يادداشت‌هاى صورت مالى

شرکت بايد در يادداشت‌هاى پيوست ترازنامه، اقلامى از دارائى را که به‌صورت اجاره به شرط تمليک در اختيار شرکت قرار گرفته است و ساير اطلاعات مربوط به دارائى‌هاى استيجارى را در ياداشت‌هاى صورت‌هاى مالى افشاء کند. براى مثال، در يادداشت پيوست ترازنامه، ميزان کل اقساط (يا اجاره‌بهاء سالانه) اعلام مى‌گردد. همچنين ارزش فعلى اقساط (اجاره‌بهاء) آينده نوشته مى‌شود. اگر قرارداد از نوع اجاره يا خدمات (از نوعى که دارائى فقط مورد استفاده قرار مى‌گيرد و سپس به صاحب آن مسترد مى‌گردد) و مدت آن بيش از يک سال باشد، بايد واقعيت‌ها در يادداشت ترازنامه افشاء گردد.

طبقه‌بندى دارائى‌هاى اجاره‌اى

”هيئت استانداردهاى حسابدارى مالي“، در بيانيه‌اي، چهار ويژگى براى قراردادهاى اجاره به شرط تمليک تعيين کرده است. آن چهار ويژگى به‌شرح زير است:


۱. قرارداد اجاره بايد مشتمل بر يک ماده باشد مبنى بر اينکه مالکيت دارائى مورد اجاره در پايان دوره به مستأجر منتقل خواهد شد؛


۲. مستأجر بايد حق خريد آن قلم دارائى را داشته باشد؛


۳. مدت قرارداد اجاره بايد دست کم به ۷۵ درصد عمر مفيد دارائى برسد؛


۴. مجموع ارزش فعلى اقساط (با اجاره‌بهاء سالانه) بايد دست کم به ۹۰ درصد ارزش وى دارائى مورد اجاره برسد (البته پس از کسر هزينه‌هاى اجرائى و معافيت‌هاى مالياتى که شامل حال موجر مى‌شود).


علاوه بر رعايت اين ويژگى‌هاى چهارگانه که مربوط به قراردادهاى اجاره به شرط تمليک مى‌گردد. براى محاسبه ارزش فعلى اقساط با اجاره‌بهاء سال‌هاى متوالى بايد توجه کرد که آيا اين اقساط در اول سال پرداخت مى‌گردند يا در آخر سال با استفاده از داده‌هائى که در پى مى‌آيد، مى‌توان اين نکته را روشن ساخت که اگر در قرارداد اجاره مسئله انتقال مالکيت دارائى به مستأجر در پايان دوره مشخص نشده باشد، آن قرارداد اجاره از چه نوعى است (از نوع اجاره به شرط تمليک است يا اجاره با خدمات) کرده‌ايم.


مثال:

براساس داده‌هاى زير، نوع اجاره را مشخص کنيد.


۱. عمر مفيد دارائى: ۱۰ سال
۲. ارزش روز دارائى: ۳۸۵ ميليون ريال
۳. مدت اجاره: ۱۰ سال، غيرقابل فسخ
۴. قسط يا اجاره‌بهاء سالانه: ۶۳ ميليون ريال که ۳ ميليون ريال آن مربوط به ماليات، هزينه نگهدارى و بيمه مى‌شود. قسط با اجاره‌بهاء بايد در اول سال پرداخت گردد.
۵ ارزش اسقاط تعيين‌شده: ۵ ميليون ريال
۶. نرخ تنزيل: %۱۲
۷. قيمت خريد: تعيين‌نشده است
۸. مالک نهائى دارائى در پايان قرارداد: مشخص‌‌نشده است


با توجه به اين داده‌ها، قسط سالانه (با اجاره‌بهاء) ۶۰ ميليون ريال است


(ريال ۶۰،۰۰۰،۰۰۰ = ۳،۰۰۰،۰۰۰ - ۶۳،۰۰۰،۰۰۰). ارزش فعلى اين اقساط را به طريق زير محاسبه مى‌کنند:


پرداخت در سال صفر ۶۰،۰۰۰،۰۰۰ ريال
ارزش فعلى ۹ قسط که از پايان سال اول شروع مى‌شود: (۵/۳۲۸)(۶۰،۰۰۰،۰۰۰) ۳۱۹،۶۸۰،۰۰۰
ارزش فعلى دارائى اسقاط ‌شده ۱،۶۱۰،۰۰۰
در پايان سال دهم: (۳۲۲/۰)(۵،۰۰۰،۰۰۰)
کل ارزش فعلى ۳۸۱،۲۹۰،۰۰۰


ارزش بازار اين دارائى در سال صفر ۳۸۵ ميليون ريال است و ۹۰ درصد اين مبلغ ۵/۳۴۶ ميليون ريال مى‌شود. از آنجا که مجموع ارزش خالص اقساط (۳۸۱،۲۹۰،۰۰۰ ريال) از ۹۰ درصد ارز بازار دارائى (۵/۳۴۶ ميليون ريال) بيشتر است، قرارداد از نوع اجاره به شرط تمليک تلقى مى‌شود.


دليل ديگر براى اينکه چرا بايد اين را اجاره به شرط تمليک به حساب آورد اين است که مدت زمان اجاره ۱۰ سال و از ۷۵ درصد عمر مفيد دارائى بيشتر است. از آنجا که مدت زمان اجاره از ۷۵ درصد عمر مفيد دارائى بيشتر است، بايد آن را از نوع اجاره به شرط تمليک به حساب آورد.

تصميم‌گيرى در مورد خريد يا اجاره

رشد فزاينده صنعت تأمين مالى اقلام دارائى‌هاى ثابت از طريق اجاره باعث شده است که اکثر شرکت‌ها ترجيح بدهند دارائى‌هاى ثابت خود را از اين طريق تأمين مالى کنند. براى اتخاذ اين تصميم بايد تکنيک‌هاى بودجه‌بندى سرمايه‌اى را به‌کار برد.