منافع کالا

مالک کالا در چنان وضعيت حقوقى با محموله قرارداد که در نتيجهٔ آن ممکن است از سالم و به‌موقع رسيدن محموله سود ببرد يا به ‌سبب فقدان و آسيب‌رسيدن به کالا يا توقيف آن متضرر شود. بنابراين، مالک، نفعى از کالا دارد و اين نفع تا زمانى‌که وى مالک است برقرار؛ حتى هنگامى‌که کالا وثيقهٔ وام است اين نفع بيمه‌پذير وجود دارد. در مورد وثيقهٔ وام، ميزان نفع بيمه‌گذار معادل همان مبلغى است که براى کالا پرداخته به‌اضافهٔ بهرهٔ متعلق.

هزينهٔ حمل و نقل

هنگامى‌که مالک کالائى آن را مى‌فروشد بايد هزينهٔ حمل آن را تا مقصد بيمه‌گذار بپردازد. به اين هزينه، ”هزينهٔ کرايه“ مى‌گويند و در بيشتر موارد اين کرايه را مالک کالا (خريدار) پيش‌پرداخت مى‌کند و حتى اگر محموله به مقصد نرسد برگشت‌پذير نيست. بنابراين هنگامى‌که کرايهٔ پيش‌پرداخت شده برگشت‌پذير نباشد، مالک کالا در مورد کرايه هم نفع بيمه‌پذير دارد.

هزينهٔ بيمه

بيمه‌گذار هنگام انعقاد قرارداد بيمهٔ محموله حق بيمه را مى‌پردازد. چنانچه کالا از بين برود وى نمى‌تواند حق بيمهٔ خود را تحصيل نمايد. اما چنانچه بايد توجه داشت که چنانچه کالا از بين برود نمى‌تواند حق بيمهٔ خود را تحصيل نمايد. اما چنانچه کالا از بين نرود، حق بيمهٔ پرداختى را نيز در قيمت فروش منظور مى‌کند. بنابراين بايد توجه داشت که چنانچه کالا از دست برود، اين حق بيمه هم از کف خواهد رفت و با توجه به همين موضوع بيمه‌گذار در خصوص حق بيمهٔ پرداختى نفع بيمه‌پذير دارد.


سود مورد انتظار: فروشندهٔ کالا انتظار دارد که از طريق فروش کالا سودى کسب کند و اين سود در قيمت فروش مستتر است. حال چنانچه کالا به مقصد نرسد، فروشنده سود خود را نيز از دست داده است. با اين حساب در مورد سود منتظره نفع بيمه‌پذير دارد.

مالکيت جزئى

هنگامى‌که بخشى از کالا در اختيار مالک باشد نفع بيمه‌پذير وى هم محدود به‌ همان بخشى است که مالکيت آن را دارد؛ هزينه‌ها و سود نيز متعلق به همان بخش خواهد بود.

نفع‌ الغاپذير (قابل فسخ)

تا زمانى‌که کالا به خريدار انتقال‌ نيافته، فروشندهٔ کالا نفع بيمه‌پذير دارد اما اين انتقال ممکن است بعد از آغاز سفر تحقق يابد که در اين هنگام نفع فروشنده هم خاتمه مى‌يابد. اينگونه نفع بيمه‌پذير را ممکن است در جريان سفر به‌دلايلى غير از خطرهاى دريا زايل شود منافع ‌الغاپذير مى‌نامند. چنانچه نفع بيمه‌پذير در جريان مدت بيمه‌نامه خاتمه يابد، هيچ‌گونه حق بيمه‌اى برگشت داده نخواهد شد.

