خطرهائى که معمولاً بيمه مى‌شوند

۱. حوادث طبيعى مانند غرق‌شدن کشتي، به‌گل نشستن کشتي، آتش‌سوزي، تصادم.


۲. خطرهائى که منشاءِ پيدانش آنها کسانى هستند که در کشتى حضور دارند، مثل موارد زير:


- به دريا انداختن کالا:

هنگامى‌که کشتى مسير خود را طى مى‌کند و ممکن است با طوفان شديد و وضع نامساعد دريا مواجه شود و در معرض خطر غرق‌شدن قرار گيرد، فرمانده براى نجات کشتى و محمولات، چاره‌اى جزء اين نمى‌بيند که با به دريا ريختن قسمتى از محمولات، کشتى را سبک کند تا کشتى وضع طبيعى خود را بازيابد و به سفر خود ادامه دهد. چون هدف از اين کار نجات‌دادن کشتى و کالا از خطر غرق‌شدن است، بايد خسارت‌هاى ‌وارده بين تمام محمولات و کشتى تقسيم شود. خسارت‌هائى که بدين نحو بين صاحبان کالا و کشتى توزيع مى‌شود، خسارت‌هاى عمومى ناميده مى‌شود.


- تغيير اجبارى کشتى يا مسير يا سفر آن:

در صورتى‌که فرمانده کشتى ناچار شود سفر خود را تغيير دهد يا مسيرى را که براى کشتى پيش‌بينى شده است رها کند يا محمولات را از کشتى به کشتى ديگر منتقل سازد، در تمام اين موارد طبق شرايط بيمه‌نامه، اعتبار بيمه محفوظ مى‌ماند و به تعهد بيمه‌گر داير به‌جبران خسارت‌ها خللى وارد نمى‌شود.


- باراترى:

از جمله خطرهاى بيمه‌پذير در بيمه‌هاى دريائى است. هر نوع خطا و تخطى فرمانده يا خدمهٔ کشتى (عمدى يا بر اثر غفلت و بى‌احتياطي) که به کشتى يا کالا يا هر دو زيان برساند، barratry ناميده مى‌شود. خطاى فرمانده يا کارکنان کشتى وقتى باراترى به‌شمار مى‌رود که براى اداى وظايف مربوط از آنها صادر شود. بنابراين هرگاه در انجام امورى که به دريانوردى و کشتيرانى مربوط نمى‌شود مرتکب خطا شوند، خطاى آنها بيمه‌گر باراترى را متعهد نمى‌سازد. کارکنان کشتى شامل خدمهٔ دريائى (افرادى که روى کشتى در دريا کار مى‌کنند) مى‌شود. از اين‌رو، کسانى‌که در استخدام مالک کشتى هستند و در خشکى کار مى‌کنند جزءِ کارکنان کشتى به‌شمار نمى‌آيند و در نتيجه خطاى آنها باراترى محسوب نمى‌شود.


- بارگيرى و تخليهٔ کشتى:

بيمه از زمانى آغاز مى‌شود که کالا روى کشتى قرار گيرد. خطرهائى که قبل از آن متوجه کالا مى‌شود به‌عهدهٔ بيمه‌گر نيست. بنابراين هرگاه هنگام بارگيرى کشتى بسته‌اى به دريا بيفتد يا خسارت ديگرى به آن وارد شود، بيمه‌گر تعهدى ندارد، مگر اينکه در بيمه‌نامه ذکر شده باشد که خطرهاى بارگيرى در شمول تعهدات بيمه‌گر است. ممکن است کالا از انبار تا انبار بيمه شده باشد، در اين‌صورت خطرهاى مربوط به بارگيرى هم بيمه است. بيمهٔ کالا وقتى پايان مى‌يابد که تخليهٔ آن از کشتى انجام گرفته باشد. خطرهاى مربوط به تخليهٔ کالا در شمار خطرهاى بيمه شده است. تخليهٔ کشتى ممکن است مستقيماً با پهلو گرفتن کشتى در کنار اسکله صورت پذيرد يا بدواً براى سبک‌کردن کشتي، قسمتى از محمولات آن با قايق‌هاى بارى تخليه شود. در هر دو مورد جبران خسارت‌هائى که به کالا وارد مى‌شود به‌عهدهٔ بيمه‌گر است.


۳. خطرهائى که منشاءِ پيدايش آنها کسان خارج از کشتى هستند.


- غارت دريائى:

منظور از غارت دريائى اين است که گروهى براى تصاحب کشتى و چپاول اموالى که در کشتى وجود دارد به کشتى حمله کنند. کالائى که بدين منوال غارت مى‌شود يا خسارت‌هائى که بر اثر حملهٔ غارتگران دريائى به کشتى وارد مى‌گردد، مشمول تعهد بيمه‌گر نيست، مگر اينکه در اين‌باره توافق شده باشد.


