در واقع، مديريت شرکت همواره درصدد برمى‌آيد تا از طريق تأمين وجه از منابع داخلى يا خارجي، به سرمايه‌گذارى جديد اقدام کند؛ در اين‌صورت، هزينه سرمايه وجوه اضافى را هزينه نهائى سرمايه مى‌نامند. اگر براى تأمين وجوه اضافى از بيش از يک منبع مالى استفاده شود (مثلاً آن وجه از محل اندوخته سود و وام تأمين گردد)، ميانگين موزون هزينه سرمايه جديد را هزينه نهائى سرمايه شرکت مى‌نامند.

محاسبه هزينه نهائى سرمايه شرکت

هزينه نهائى سرمايه يک شرکت تابع چندين متغير است؛ به همين دليل، غالباً محاسبه هزينه نهائى سرمايه چندان ساده نيست و معمولاً فقط مقاديرى تقريبى به‌دست مى‌ايد. چهار متغير بر هزينه نهائى سرمايه اثر خواهد گذاشت. اين چهار متغير به‌شرح زير است:


۱. سرمايه‌گذاران چنين مى‌پندارند که با سرمايه‌گذارى‌هاى جديد، ريسک تجارى شرکت افزايش خواهد يافت.


۲. اگر سرمايه‌هاى جديد ترکيب ساختار سرمايه شرکت را تغيير دهد، ريسک مالى آن افزايش خواهد يافت. بالا رفتن ريسک تجارى (مالي) شرکت در هزينه نهائى سرمايه اثر مى‌گذارد.


۳. اگر سرمايه‌گذارى جديدى که موردنظر شرکت است به مبلغ کلانى سرمايه نياز داشته باشد، ميزان سرمايه احياناً هزينه نهائى سرمايه را افزايش خواهد داد.


۴. متغيرهاى خارجي، مثل تورم و چرخه‌هاى تجاري، احياناً باعث افزايش هزينه نهائى سرمايه مى‌شوند. در چنين حالتي، شرکت‌ها تهيه وجوه بلندمدت خود را به تأخير مى‌اندازند و نيازهاى فورى خود را از طريق وام‌هاى کوتاه‌مدت يا اندوخته سود تأمين مى‌کنند.

مفروضات تأمين مالى

هزينه نهائى سرمايه براساس مفروضات زير محاسبه مى‌شود:


۱. تهيه پول (تأمين مالى جديد) داراى حداقل اثر بر ساختار سرمايه شرکت است. اين موضوع بدان مفهوم است که مديران شرکت درصد ترکيب منابع مالى جديد را با توجه به ساختار مطلوب سرمايه تعيين مى‌کند.


۲. شرکت به‌صورتى دقيق هزينه خاص سرمايه (متعلق به منابع مالى جديد) را تعيين مى‌کند. اين موضوع بدان معنى است که شرکت مى‌تواند تا حدودى آثار ريسک تجارى اضافى و متغيرهاى جديد خارجى را بر هزينه خاص سرمايه محاسبه کند.


۳. از ضريب ارزش بازار استفاده مى‌شود. انتخاب ضريب در گرو آگاهى از اين موضوع است که بايد هزينه سرمايه جديد براساس ارزش بازار آن پرداخت گردد و اينکه ضريب ارزش بازار باعث به‌وجود آمدن مقاديرى از هزينه نهائى سرمايه مى‌گردد که براى ارزيابى و قضاوت در مورد پروژه‌هاى مختلف بودجه‌بندى سرمايه‌اى معقول‌تر است (البته در مقايسه با ضريب ارزش دفترى).

تأمين مالى بدون تغيير هزينه سرمايه

اگر شرکتى درصدد تأمين مالى جديد برآيد، هزينه نهائى سرمايه نبايد خود به خود از ميانگين موزون هزينه سرمايه بيشتر شود. اگر هزينه خاص سرمايه متعلق به منابع مالى جديد مساوى هزينه خاص منابع کنونى سرمايه شرکت باشد و اگر تأمين مالى جديد ترکيب ساختار سرمايه شرکت را تغيير ندهد، هزينه نهائى سرمايه با ميانگين موزون هزينه سرمايه برابر خواهد شد.

