مشخصات قرارداد حمل و نقل در دو موضوع ”حمل“ و ”کرايه“ خلاصه مى‌شود.

حمل

منظور فرستنده از قرارداد حمل و نقل، ارسال کالائى است که به متصدى حمل و نقل واگذار مى‌کند. اين تفاوت اصلى متصدى حمل و نقل از واسطهٔ حمل و نقل است. براى حمل، چند نکتهٔ اساسى ضرورى است که عبارت است از: تعيين محل بارگيري، محل باراندازي، خط سير بين دو نقطه؛ و طرز ارسال و سرعت حمل. خط سير بعضى وقت‌ها در قرارداد تعيين مى‌شود (وسيلهٔ حمل قاعدتاً بايد تعيين شود) مثل راه‌آهن، جاده، کشتي، هواپيما و جزء آن. مدت حمل قاعدتاً ذکر مى‌شود و در صورتى‌که ذکر نشود براى حمل عادي، عرف مورد عمل قرار مى‌گيرد. به‌طور خلاصه قرارداد حمل عبارت است از حمل کالا، طرز ارسال و مدت متعارف برحسب وسيلهٔ حمل.

کرايهٔ حمل

قانون تجارت ما به‌ازاءِ حمل را دريافت اجرت قرار داده است. قراردادهاى حمل و نقل برحسب وسيلهٔ نقليه، طرز حمل و عبور از کشورى که کالا از آنجا فرستاده مى‌شود به‌شرح زير طبقه‌بندى مى‌شوند:


۱. حمل و نقل زميني، دريائى و هوائى (جزء در آب‌هاى دريائي، حمل و نقل تابع مقررات ملى است؛ حمل و نقل از راه آبى مشمول مقررات خاصى است).


۲. حمل و نقل داخلى و بين‌المللى (حمل و نقل در صورتى بين‌المللى است که وسيلهٔ حمل از مرزهاى کشور خارج شود).


قرارداد حمل و نقل هيچگاه از لحاظ دوطرف قرارداد مدنى نيست. به‌شرطى قرارداد حمل و نقل وجود دارد که متصدى حمل و نقل حرفه‌اى باشد و از لحاظ او همواره تجارتى است، اما از لحاظ فرستنده، قرارداد گاه تجارى و گاه مدنى است. قرارداد براى فرستنده‌اى که عمل او تجارى است بازرگانى محسوب مى‌شود. قراردادهائى مختلط هستند که فرستنده تاجر نباشد يا عمل او تجارى نيست مانند اسباب‌کشى خانه به ‌خانه. چنانچه قرارداد براى دوطرف قرارداد بازرگانى باشد طبيعتاً براى گيرنده تجارى تلقى مى‌شود. اسناد حمل گاه به‌صورت قبض رسيد و گاه به‌صورت بارنامه تدوين مى‌شود. کيفيت هر يک از اسناد حمل برحسب نوع حمل و نقل متفاوت است.


از آنجاکه متصدى حمل و نقل معمولاً وسيلهٔ مناسبى براى بازرسى و وزن محموله ندارد هرگونه عطف به‌وزن محموله در بارنامه فقط به منظور تسهيل کار فرستنده است و به ‌هيچ‌ عنوان دليلى عليه متصدى حمل و نقل نيست.