انتشار سهام بدون حق رأي، در کشورهاى غربى و توسعه‌يافته از جمله آمريکا، انگلستان، سوئد، آلمان، سوئيس و برخى کشورهاى تازه صنعتى شده مانند کره عموميت دارد. ويژگى‌هاى اين نوع سهام از هر لحاظ، شبيه سهام عادى است. تنها فرق اين دو، آن است که صاحبان اين نوع سهام، حق رأى ندارند.


دارندگان سهام بدون حق رأي، همانند دارندگان سهام عادي، از جمله حقوق سهامداران، سود نقدي، سهام جايزه، حق تقدم و مانند اينها، بهره‌مند هستند و تنها وجه افتراق اين نوع سهام با سهام عادي، عدم امکان مشارکت سهامدار در تصميم‌گيرى‌هاى شرکت مى‌باشد. اين نوع مشارکت در سهام عاذي، از طريق مراجعه به آراء عموم سهامداران در مجامع عادى و فوق‌العاده صورت مى‌گيرد.


البته در موارد بسيار استثنائي، دارندگان سهام بدون حق رأى قادر خواهند بود در تصميم‌گيرى مشارکت کنند و تصميم درباره نگهدارى و عدم پرداخت سود نقدي، دست کم براى دو سال متوالى نيز وجود دارد. دارندگان سهام بدون حق رأي، در ازاء محدوديت ناشى از سلب حق رأي، سود بيشترى نسبت به ساير سهامداران دريافت مى‌نمايند. شرکت‌هائى که با شرايط ذيل به سهامداران خود سود پرداخت مى‌کنند، مجاز خواهند بود که سهام بدون رأى منتشر کنند.


۱. شرکت طى دو سال گذشته به سهامداران خود سود پرداخته باشد.

۲. شرکت طى چهار سال از دوره پنج‌ ساله قبلي، به سهامداران خود سود پرداخته باشد.

۳. شرکت طى پنج سال از دوره هفت ساله قبلى به سهامداران خود سود پرداخته باشد.


مطالعات نشان مى‌دهد که سقف تعيين‌شده براى انتشار سهام بدون حق رأي، حداکثر معادل ۵۰ درصد سهام داراى حق رأى مى‌باشد.


استفاده از اين روش، با رعايت حداکثر سقف تعيين‌شده، موجب تقويت شرکت انتشاردهنده مى‌گردد تا بدون اينکه در کنترل مديريت شرکت، خللى ايجاد شود، امکان عملى براى توسعه آن فراهم آيد. اين ابزار مالى را مى‌توان در اختيار سرمايه‌گذاران بالقوه قرار داد. انتشار اين‌گونه سهام به ويژه هنگامى‌که براى سرمايه‌گذارى خارجى محدوديت‌هائى وجود داشته باشد، راه‌حل مناسبى براى جلب سرمايه‌هاى خارجى به‌شمار مى‌آيد.


انتشار اين نوع سهام نه تنها مانع از انتقال مالکيت سهام از طريق خريد انبوه نمى‌شود. بلکه اين امکان براى شرکت‌ها فراهم مى‌آيد تا با وجود تأمين مالى از طريق انتشار سهام، از ارزش سهام آنها نيز کاسته نگردد.


از سوى ديگر، شرکت‌ها دريافته‌اند که انتشار اوراق سهام بدون حق رأي، به مراتب ارزان‌تر از تأمين مالى به شکل استقراض است. براى روشن شدن اين مطلب يک مثال مى‌آوريم.

جدول مثال انتشار اوراق سهام بدون حق رأى

مفروضات مدل
نياز مالى ۱۰۰،۰۰۰ دلار
نرخ تأمين سرمايه (بهره) ۱۸ درصد
قيمت سهام بدون حق رأى ۲/۵ درصد
قيمت سهام با حق رأى ۴ دلار
قيمت اسمى سهام ۱ دلار


حالت اول ـ شرکت براى تأمين مالى خود به مالک مراجعه مى‌کند و مبلغ ۱۰۰،۰۰۰ دلار استقراض مى‌نمايد. با فرض اينکه بهره سالانه ۱۸ درصد باشد. عملاً شرکت بايد در پايان سال ۱۸،۰۰۰ دلار بابت بهره بپردازد.


