موضوع قرارداد بيمه ممکن است اموالى با ارزش ذاتى باشد که در مقابل خطر بيمه مى‌‌شود. به اين معنا که در صورت تحقق خطر مورد بيمه، بيمه‌گر خسارت جزئى يا کلى واردشده و ضرر و زيان مالى وارده به بيمه‌گذار را جبران مى‌کند (ممکن است شامل منفعت بيمه‌گذار هم باشد). بنابراين مى‌توان گفت که موضوع عبارت است از مال، اعم از عين يا منفعت. نفع بيمه‌پذير بيمه‌گذار در قرارداد بيمه‌ٔ آتش‌سوزي، عين اموال يا منفعتى است که براى بيمه‌گذار متصور است. جبران زيان مالى بيمه‌گذار به‌صورت پرداخت وجه، در مورد اموال بيمه شده است که به تفکيک و صورت کلي، به‌طور صريح و واضح در قرارداد ذکر شده‌اند. موضوع قرارداد بايد طورى بيان شود که در صورت وقوع آتش‌سوزى در هر لحظه از زمان اعتبار قرارداد، بتوان تشخيص داد که کدام اموال با چه ارزشى در مقابل کدام خطرها تأمين بيمه‌اى دارند. البته گاهى ذکر جزئيات اموال بيمه‌شده امکان‌پذير نيست. براى مثال، اموال يک مؤسسهٔ بازرگانى يا حق‌العمل کارى که موجودى آن روز به‌روز تغيير مى‌يابد. موارد زير بايد به‌طور صريح در بيمه‌نامه قيد شود:


۱. تاريخ انعقاد قرارداد؛ ۲. اسم بيمه‌گر و بيمه‌گذار؛ ۳. موضوع بيمه؛ ۴. حادثه يا خطرى که عقد بيمه به مناسبت آن صورت گرفته؛ ۵. ابتدا و انتهاى بيمه؛ ۶. حق بيمه؛ و ۷. ميزان تعهد بيمه‌گر در صورت وقوع حادثه.( مادهٔ ۳ قانون بيمه).


موضوع بيمه ممکن است مال باشد، اعم از عين يا منفعت يا هر حق مالى يا هر نوع مسئوليت حقوقي، مشروط بر اينکه بيمه‌گذار در مورد بقاى آنچه بيمه مى‌دهد ذى‌نفع باشد. همچنين ممکن است بيمه براى حادثه يا خطرى باشد که از وقوع آن بيمه‌گذار متضرر مى‌شود. در مدت بيمه، مکان اموال مورد بيمه را نمى‌توان تغيير داد مگر اينکه بيمه‌گر قبلاً با چنين تغييرى موافقت کرده باشد


در اين زمينه بيمه‌گران از ”شرط تغيير مکان موقت“ استفاده مى‌کنند. بيمه‌نامهٔ استاندارد آتش‌سوزي، تغيير محل موقت يا دايم اموال بيمه‌شده را مجاز نمى‌داند مگر با موافقت قبلى بيمه‌گر و صدور الحاقيه براى تسرى پوشش بيمه‌اى به محل جديد. موضوع قرارداد در ورقه‌اى که در زبان انگليسى به‌نام policy schedule (شرح بيمه‌نامه) ناميده مى‌شود نوشته مى‌شود. متن قرارداد الزاماً نبايد براى کل بازار بيمه يکنواخت باشد ولى براى بيمه‌نامه‌هاى مشترک بايد متن توافق‌شده بين بيمه‌گران را به‌کار برد. در ايران تهيهٔ شرايط عمومى و متن قراردادها همانند تعرفه از وظايف شوراءِ عالى بيمه است و تبعيت از متن متحدالشکل مصوبه الزامى است.

ساختمان

براى بيمهٔ ساختمان بايد در متن قرارداد نوع ساختمان، نوع اشتغال و محل دقيق آن ذکر شود. تأمين بيمه‌اى شامل تأسيسات و متعلقات ثابت ساختمان نيز است. تأسيسات خارج از ساختمان مثل لوله‌ها و کابل‌هائى که به ساختمان وارد شده و نيز ديوارها، درهاى ورودى و خروجى و محل‌هاى عمومى و مشاع در محوطهٔ ساختمان، در شرايط عادى تأمين بيمه‌اى ندارند، مگر اينکه تحت عنوان جداگانه‌اى بيمه شوند. گاهى در قرارداد به‌جاى سرمايهٔ تفکيکى براى هر ساختمان، يک سرمايهٔ کلى براى بيمهٔ ساختمان‌هاى مختلف در محل‌هاى گوناگون (مانند کل ساختمان‌هاى بيمه‌گذار در تهران) آورده مى‌شود. در اين‌صورت بايد در مورد کليهٔ ساختمان‌هاى بيمه‌شده در بيمه‌‌نامه و ارزش تک‌تک اموال بيمه‌شده در لحظهٔ خسارت توضيح داده شود. خسارت به‌نسبت ارزش کل اموال بيمه‌شده و سرمايهٔ بيمه‌شده پرداخت مى‌شود.