تغييرات پله‌اى هزينه سرمايه

هزينه خاص سرمايه ممکن است تحت‌تأثير ميزان پولى قرار گيرد که شرکت درصدد تهيه يا تأمين آن برمى‌آيد؛ در اين‌صورت، بايد گفت که ميانگين موزون هزينه نهائى سرمايه افزايش خواهد يافت. براى مثال، شرکتى درصدد برمى‌آيد تا ۵ ميليارد ريال اوراق قرضه منتشر کند (در مجموع به ۲۰ ميليارد ريال سرمايه جديد نياز دارد). اگر هزينه خاص مربوط به تهيه ۳ ميليارد ريال از اوراق قرضه ۶ درصد باشد، ولى هزينه تأمين ۵ ميليارد ريال سرمايه جديد از محل فروش اوراق قرضه به ۷ درصد برسد، بايد گفت که ميانگين موزون هزينه نهائى سرمايه به دو عامل بستگى خواهد داشت: کل مبلغ تهيه‌شده، و اينکه چه مقدار از آن از محل فروش اوراق قرضه تأمين شده باشد.


تغييرات پله‌اى در ميانگين موزون هزينه نهائى سرمايه موقعى اتفاق مى‌افتد که هزينه خاص منافع مختلف سرمايه همراه با مقدار سرمايه تهيه شده افزايش يابد. مسئله اصلى هر شرکت تعيين نقاطى است که باعث تغيير پله‌اى منحنى هزينه نهائى سرمايه مى‌گردد و شرکت بايد ميانگين موزون هزينه نهائى سرمايه در هر يک از اين نقاط را محاسبه کند. اگر هزينه خاص سرمايه جديد تابعى از حجم مبالغ تأمين شده باشد، بايد براى محاسبه ميانگين موزون هزينه نهائى سرمايه مراحل زير را طى کرد:


۱. تعيين درصد ترکيب منابع مالى ديد؛


۲. براى هريک از منابع مالى بايد جدولى تهيه گردد که حاوى حجم سرمايه به‌دست آمده و هزينه خاص سرمايه در آن سطح از سرمايه باشد؛


۳. با استفاده از اطلاعات موجود در دو مرحله بالا، بايد نقاطى را که در آنجا منحنى هزينه نهائى داراى شکستگى مى‌گردد تعيين کرد (اين نقاط نشان‌دهنده مقاطعى از کل وجوه جديد است که هزينه نهائى سرمايه در آن افزايش مى‌يابد)؛


۴. ميانگين موزون هزينه نهائى در اين مقاطع (محل شکستگى منحنى هزينه نهائي) محاسبه مى‌گردد.

هزينه ‌نهائى سرمايه و بودجه‌بندى سرمايه‌اى

هزينه نهائى سرمايه يک شرکت عبارت است از نرخ تنزيلى که براساس آن پروژه‌هاى مختلف بودجه‌بندى سرمايه‌اى مورد ارزيابى و قضاوت قرار مى‌گيرند. زمانى پروژه مطلوب است که ارزش فعلى خالص آن پروژه با نرخ تنزيلى برابر با هزينه نهائى سرمايه، صفر يا مثبت گردد.


ميانگين موزون هزينه نهائى سرمايه به‌عنوان تابعى از ميزان سرمايه</font>
ميانگين موزون هزينه نهائى سرمايه به‌عنوان تابعى از ميزان سرمايه

هزينه نهائى ثابت سرمايه

اگر هزينه نهائى سرمايه شرکت ثابت باشد، براى ارزيابى مجموعه‌اى از پروژه‌هاى سرمايه‌اى اين‌گونه عمل مى‌کنند که ارزش فعلى خالص هر پروژه را محاسبه مى‌کنند و پروژه‌اى را مى‌پذيرند که ارزش فعلى خالص آن بيشترين مقدار (مثبت) باشد. فرض بر اين است که مى‌توان ميزان وجه مورد نياز براى کليه پروژه‌ها را با هزينه سرمايه مشخص به‌دست آورد.

افزايش هزينه نهائى سرمايه

اگر افزايش سرمايه باعث ايجاد شکستگى‌هائى در منحنى هزينه نهائى سرمايه گردد، تعيين ميزان بودجه سرمايه‌اى مطلوب به‌صورت يکى از مسائل نسبتاً پيچيده در بحث جيره‌بندى سرمايه‌اى درمى‌آيد. مى‌توان با طى مراحل زير به يک راه‌حل تقريبى دست يافت.


۱. براى هريک از سطوح تأمين مالى که باعث شکستگى منحنى هزينه نهائى سرمايه مى‌شود، مجموعه پروژه‌هائى که بيشترين ارزش فعلى خالص را ايجاد مى‌کنند تعيين کنيد.


۲. سطح مطلوب بودجه سرمايه‌اى برابر است با مجموع هزينه‌هاى سرمايه‌اى پروژه‌هائى که جمعاً داراى بيشترين ارزش فعلى خالص هستند.