هنگام افتتاح حساب نزد کارگزار، مشترى مى‌تواند حساب نقدى يا حساب اعتبارى بازنمايد. سرمايه‌گذارانى که حساب نقدى انتخاب مى‌کنند فقط بايد نام، آدرس و شماره شناسائى را درج کنند. در حالى‌که سرمايه‌گذارانى که مايل به استفاده از حساب اعتبارى ستند. بايد اطلاعات بيشترى ارائه دهند، چون از کارگزار مى‌خواهند تا اوراق بهاءدار را به‌صورت اعتبارى براى آنها خريدارى نمايند.


زمانى‌که سرمايه‌گذاران اوراق بهاءدار را به‌صورت اعتبارى مى‌خرند. در واقع بهاء قسمتى از سهام را به‌صورت نقد مى‌پردازند و از اين سهام به‌عنوان وثيقه در نزد کارگزارى براى خريد سهام اضافى به‌صورت اعتبارى استفاده مى‌کنند. سهامى که قيمت آن توسط سرمايه‌گذارى پرداخت شده همانند سرمايه يا پيش‌پرداخت در قراردادهاى خريد اقساطى است.

بازده معامله اعتبارى

نرخ بازده سرمايه‌گذار طى يک دوره در صورتى‌که خريد اعتبارى صورت گرفته باشد از فرمول زير محاسبه مى‌گردد:


rt = [ pt+1 - pt + dt - i (1-m)pt ] / mpt


pt: قيمت ابتداى دوره


Pt + ۱ : قيمت انتهاء دوره


dt : سود نقدى


i : نرخ بهره وام


(m ـ ۱)Pt: وام کارگزار


(m ـ ۱)Pt: هزينه بهره وام کارگزار


m: نرخ سپرده


mpt: مبلغ سرمايه‌گذارى نقدى خريدار (سپرده)


نرخ بازده سرمايه‌گذار عبارت است از مابه‌التفاوت قيمت ابتدا و انتهاء دوره به‌اضافه سود نقدى منهاى هزينه بهره وام کارگزار تقسيم بر مبلغى که سرمايه‌گذار به‌صورت نقد نزد کارگزار سپرده است.

ارزش حق تقدم

از نظر تئوري، ارزش حق تقدم، چه با سهام منتشر شود و چه بدون سهام، بايد يکسان باشد. وقتى‌که سهام با حق تقدم منتشر مى‌شود. ارزش حق تقدم آن برابر است با:


= ارزش هر حق تقدم
ارزش بازار سهام داراى حق تقدم
-
تعداد حق تقدم مورد نياز براى خريد يک سهم / قيمت پذيره‌نويسى
+
۱

ارزش محاسباتى سهام بعد از افزايش سرمايه

ارزش محاسباتى سهام بعد از افزايش سرمايه به‌شرح زير محاسبه مى‌شود:


= ارزش محاسباتى سهم بعد از افزايش سرمايه يا
ارزش حق تقدم ـ ارزش بازار قبل از افزايش سرمايه


(قيمت پذيره‌نويسى × تعداد سهام جديد)
+
(ارزش بازار هر سهم × تعداد سهام قبلى) / مجموع سهام جديد و قديم


ارزش بازار هر سهم در بازار مى‌تواند به‌دليل دخالت ساير عوامل از ارزش محاسباتى بيشتر يا کمتر باشد.


مثال:

سهام عادى شرکتى که داراى حق تقدم نيز مى‌باشد، به قيمت ۳۴۰۰ ريال فروخته مى‌شود. به‌هر سهامدار اجازه داده شده در ازاء هر پنج سهم خود يک سهم جديد يا قيمت ۱۰۰۰ ريال خريدارى کند. ارزش هر حق تقدم برابر است با:


= ارزش هر حق تقدم
قيمت پذيره‌نويسى
-
ارزش بازار سهام داراى حق تقدم / (تعداد حق تقدم مورد نياز براى خريد يک سهم + ۱)


ريال ۴۰۰ = ۶/۲۴۰۰ = ۱ + ۵ / ۱۰۰۰ - ۳۴۰۰ =


و ارزش محاسباتى هر سهم بعد از افزايش سرمايه برابر است با:


ريال ۳۰۰۰ = ۴۰۰ - ۳۴۰۰ = ارزش محاسباتى هر سهم


انتظار مى‌رود پس از انقضاء موعد حق تقدم، قيمت سهام بدون حق به اندازهٔ ارزش حق تقدم کاهش يابد. از نظر تئوري، رابطه زير برقرار است:


= ارزش بازار فاقد حق تقدم
ارزش بازار سهام داراى حق تقدم
-
ارزش حق تقدم در زمانى‌که سهام با حق به فروش مى‌رسد


ارزش هر حق تقدم در موقعى‌که سهام بدون حق فروخته مى‌شود مساوى خواهد شد با:


= ارزش هر حق تقدم
قيمت پذيره‌نويسى
-
ارزش بازار سهامى که بدون حق فروخته مى‌شود /تعداد حق تقدم مورد نياز براى خريد يک سهم جديد

خط‌مشى تأمين مالى

شرکت همواره درگير انتخاب بهترين منبع تأمين مالى با توجه به عوامل محيطى است. در ادامه اين بحث، شرايط مختلفى تشريح مى‌شود که در آن روش‌هاى خاص تأمين مالى تناسب بيشترى دارند.


مثال:

يک شرکت سهم در نظر دارد وجوه مورد نياز خريد کارگاهى که ۱۳۰۰ ميليون ريال ارزش دارد و با استفاده از بدهى و يا از طريق انتشار سهام ممتاز تأمين کند. نرخ بهرهٔ بدهى بعد از ماليات ۱۸% و نرخ سود سهام ممتاز ۲۲% مى‌باشد. نرخ ماليات نيز ۴۶% است.


ميزان بهره سالانه پرداختى بابت بدهى برابر است با:


ريال ۲۳۴،۰۰۰،۰۰۰ = ۱۸% × ۱،۳۰۰،۰۰۰،۰۰۰
ميزان سود سالانه سهام ممتاز برابر است با:
ريال ۲۸۶،۰۰۰،۰۰۰ = ۲۲% × ۱،۳۰۰،۰۰۰،۰۰۰