منافع بدنهٔ کشتى

مالک کشتى داراى نفع بيمه‌پذير است که بدنه و ماشين‌آلات را دربر مى‌گيرد و ممکن است شامل دستگاه‌هاى سردکننده هم بشود.

مالکيت جزئى

شريک کشتى در مورد بخشى از کشتى که در مالکيت او است نفع بيمه‌پذير دارد.

هزينهٔ بيمه

مالک کشتى معمولاً کشتى خود را براى مدت ۱۲ ماه بيمه مى‌کند و حق بيمهٔ آن را هنگام عقد قرارداد بيمه مى‌پردازد. مالک اين هزينه را در نرخ کرايهٔ خود منظور مى‌کند و از اين طريق در طول ۱۲ ماه هزينهٔ يادشده را با کرايه‌اى که به‌دست مى‌آورد جبران مى‌نمايد. چنانچه در طول مدت يادشده کشتى از بين برود درآمد کرايه هم از بين خواهد رفت و بدين‌ترتيب مالک کشتى حق بيمهٔ باقيماندهٔ دورهٔ ۱۲ ماهه را از دست مى‌دهد. با توجه به اينکه ممکن است مالک کشتى حق بيمه را از دست بدهد، در مورد آن داراى نفع بيمه‌پذير است و مى‌تواند آن را بيمه کند.

منافع اجاره‌کنندهٔ کشتى

هرگاه شخصى بخواهد از ظرفيت کامل کشتي، خواه براى سفر يا براى مدت‌زمان مشخصي، استفاده کند معمولاً به انعقاد قرارداد اجاره (اجاره براى سفر يا اجاره براى مدت‌زمان معين) اقدام مى‌نمايد. حتى ممکن است نامبرده به انعقاد قرارداد اجارهٔ کشتى به‌صورت ”لُخت“ مبادرت ورزد که در اين حالت فقط کشتى را اجاره کرده است. به‌ موجب قراردادهاى عادى اجاره، طبيعتاً اجاره‌کننده حق خواهد داشت کالاى خود را با آن کشتى حمل کند اما هيچ‌گونه حق مالکيت يا نظارت بر کشتى ندارد، بنابراين هيچ‌گونه نفع بيمه‌پذير نخواهد داشت. در حالى‌که اجاره‌کننده به‌موجب قرارداد اجارهٔ لخت، ذخاير سوخت، فرمانده و خدمهٔ کشتى را تدارک مى‌بيند، بر کشتى نظارت دارد و آن را به تصرف خويش در مى‌آورد. در اينگونه موارد، اجاره‌کننده تا حدود مسئوليت خويش در زمينهٔ خسارت يا زيان‌ وارده به کشتى داراى نفع بيمه‌پذير است (امروزه اين نوع قرارداد اجاره کمتر متداول است).

هزينه‌هاى اجاره‌کننده

در حالى‌که اجاره‌کننده مال‌الاجاره را پيش‌پرداخت کرده ممکن است شرطى در قرارداد اجاره پيش‌بينى نمايد که به موجب آن هرگاه خسارتى واقع شود يا کشتى از بين برود هيچ بخشى از مال‌الاجاره برگشت‌پذير نباشد. شق ديگر اين مسئله هنگامى‌ است که اجاره‌کننده وجوهى پيش‌ پرداخت نکرده، اما موافقت کرده است که مبلغ مشخص روزانه‌اى براى مدت اجاره بپردازد. در هر دو حالت اجاره‌کننده در خصوص وجوهى که پرداخت‌کرده يا بايد بپردازد، نفع بيمه‌پذير دارد.

کرايه

هنگامى‌که کالائى حمل مى‌شود ارسال‌کنندهٔ کالا کرايهٔ حمل را پيش‌پرداخت مى‌کند که آن را ”کرايهٔ پيش‌پرداخت شده“ مى‌نامند. اين کرايه به‌طور کامل برگشت‌پذير نيست بنابراين نفع بيمه‌پذير آن هم به صاحب کالا انتقال يافته است. در مواردى خاص کرايهٔ کالاى فله در مقصد و بر مبناى ميزان کالاى تخليه‌شده از کشتى پرداخت مى‌شود. در اين حالت تا زمانى‌که کالا از کشتى تخليه نشده است کرايه پرداخت نمى‌شود. حال چنانچه کالائى قبل از تخليه از بين برود، مالک کشتى کرايهٔ کالا را از دست خواهد داد. بنابراين نامبرده در مورد اين کرايه داراى نفع بيمه‌پذير است. از آنجا که خطر از دست‌دادن کرايهٔ حمل به‌ندرت متوجه مالک کشتى است، غالب مالکان کشتى قراردادهاى بيمهٔ جداگانه‌اى براى مدت ۱۲ماه و با شرايط اضافه بر وجوه حاصل از بيمه‌نامهٔ بدنه را تأمين خواهد کرد.

