شخص يا شرکتى که در بازار سهام بيش از يک نوع سهم مى‌خرد و صاحب انواع مختلفى از سهام ات بايد به دو پرسش پاسخ دهد:


۱. چرا سرمايه‌گذاران ترجيح مى‌دهند که به‌جاى سرمايه‌گذارى در يک قلم دارائى (بهترين دارائي)، صاحب مجموع گوناگونى از سهام مختلف باشند؟


در پاسخ بايد گفت که مى‌توان پرتفوئى از اوراق بهاء‌دار و سهام را تهيه کرد که ترکيب ريسک و بازده آنها از ريسک و بازده يک قلم دارائى مالى (مثلاً سهام يک شرکت) بهتر باشد.


۲. ريسک و بازده يک پرتفوى چگونه محاسبه مى‌شود؟


در پاسخ بايد گفت که با استفاده از ميانگين و انحراف معيار نرخ بازده يک‌ساله (HPY) آن مقادير را به‌دست مى‌آوريم.


با استفاده از ميانگين و انحراف معيار نرخ بازده يک ساله (HPY) مى‌توان مزيّت يک پرتفوى را نسبت به يک نوع سهام به‌خصوص نشان داد. براى محاسبهٔ اين مقادير، باز هم نرخ بازده سالانه (HPY) سال‌هاى آتى را براساس نرخ بازده سال‌هاى گذشته آن پرتفوى پيش‌بينى مى‌کنيم.

بازده پرتفوى اوراق بهاءدار

بازدهى را که انتظار مى‌رود در مدت يک سال عايد صاحب يک پرتفوى از اوراق بهاءدار شود، بازده مورد انتظار آن پرتفوى گويند. براى محاسبه اين نرخ بازده بايد نرخ بازده يک‌ساله (HPY) هريک از اقلام اين پرتفوى و درصد مبلغى که در هريک از آنها سرمايه‌گذارى شده است مشخص باشد. فرض مى‌کنيم:


Xi= درصد سرمايه‌گذارى در اوراق بهاءدار (i) نسبت به ارزش کل پرتفوى


H̄P̄ Ȳi = ميانگين بازده يک ساله آن قلم دارائى (i)


Rp = نرخ بازده مورد انتظار پرتفوى


Rp = i ( Xi ) ( H̄P̄ Ȳi )  


اگر از اين معادله استفاده شود، بايد مجموع Xiها برابر يک شود.

ريسک پرتفوى اوراق بهاءدار

با محاسبه انحراف معيار يک پرتفوى اوراق بهاءدار، ريسک متعلق به آن پرتفوى را حساب مى‌کنند. براى محاسبه اين ريسک بايد اطلاعات زير را در دست داشت:


۱. درصد سرمايه‌گذارى در هريک از اقلام آن پرتفوي؛


۲. واريانس نرخ بازده سالانه (HPY) هريک از اقلام پرتفوي؛


۳. کوواريانس نرخ بازده بين دو قلم از دارائى‌هاى آن پرتفوي.


با استفاده از داده‌هاى زير و نمودار الف کوواريانس آن اقلام را محاسبه خواهيم کرد. نرخ بازده سالانه (HPY) دو قلم دارائى مالى براى يک دوره پنج‌ساله به‌شرح زير است.


سال HPY۱t HPY۲t Rpt
۱ ۰/۱۴ ۰/۰۷ ۰/۱۰۵
۲ ۰/۰۹ ۰/۱۲ ۰/۱۰۵
۳ ۰/۱۲ ۰/۰۶ ۰/۰۹
۴ ۰/۰۴ ۰/۱۰ ۰/۰۷
۵ ۰/۱۱ ۰/۰۵ ۰/۰۸
HPYi ۰/۱۰ ۰/۰۸


فرض کنيد يک پرتفوى اوراق بهاءدار از دو قلم دارائى تشکيل شده است. ميزان X۱ و X۲ با هم برابر هستند؛ يعنى X۱ =X۲ = ۰/۵. بازده سالانه اين پرتفوى در ستونى به نام Rpt نوشته شده است (يعنى نرخ بازده آن پرتفوى در سال). بازده سالانه هريک از اين اقلام و نرخ بازده آن پرتفوي، براى مدت پنج‌سال، در نمودار بازده سالانه ترسيم شده است.


همان‌طور که اين شکل نشان مى‌دهد هر زمان که نرخ بازده سالانه دارائى شماره ۱ افزايش يابد، نرخ بازده سالانه دارائى شماره ۲ کاهش يافته است (و برعکس). اين وضع باعث خواهد شد که مجموع نرخ بازده اين دو قلم دارائى (يعنى Rpt) به مدت ۵ سال نسبتاً ثابت بماند، اگرچه نرخ بازده هريک از اين اقلام دارائى در هر سال دستخوش نوسانات زيادى مى‌شود. اين رابطه متقابل، در انحراف معيار اين پرتفوى اثر خواهد گذاشت و براى اندازه‌گيرى آن بايد کوواريانس نرخ بازده اين دو دارائى محاسبه شود. به‌طور کلي، کوواريانس نشان‌دهندهٔ ميزان تغييراتى است که دو متغير با هم دارند در مرحله محاسبه ريسک اين پرتفوي، کوواريانس نشان مى‌دهد که آيا بازده سالانه هريک از اين اقلام دارائى در مدت ۵ سال در جهت موافق يا مخالف يکديگر حرکت مى‌کنند.


طبقه‌بندى پرتفوى اوراق بهاءدار

سرمايه‌گذاران و خريداران سهام، يعنى کسانى که نوعاً ريسک‌گريز هستند با توجه به ميزان ريسک و بازده پرتفوى اوراق بهاءدار اقدام به مشخص کردن سرمايه‌گذارى‌هاى مطلوب مى‌کنند.