نفع اتفاقى

هنگامى‌که مالکيت از فروشنده به خريدار منتقل مى‌شود نفع فروشنده پايان مى‌يابد و نفع خريدار آغاز مى‌شود. گاهى اوقات در قراردادهاى فروش کالا شرايطى پيش‌بينى شده است که به خريدار حق مى‌دهد به‌علت تأخير در تحويل کالا يا دلايلى ديگر، کالا را رد کند. چنانچه خريدار اين حق را به ‌مورد اجراء گذارد نفع خريدار خاتمه مى‌يابد و به نفع فروشنده مبدل مى‌گردد. اينگونه نفع را که به‌طور اتفاقى در جريان سفر حادث مى‌شود نفع اتفاقى مى‌نامند.

گرو گذاشتن

گرو گذاشتن کشتى و کرايهٔ حمل يا گرو گذاشتن محمولهٔ کشتى براى تهيهٔ هزينهٔ سفر: اگر در طول سفر، فرمانده کشتى براى تکميل سفر دريائى به وام نياز داشته باشد، براى به‌دست آوردن پول ناگريز است که کشتي، کرايهٔ حمل و حتى کالا را بر اساس اسناد وام دريائي، وثيقهٔ وام قرار دهد؛ يا ممکن است که کالا را به‌تنهائى وثيقهٔ وام قرار دهد. حال چنانچه وثيقه از بين برود وام هم از بين مى‌رود، بنابراين در سفر دريائي، وام‌دهنده هم به‌نسبت وامى که داده است نفع بيمه‌پذير دارد (البته امروزه اين اوضاع و احوال منسوخ گشته و تقريباً به‌دست فراموشى سپرده شده است. اين روزها اگر فرمانده به پول نياز داشته باشد بى‌درنگ به‌سراغ وسايل ارتباطى پيشرفته مى‌رود و مالک را خبر مى‌کند و مالک هم امکانات لازم را در اختيار وى قرار مى‌دهد).

هزينهٔ ارسال کالا

ممکن است به‌موجب شرط پيش‌بينى‌شده در قرارداد حمل، به حمل‌کننده اختيار داده شده باشد در شرايطى‌که بنابر دلايلى تخليهٔ کالا در بندر مقصد امکان‌پذير نيست آن را در بندرى قبل از بنابر دلايلى تخليهٔ کالا در بندر مقصد امکان‌پذير نيست آن را در بندرى قبل از بندر مقصد تخليه کند يا اينکه محمولات را به بندرى دورتر از بندر مقصد حمل و در آنجا تخليه نمايد. چنانچه حمل‌کننده اين حق را اعمال نمايد مالک کالا بايد با هزينهٔ خود کالا را به مقصد اصلى حمل کند. در بيمه‌نامهٔ اصلي، اينگونه هزينه‌ها قابل تأمين نيست ولى مالک کالا در مورد چنين هزينه‌اى نفع بيمه‌پذير دارد و مى‌تواند آن را بيمه کند.

کارمزد

نمايندهٔ مالک کالا که انتظار دارد با رسيدن محموله به مقصد، کارمزدى بابت خدمات خود دريافت دارد، در زمينهٔ کارمزد مورد انتظار خويش داراى نفع بيمه‌پذير است.

مسئوليت

شرط مسئول واقع ‌شدن اين است که شخص تا حدودى مرتکب غفلت شده باشد و از آنجا که کالا در حين حمل، به ‌موجب قرارداد حمل تحت مراقبت حمل‌کننده است لذا هرگونه مسئوليت مربوط به کالا در زمرهٔ تعهدات حمل‌کننده قرار مى‌گيرد. ممکن است صاحب کالاى خطرناک در مقابل حمل‌کننده مسئول واقع شود اما اين مسئوليت، مسئوليتى قراردادى است و معمولاً موضوع بيمهٔ دريائى واقع مى‌شود.

حمل محمولات گرانبها

اين محمولات کالاهائى نظير شمش طلا، ساير فلزات گرانبها، سنگ‌هاى گران‌قيمت، اوراق قرضه، اوراق سهام و پول (اعم از سکه و اسکناس و جز آن) را شامل مى‌شود. البته آثار هنرى و وسايل چينى گرانبهاء جزءِ اين محمولات نيست.