تأمين مالى از راه اجاره دارائى‌ها

تصميم‌گيرى دربارهٔ خريد يا اجاره يک دارائى مستلزم رعايت ملاحظاتى است که از مقوا، تجزيه و تحليل بودجه‌بندى سرمايه‌اى فراتر مى‌رود. برخى از ملاحظات مربوط به تکنولوژى است و پاره‌اى از آنها جنبه مالى دارند.

ريسک منسوخ شدن دارائى‌ها

دارائى به دو دليل منسوخ مى‌گردد:


۱. دارائى قبل از پايان عمر مفيد آن فرسوده مى‌گردد و سودآورى آن کاهش مى‌يابد.


۲. دارائى جديد به بازار مى‌آيد و دارائى قبلى منسوخ مى‌گردد (از مُد مى‌افتد).


مى‌توان به يکى از دو روش زير ريسک مربوط به منسوخ شدن دارائى‌ها را به پائين‌ترين حد رسانيد:


۱. دارائى‌ها مورد نياز را به‌صورت استيجارى تهيه کرد و دقت کرد که مدت زمان اجاره از عمر مفيد دارائى‌ کمتر باشد.


۲. قرارداد اجاره را به‌گونه‌اى تنظيم کرد که در هر زمان قابل فسخ باشد و جريمه فسخ قرارداد قبل از موعد مقرر نيز زياد نباشد.


دومين نوع منسوخ شدن دارائى بيشتر جنبه ظاهرى دارد (و نه واقعي). معمولاً قيمت دارائى‌هاى جديد که مى‌توانند جانشين دارائى‌هاى موجود گردند بيش از قيمت اقلام کنونى است؛ حتى با وجود اينکه امکان دارد اقلام جديد دارائى به لحاظ داشتن برخى ويژگى‌هاى خاص، مثل ظرفيت بيشتر، سودآورتر باشند.


اگر اقلام جديدى از دارائى جانشين اقلام موجود گردند و اگر مستأجر مجبور شود که بابت فسخ قبل از موعد قرارداد غرامت نسبتاً زيادى به موجر بپردازد، وى مى‌تواند به يکى از دو طريق زير عمل کند:


۱. اگر دارائى کنونى بتواند نرخ بازده مورد توقع مستأجر را تأمين کند، بهتر است از جانشين کردن آن صرف‌نظر کند. معمولاً اساس قضاوت شرکت‌هاى توليدى که در صنايع تکنولوژى پيشرفته فعاليت مى‌کنند بر اين مبنا قرار دارد.


۲. تصميمات مربوط به جانشينى ماشين‌آلات با استفاده از يکى از روش‌هاى بودجه‌بندى سرمايه‌اى اتخاذ مى‌شوند. از جمله داده‌هائى که بايد در اين‌گونه تجزيه و تحليل‌ها گنجانيد غرامتى است که مستأجر بايد بابت فسخ قرارداد اجاره قبل از موعد پرداخت بپردازد، ولى مستأجر مى‌تواند قرارداد تجديدى ببندد که به‌موجب آن: ۱. مى‌تواند از مؤجر بخواهد که اقلام جديد دارائى را بخرد و آن را جانشين دارائى موجود کند؛ ۲. دارائى‌هائى را که منسوخ شده است به مؤجر برگرداند و ۳. مجبور به پرداخت غرامت بابت فسخ قرارداد قبل از موعد مقرر نباشد. چنين قراردادهائى براى اجاره اقلامى از دارائى مثل کامپيوتر، دستگاه‌هاى داده‌پردازى و ماشين‌آلات ادارى بسته مى‌شود.

استراتژى‌هاى تأمين مالى

اينکه برخى از شرکت‌ها ترجيح مى‌دهند به‌جاى خريد تعدادى از دارائى‌هاى مورد نياز خود آنها را اجاره کنند به استراتژى تأمين مالى بستگى دارد. اگر مسئله جيره‌بندى سرمايه‌اى مطرح باشد، يا زمانى‌که قيمت پائين سهام اوراق بهاءدار در بازارهاى سرمايه هزينه‌هاى سنگين سرمايه را به شرکت تحميل مى‌کنند، تنها راه تأمين مالى (تنها راه مطلوب تأمين سرمايه) اجاره اقلامى از دارائى مورد نياز است. گاهى که شرکتى براى امور خاصى به پول نقد نياز دارد ممکن است دارائى‌هاى خود را به‌صورت نقد يه فروش برساند و سپس آنها را با بستن قرارداد به‌صورت بلندمدت اجاره کند.


گاهى اجاره اقلام مورد نياز يکى از راه‌هائى تلقى مى‌شود که انعطاف‌پذيرى تأمين مالى شرکت را از آن جهت که در آينده بتواند از ساير منابع تأمين مالى استفاده کند، افزايش خواهد داد، ولى افشاء واقعيت‌ها در صورت‌هاى مالى و گنجاندن اين اقلام در بخش دارائى‌ها و بدهى‌هاى ترازنامه شرکت باعث خواهد شد که سازمان‌ها و بانک‌هاى وام‌دهنده و سرمايه‌گذاران بالقوه از اين امر آگاهى يابند که بخشى از ظرفيت و توانائى استقراض شرکت (مستأجر) از طريق اجاره دارائى‌ها جذب شده است. اقلامى از دارائى که به‌صورت اجاره با خدمات در اختيار شرکت قرار گرفته است نبايد در ترازنامه شرکت منعکس گردد و همين امر باعث خواهد شد که انعطاف‌پذيرى تأمين مالى شرکت کماکان حفظ گردد، ولى هزينه مؤثر اين نوع اجاره احياناً باعث مى‌شود که اجاره به شرط تمليک يا خريد دارائى از طريق گرفتن وام روش‌هاى مطلوب‌ترى تلقى شوند.


اجاره اقلامى از دارائى براى شرکت اين امکان را به‌وجود مى‌آورد تا در هزينه و وقت خود (که مى‌بايست در راه تأمين مالى و مراجعه به بازارهاى اوليه مصرف مى‌کرد) صرفه‌جوئى کند. با اجاره دارائى‌ها، در هزينه‌هاى مربوط به انتشار اوراق بهاءدار و طى مراحل قانونى و هزينه‌هاى توزيع و فروش اوراق بهاءدار صرفه‌جوئى مى‌شود. از اين ديدگاه، مسئله اجاره دارائى‌ها مشابه نوعى عرضه اختصاصى اوراق بهاءدار تلقى مى‌شود. فراتر اينکه، معمولاً قراردادهاى اجاره دربرگيرنده شرايط يا قيد و بندهاى منفى نيستند؛ يعنى همان شرايط يا قيد و بندهائى که در اوراق قرضه و اکثر وام‌هاى بلندمدت گنجانده مى‌شود (مثل محدوديت‌هائى که در مورد سياست تقسيم سود، فروش دارائى‌هاى ثابت و انتشار اوراق قرضه جديد اعمال مى‌شود) در آنها مشاهده نمى‌شود.