- دزدي:

دزدى در صورتى‌که با قهر و غلبه توأم باشد بيمه است مگر اينکه در بيمه‌نامه صريحاً از خطرهاى مورد تعهد بيمه‌گر استثناء شده باشد. در دزدى ساده که قهر و غلبه وجود ندارد، خلاف اين ترتيب صادق است. بدين معنا که معمولاً بيمه نيست مگر اينکه خلاف آن تصريح شود. هرگاه مسافران کشتى نيز با توسل به زور مرتکب دزدى شوند، خسارت‌هاى ناشى از آن به‌عهدهٔ بيمه‌گر خواهد بود. دله‌دزدى به‌عهدهٔ بيمه‌گر نيست ولى طرفين مى‌توانند در مورد بيمهٔ آن توافق کنند.

خطرهائى که معمولاً بيمه نمى‌شوند

- تقصير بيمه‌گذار

- تغيير ارادى سفر يا مسير کشتى

- تأخير در پيمودن راه

- عيب‌ ذاتى

- خطر جنگ

خطرهائى که بيمه‌گران بيمه مى‌کنند

در حقوق بيمهٔ دريائى انگلستان، براى خطرهائى که بيمه مى‌شوند طبقه‌بندى زير پذيرفته شده است:


۱. تلف‌شدن واقعى تمام شيءِ بيمه‌شده: تلف‌شدن واقعى يا فرضى تمام شيءِ بيمه‌شده وقتى است که شيءِ بيمه‌شده واقعاً تلف مى‌شود به طورى‌که از نوعى که آن شيء بدان تعلق دارد خارج شود.


۲. تلف‌شدن فرضى تمام شيءِ بيمه‌شده: تلف‌شدن فرضى تمام شيءِ بيمه‌شده زمانى محقق مى‌شود که:


- شيءِ مورد بيمه آنچنان دچار خسارت شود که منطقاً بايد از آن صرف‌نظر گردد.

- هزينهٔ تعميرات از قيمت شيءِ خسارت‌ديده تجاوز کند.


۳. خسارت‌هاى خاص (تلف و خسارت جزئي): عبارت است از خسارت‌هاى جزئى که بر اثر وقوع خطرهاى بيمه‌شده به اشياءِ مورد بيمه وارد مى‌شود به‌شرط اينکه خسارت‌هاى مزبور جزءِ خسارت‌هاى عمومى محسوب نشود.


۴. هزينه‌هاى خاص: هزينه‌هائى هستند که بيمه‌گذار يا به‌حساب او براى حفاظت از شيءِ بيمه‌شده مصرف مى‌کند (به‌استثناءِ هزينه‌هاى مربوط به خسارت‌هاى عمومى و هزينه‌هاى نجات). اين هزينه‌ها را، بيمه‌گر تحت عنوان هزينه‌هاى خاص يا هزينه‌هاى خسارت‌ها مى‌پردازد.


۵. هزينه‌هاى فوق‌العاده: هزينه‌هائى است که بيمه‌گر براى برآورد و محاسبهٔ خسارت متحمل مى‌شود.


۶.هزينه‌هاى نجات: مبالغى است که نجات‌دهنده مى‌تواند مطالبه و وصول کند.


۷. خسارت‌هاى ناشى از فدا کردن اشياءِ بيمه‌شده و هزينه‌هاى مربوط به خسارت‌هاى عمومي: خسارت‌هاى عمومى يا زيان همگانى به خسارت‌هائى اطلاق مى‌شود که در يک موقعيت بحرانى براى نجات کشتى و کالا و با علم و اراده تحمل و پذيرفته مى‌شود. خسارت‌هاى مزبور، هم شامل ارزش اشياءِ فدا شده و هم هزينه‌هاى نجات مى‌شود.


۸. توزيع خسارت‌هاى عمومي: خسارت‌هاى عمومى بين کشتى و کالا و کرايه سرشکن مى‌شود. براى اينکه معلوم مى‌شود، مقررات بندر مقصد است.


۹. خطر ادعاى شخص ثالث: ممکن است فرمانده يا کارکنان کشتى بيمه‌شده بر اثر ارتکاب خطا و اشتباه، وضعى پيش آورند که به محمولات کشتى بيمه‌شده يا به کشتى ديگر يا به تأسيسات بندرى خسارت‌هائى وارد آيد. اين خسارت‌ها موجب مى‌شود که اشخاص زيان‌ديده عليه مالک يا اجاره‌کنندهٔ کشتى (بيمه‌گذار) اقامه دعوى کنند. در مواردى‌که فرمانده يا خدمهٔ کشتى مسئول شناخته شوند، بيمه‌گذار ملزم خواهد شد که خسارت‌هاى وارده به اشخاص ثالث را جبران کند. با توجه به اين امر مالک يا اجاره‌کنندهٔ کشتى افزون بر کشتي، خطر ادعاى شخص ثالث را نيز بيمه مى‌کند.