مخارج

در مسير سفر، فرمانده کشتى ممکن است تشخيص دهد که براى تهيهٔ وسايل سفر لازم است نقداً هزينه‌هائى صرف کند. اينگونه هزينه‌ها را ”مخارج“ مى‌نامند. مالک کشتى در خصوص اينگونه مخارج، مشروط بر اينکه با کرايه جمع شوند، داراى نفع بيمه‌پذير است و مالک کشتى تمايل دارد که اينگونه هزينه‌ها را در بيمه‌نامه منظور کند تا در صورت وقوع حادثه افزوده بر ارزش کشتى (بدنه و ماشين‌آلات) اين مبالغ را نيز به‌دست آورد.

منافع مرتهن

مالک کشتى براى به‌دست آوردن وجه لازم براى ادامهٔ فعاليت خود ممکن است کشتى خود را به رهن بگذارد. چنين مالکى نفع بيمه‌پذير خود را از دست نمى‌دهد گرچه کشتى او وثيقهٔ وام باشد. راهن يا وام‌دهنده نيز در زمينهٔ وام پرداختى و هزينه‌هائى که متحمل‌شده داراى نفع بيمه‌پذير است.

مسئوليت قراردادى

مالک کشتى که به ‌طريقى غير از قرارداد اجارهٔ کشتى به حمل کالاى ديگران اقدام کند حمل‌کننده ناميده مى‌شود. وى با مالکان محموله وارد قرارداد مى‌شود و قطعاً از اين طريق در مقابل مالکان محموله در مقابل زيان‌هائى که در طول تصدى او به محموله وارد آيد مسئول واقع خواهد شد. حمل‌کننده براى زيان‌هائى که به کالا وارد مى‌شود مسئول قراردادى محسوب مى‌شود و اين مسئوليت نوعى نفع بيمه‌پذير است که معمولاً مالکان کشتى آن را از طريق باشگاه‌هاى حمايت و تأمين (پى‌اندآى - protection and indemnity clubs - P&I) که در آن عضويت دارند بيمه مى‌کنند.

مسئوليت شخص ثالث

هر قراردادى دو طرف دارد و اشخاص ديگر خارج از قراردا، شخص ثالث محسوب مى‌شوند. مسئوليت هر يک از طرفين قرارداد را در مقابل طرف ديگر مسئوليت قراردادى و مسئوليت در مقابل شخص خارج از قرارداد را مسئوليت شخص ثالث مى‌نامند. مواردى است که ممکن است مالک کشتى در مقابل اشخاص ثالث مسئول واقع شود. در کليهٔ اين موارد نامبرده داراى نفع بيمه‌پذير است. تنها مشکل مسئوليت در قبال شخص ثالث که در بيمه‌نامه‌هاى عادى دريائى بيمه‌پذير است، مسئوليت ناشى از تصادم است. در عمل در کليهٔ بيمه‌نامه‌هاى بدنهٔ کشتى شرطى گنجانده شده است که به‌موجب آن مسئوليت ناشى از تصادم داراى پوشش بيمه است. ديگر مسئوليت‌ها در مقابل شخص ثالث عبارت است از فوت، صدمهٔ بدني، زيان به لنگرگا‌ه‌ها و باراندازها، اسکله‌ها و موج‌شکن‌ها. مسئوليت قانونى برداشتن بقاياى کشتى شکسته و تجاوز به حقوق متصديان بندرى و ديگران در بيمه‌نامه‌هاى عادى کشتى بيمه نيست و معمولاً مالکان کشتى اين قبيل مسئوليت‌ها را نزد باشگاه‌هاى حمايت و تأمين بيمه مى‌کنند.