اختيار معامله به‌عنوان يکى از ”اوراق بهاءدار اشتقاقى ـ (Derivative Securities)، شناخته شده است. اوراق بهاءدار اشتقاقي، اوراقى هستند که ارزش آنها بستگى به ارزش يک دارائى ديگر دارد. اين اوراق بدين‌جهت حائزاهميت هستند که مى‌توانند به‌عنوان يک ابزار مديريت ريسک مورد استفاده قرار گيرند. کشاورزان، مديران بدره (Portfolio Managers)، شرکت‌هاى بازرگانى چندمليتى و مؤسسات مالى اغلب با خريد و فروش اوراق اشتقاقى قصد دارند تا موقعيت خود را در کالائى که تحت اين اوراق قرار دارد، از خطر تغييرات زيان‌آور قيمت‌ها، حفظ نمايند. اوراق بهاءدار اشتقاقى همچنين به‌منظور بورس‌بازى (Speculation) مورد استفاده قرار مى‌گيرد. بسيارى از سرمايه‌گذاران ترجيح مى‌دهند که به‌جاى خريد و فروش خود اوراق بهاءدار، به خريد و فروش اختيار معامله يا معامله آتى (Futures) آن اوراق بپردازند. بالاخره، سومين دسته‌اى که از اوراق اشتقاقى استفاده مى‌کنند، عبارت هستند از: سرمايه‌گذاران و مديران بدره که از اين اوراق به‌منظور ”مهندسى مالى ـ Financial Engineering“ استفاده مى‌کنند، به اين معنا که با خريد و فروش اوراق بهاءدار مختلف و اوراق اشتقاقى آنها، بدره‌اى تشکيل مى‌دهند که داراى ترکيبى مطلوب و مطمئن باشد.


اوراق بهاءدار اشتقاقى به‌دليل اين سه خصوصيت (بورس‌بازي، پوشش خطر ”Hedging“ و مهندسى مالي)، نقش مهمى را در سيستم‌هاى مالى آمريکا و اروپا، بازى مى‌کنند. امروزه تعداد زيادى از بورس‌هاى سازمان‌يافته، اختيار معامله و معاملات آتى در ايالات متحده و ساير کشورها در حال فعاليت هستند. اين بورس‌ها، کار خريد و فروش اوراق اشتقاقى را براى بورس‌بازان و افرادى که قصد پوشش دادن به سرمايه خود را دارند (Hedgers)، آسان مى‌نمايد. همچنين بازارهاى معامله‌گرى (Dealer Markets) متعددى وجود دارد که در آنها مؤسسات و شرکت‌هاى بازرگانى بزرگتر به عقد قراردادهاى اشتقاقى با مؤسسات مالى بزرگ مى‌پردازند. اين تحقيق اختصاص به يکى از اين اوراق بهاءدار اشتقاقى ـ يعنى اختيار معامله ـ دارد.


اختیار معامله، قراردادی است بین دو گروه - یک خریدار (Option Buyer or Option Holder) و یک فروشنده (Seller or Writer or Issuer) - به‌نحوی که خریدار از فروشنده اختیار معامله، ”حق“ خرید یا فروش یک دارائی را در یک قیمت معین، خریداری می‌کند. در اینجا نیز همانند تمام قراردادها، هر طرف امتیازی را به‌طرف مقابل اعطاء می‌کند. خریدار به فروشنده مبلغی تحت عنوان ”حق شرط“ (Premium) پرداخت می‌کند که در واقع همان ”قیمت اختیار معامله“ (Option Price) می‌باشد. فروشنده نیز ”حق“ خرید یا فروش دارائی مذکور را در یک قیمت معین به خریدار اعطاء می‌نماید.


