آگاهى از مزايا و معايب اوراق قرضه به ما کمک مى‌کند تا شرايطى را که تحت آن مى‌توان از اوراق قرضه به‌عنوان مناسب‌ترين و مطلوب‌ترين وسيله تأمين مالى استفاده کرد تعيين کنيم، ولى امکان دارد اوضاع و شرايطى که زمينه را براى انتشار اوراق قرضه مساعد کرده بود تغيير کند و پس از انتشار اين اوراق، وضع به‌صورتى درآيد که مايه تأسف مديريت شرکت (به‌ لحاظ انتشار اين اوراق) گردد.

معايب اوراق قرضه

انتشار اوراق قرضه براى تأمين مالى داراى چندين نقطه ضعف است. برخى از آنها از اين قرار است:


۱. اگر شرکت نتواند معادل هزينه بهره اوراق قرضه بازدهى به‌دست آورد، اهرم مالى‌اى که از طريق انتشار اوراق بهاءدار (با بهره ثابت) به‌وجود مى‌آيد باعث افت شديد سود هر سهم خواهد شد.


۲. شرکت مجبور است اصل و بهره اوراق قرضه را در موعد مقرر بپردازد. همچنين، شرکت ممکن است تعهد کند که هر سال مبلغى به‌عنوان وجوه استهلاک تدريجى وام پرداخت کند. اگر بهَ‌دلايلى وضعيت نقدينگى شرکت در آينده نامناسب گردد، ممکن است نتواند به‌موقع به تعهدات خود عمل کند و ناتوانى در پرداخت به موقع تعهدات ممکن است منجر‌به ورشکستگى شرکت گردد.


۳. به ‌لحاظ ساختار سرمايه، تصور بر اين است که هر شرکتى فقط مى‌تواند تعداد محدودى وام بگيرد، زيرا زياده‌روى در اين امر باعث خواهد شد که ريسک مالى و هزينه سرمايه شرکت به شدت افزايش يابد. شرکتى که امروز اوراق قرضه (يا بهره شناور) منتشر مى‌کند، در آينده بسيارى از امکانات مربوط به تأمين مالى را از دست خواهد داد و به راحتى نمى‌تواند وام ديگرى بگيرد.


۴. شايد شرايط حاکم بر بازار به‌گونه‌اى باشد که انتشار اوراق قرضه و تأمين مالى از اين منبع کار مطلوبى نباشد. اصولاً زمانى چنين وضعى پيش مى‌آيد که ميزان نرخ بهره اوراق قرضه بالا است و شرکت از کسب درآمدهاى مستمر به مبلغى بيش از هزينه بهره مطمئن نيست. همين امر باعث خواهد شد که شرکت موضوع انتشار اوراق قرضه و گرفتن وام‌هاى بلندمدت را به تأخير اندازد و سعى کند از وام‌هاى کوتاه‌مدت استفاده کند، ولى در مواردى هم اصلاً به فکر انتشار اوراق قرضه نيفتد يا اينکه درصدد انتشار سهام برآيد و از اين طريق تأمين مالى کند.


۵. شرايط با قيد و بندهاى منفى که در قرارداد اوراق قرضه گنجانده مى‌شود، احياناً مانع بسيارى از فعاليت‌هاى شرکت خواهد شد. براى مثال، شرطى که در رابطه با وضعيت نقدينگى قيد مى‌گردد، احتمالاً به شرکت اجازه نمى‌دهد تا در پروژه‌هاى بلندمدت سرمايه‌گذارى کند و محدوديت‌هائى که در مورد ميزان سود تقسيمى قائل مى‌شوند باعث مى‌شود که بازده صاحبان سهام کاهش يابد.

مزاياى اوراق قرضه

تأمين مالى از طريق انتشار اوراق قرضه داراى پنج مزيت به‌شرح زير است:


۱. هزينه خاص سرمايه مربوط به اوراق قرضه از هزينه خاص سرمايه مربوط به سهام ممتاز کمتر است. اين پائين بودن هزينه دو علت دارد: اول، هزينه بهره يک هزينهٔ قابل‌قبول مالياتى است و همين امر باعث مى‌شود که هزينه موثر اوراق قرضه کم گردد؛ دوم، با توجه به شرايط مندرج در قرارداد اوراق قرضه، ريسک دارندگان اوراق قرضه از ريسک سهامداران ممتاز، به مراتب کمتر است. بنابراين، نرخ بهره مورد توقع خريدارانِ اوراق قرضه کمتر از نرخ بازده موردنظر سهامداران ممتاز شرکت است.


۲. معمولاً گرفتن وام‌هاى بلندمدت از طريق انتشار اوراق قرضه بر وام‌هاى کوتاه‌مدتى که بايد مرتب آنها را تجديد يا تمديد کرد ارجحيت دارد. براى مثال، شرکت‌هائى که اوراق قرضه منتشر مى‌کنند مجبور به نگهدارى مانده‌جبرانى نزد بانک‌ها نيستند. همچنين شرکتى که اوراق قرضه منتشر مى‌کند مجبور نيست طبق جدول زمان‌بندى‌شده اصل وام را بازپرداخت کند، يعنى همان شرطى که در مورد وام‌هاى بلندمدت بانکى صادق است. فراتر اينکه، نرخ بهره وام‌هاى کوتاه‌مدت مرتب تغيير مى‌کند و هيچ تضمينى وجود ندارد که در سررسيد بتوان اين وام‌ها را با همان شرايط تمديد يا تجديد کرد. به لحاظ همين ويژگى‌ها است که شرکت‌ها غالباً براى تأمين مالى خود اوراق قرضه منتشر مى‌کنند.


۳. اوراق قرضه‌اى که قابل بازخريد هستند به شرکت اين امکان را مى‌دهند که در زمانى‌که نرخ بهره کاهش مى‌يابد، اوراق قرضه را بازخريد کرده، اوراق قرضه با نرخ بهره کمترى را جانشين آن کند. اوراق قرضه قابل تبديل و قابل بازخريد به شرکت اين امکان را مى‌دهد که آنها را با سهام عادى مبادله کند و مسئله بازپرداخت اصل وام و بهره ثابت را بدين‌وسيله حل کند. همچنين، اين شرکت مى‌تواند با انتشار اوراق قرضه قابل تبديل هزينه بهره خود را کاهش دهد.


۴. دارندگان اوراق قرضه، در مجمع عمومى شرکت حق رأى ندارند (برعکس سهامداران)؛ بنابراين، آنها نمى‌توانند در مورد مسائل مربوط به کنترل و اداره شرکت نظر بدهند.


۵. فروش اوراق قرضه نوعى اهرم مالى به‌وجود مى‌آورد. زمانى اين روش تأمين ممالى (انتشار اوراق قرضه) مطلوب مى‌گردد که شرکت بتواند نرخ بازده بيشترى از نرخ بهره اوراق قرضه به‌دست آورد.