۱۸،۰۰۰ = %۱۸ × ۱۰۰،۰۰۰


که با احتساب صرفه‌جوئى مالياتى با فرض اينکه نرخ ماليات ۲۵ درصد باشد، خروجى واقعى از شرکت، عبارت است از:


۱۳،۵۰۰ = (%۲۵ - ۱) ۱۸،۰۰۰


حالت دوم ـ شرکت براى تأمين مالى خود، اقدام به انتشار سهام بدون حق رأى مى‌نمايد ک با توجه به مفروضات مدل براى دستيابى به نياز مالى خود بايد عملاً ۴۰،۰۰۰ سهم بدون حق رأى را به فروش برساند.


۴۰،۰۰۰ = ۲/۵ - ۱۰۰،۰۰۰


با در نظر گرفتن اين نکته که ارزش اسمى هر سهم يک دلار فرض شده، عملاً ارزش اسمى سهام فوق ۴۰،۰۰۰ دلار خواهد بود که بابت اين سرمايه بايد ۸۰۰۰ دلار سود نقدى پرداخت نمايد.


ارزش اسمى سهام بدون حق رأى ۴۰،۰۰۰ = ۱ × ۴۰،۰۰۰


سود نقدى سهام بدون حق رأى ۸،۰۰۰ = ۲۰% × ۴۰،۰۰۰


همان‌طور که مى‌بينيد، شرکت براى تحصيل ۱،۰۰۰،۰۰۰ دلار در حالت دوم، تنها مبلغ ۸۰۰۰ دلار مى‌پردازد و حال آنکه در حالت اول، يعنى استقراض، پرداختنى واقعى شرکت، بالغ بر ۱۳،۵۰۰ دلار بود که ۵۵۰۰ دلار بيشتر از حالت دوم مى‌باشد.

ديدگاه سرمايه‌گذاران کوچک

از ديد سرمايه‌گذاران کوچک، خريد سهام بدون حق رأي، يک مزيت آتى براى آنان به همراه خواهد داشت و آن نرخ بيشتر سود در مقايسه با سهام عادى است.


سهام بدون حق رأي، معمولاً با قيمت کمترى در مقايسه با قيمت‌هاى بازار، عرضه مى‌شود. ميزان تخفيف در قيمت اين نوع سهام، عموماً به حسن شهرت مؤسسان شرکت و سابقه سودآورى آن بستگى دارد. در واقع، سرمايه‌گذاران کوچک، اختيار خريد سهام با بازده بيشتر را به قيمت از دست دادن حق رأى کسب مى‌کنند.


از آنجا که سهامداران کوچک، اصولاً در وضعيتى نيستند که بتوانند رأى خود را اعمال کنند، بنابراين، سرمايه‌گذارى آنان در سهام بدون حق رأي، منطقى به‌نظر مى‌رسد. در مقابل، شرکت‌هاى مديريت سرمايه‌گذارى و شرکت‌هاى سرمايه‌گذارى ترجيح مى‌دهند. روى سهامى که داراى حق رأى باشند، سرمايه‌گذارى کنند. از نظر سرمايه‌گذاران کوچک، خريد سهام بدون حق رأى که در يک مهلت معين، داراى قابليت تبديل به سهام عادى داراى حق رأى باشد، ارجحيت خاصى دارد. به‌ويژه اينکه اين نوع سهام با قيمت ارزان‌ترى عرضه‌شده و بديهى است با نزديک شدن به پايان مهلت مذکور، بر قيمت آن افزوده خواهد شد.