اختيارى که براى خريد يک دارائى داده مى‌شود را ”اختيار خريد ـ Call Option“ و اختيارى که براى فروش يک دارائى داده مى‌شود را ”اختيار فروش ـ Put Option“ گويند. قيمت تعيين‌شده‌اى که خريدار اختيار معامله مى‌تواند دارائى را خريدارى نموده يا بفروشد، ”قيمت اعمال ـ Exercise Price“ يا ”قيمت توافق ـ Strike Price“ ناميده مى‌شود. به‌علاوه، اختيار معامله مدت معينى دارد. حق خريد يا فروش دارائى در يک قيمت معين فقط تا ”تاريخ انقضاءئى ـ Expiration Date“ که قبلاً مشخص شده است. ادامه خواهد داشت.


ما غالباً در زندگى روزمره خود با انواعى از اختيار معامله مواجه مى‌شويم. به‌عنوان مثال، فرض کنيد روزنامه محلى شما ليست کالاهاى فروشى يک فروشگاه را براى فردا آگهى مى‌کند. يکى از اقلام فروشى نظر شما را جلب مى‌کند. لذا، تصميم مى‌گيريد که روز بعد به فروشگاه مذکور برويد و آن را خريدارى نمائيد. متأسفانه بنا به دلايل پيش‌بينى‌نشده‌اي، شما نمى‌توانيد در طول روز به آنجا برويد و بعد از کارهاى خود را به فروشگاه مى‌رويد، ولى درمى‌يابيد که کالاى مذکور به فروش رسيده است. مدير فروشگاه به شما يک برگه پيش‌فروش مى‌دهد که به شما اجازه مى‌دهد، هفته بعد به فروشگاه مراجعه نموده و کالاى مذکور را با همان قيمت خريدارى نمائيد. شما برگه را در جيب خود مى‌گذاريد و با مدير خداحافظى مى‌کنيد، در حالى‌که قصد داريد هفته آينده مراجعه کنيد.


حال شما صاحب يک اختيار خريد (همان برگه پيش‌فروش) هستيد که با شما اين حق را مى‌دهد که کالاى مذکور را در يک قيمت تعيين‌شده خريدارى نمائيد ممکن است، شما جهت خريد به فروشگاه مراجعه کنيد شايد هم ترجيح دهيد که به آنجا برنگرديد. اگر شما آن کالا را در جاى ديگر با قيمت ارزان‌ترى پيدا کنيد و با اينکه به اين نتيجه برسيد که آن کالا ارزش مراجعت به فروشگاه را ندارد، از آن برگه پيش‌فروش استفاده نخواهيد نمود. در صورت بازگشت و استفاده از برگه پيش‌فروش براى خريد کالاى مذکور، در واقع شما اختيار معامله را ”اعمال نموده‌ايد ـ Exercising the Option“ حال تصور کنيد که شما يک کشاورز هستيد و دولت طى يک برنامه جديد اعلام مى‌کند که محصول شما را با يک قيمت تضمين‌شده، خريدارى مى‌نمايد. شما پس از برداشت محصول، بررسى مى‌کنيد که آيا قيمت بازار بالاتر از قيمت پيشنهادى دولت است يا خير؟ اگر قيمت بازار بالاتر بوده، شما محصول خود را در بازار به فروش مى‌رسانيد و اگر قيمت تضمينى دولت بالاتر بود، محصول را به دولت مى‌فروشيد. با فروش به دولت، در واقع شما ”اختيار فروش“ خود را اعمال نموده‌ايد.


در هر دو مثال، مشخصه تمايزدهنده اختيار معامله، حق خريد يا فروش چيزى است در يک قيمت مشخص. البته بايد توجه داشت که اين حق رايگان منتقل نمى‌شود. در مثال برگه پيش‌فروش، شما در واقع زحمت و هزينه يک سفر اضافى به فروشگاه را متحمل شده‌ايد و در مورد قيمت تضمينى دولت اين هزينه به‌صورت ماليات‌هاى بالاتر، مازاد کالا يا عدم تخصيص منابع، به عهده جامعه مى‌باشد.