ساختمان استاندارد: از اين عنوان در گزارش کارشناسان خسارت استفاده مى‌شود. از نظر بيمه‌گران، ساختمان استاندارد ساختمانى است که از آجر، سنگ، بتون، تيرآهن، کاشى و موزائيک ساخته شده باشد. بيمه‌گران ساختمان‌هائى را که از ساير مواد اوليه ساخته شده باشند تحت شرايط خاصى بيمه مى‌کنند. اگر ساختمان مورد بيمه استاندارد نباشد کارشناس بايد به‌طور مشروح مواد اوليه‌اى را که در ساختمان به‌کار رفته، به‌ويژه مواد اوليهٔ آتش‌زا، در گزارش خود ذکر کند. در صورت استاندارد بودن ساختمان، ذکر مواد اوليه ضرورت ندارد.

شرط پرداخت هزينهٔ کارشناسى و آرشيتکت

تأمين بيمه‌اى را، در صورت موافقت بيمه‌گر، مى‌توان به پرداخت هزينه‌هاى کارشناسى و آرشيتکت هم تسرى داد. پرداخت هزينه تحت اين عنوان به‌نسبت خسارت‌ وارده و طبق عرف و عادت حرفهٔ مربوط است و از آن تجاوز نخواهد کرد. گاهى براى جلوگيرى از بروز اختلاف بين دوطرف قرارداد، اينگونه هزينه‌ها تحت عنوان جداگانه و با مبلغ معينى که در قرارداد ذکر مى‌شود، بيمه مى‌شوند. پرداخت اين هزينه‌ها ممکن است در قرارداد تعهد نشده باشد ولى بيمه‌نامه براساس ارزش جايگزينى باشد. بنابراين شايد منطقى باشد که هزينه‌هاى مربوط نيز پرداخت شود. ممکن است ضرورت هم نداشته باشد، بنابراين هزينه‌اى نيز نبايد پرداخت کرد. اگر بيمه‌گر متعهد پرداخت خسارت بر اساس کاهش ارزش مورد بيمه در بازار باشد ديگر نبايد مبلغ اضافى تحت عنوان هزينهٔ خدمات آرشيتکت پرداخت شود، چون قبلاً يکبار محاسبه شده است. اگر عمليات تجديد بنا، به توسعه و نوسازى نياز داشته باشد بخشى از هزينه‌ها به ارزش جايگزينى از تعهد بيمه‌گر خارج و به‌عهدهٔ خودِ بيمه‌گذار است. هزينهٔ کارشناسى و آرشيتکت بين بيمه‌گر و بيمه‌گذار به‌طور مشترک تقسيم مى‌شود.

هزينه‌هاى مشاوره و هزينه‌هاى ناشى از قانون

پرداخت هزينه‌هاى مشاوره و هزينه‌هاى ناشى از قانون در قراردادهاى بيمه‌ٔ آتش‌سوزى با شرط جايگزينى امکان‌پذير است. جبران اين هزينه بر اساس درج شرط پرداخت هزينهٔ کارشناسى و آرشيتکت در قرارداد صورت مى‌گيرد و به‌حدود اين هزينه‌ها بستگى دارد؛ ميزان آن نيز به مفاد اين شرط وابسته است. اگر براى تعهد بيمه‌گر مبلغى در قرارداد قيد نشده باشد براساس عرف بازار اين نوع هزينه‌ها پرداخت مى‌شود.

تخليهٔ ضايعات

تخليه بايد قبل از شروع بازسازى ساختمان آسيب‌ديده، ناشى از تحقق خطر مورد بيمه باشد. بيمه‌گر به‌شرطى هزينهٔ تخليهٔ ضايعات را جبران مى‌کند که بخشى از هزينه‌هاى بازسازى محسوب شود. در غير اين‌صورت، بيمه‌گر براى پرداخت چنين هزينه‌هائى تعهدى نخواهد داشت (مانند تخليهٔ ضايعات در خيابان به‌دليل درخواست مقامات شهرداري، يا تخليهٔ ضايعات ناشى از فرو ريختن ديوار در حياط همسايه). تأمين بيمه‌نامه فقط شامل مواردى است که بيمه‌گذار براى شروع بازسازى بايد چنين هزينه‌اى را متحمل شود. در عمل، بيمه‌گران رشتهٔ آتش‌سوزى براى حدود تعهدات خود در خصوص پرداخت هزينهٔ تخليهٔ ضايعات از روش و مقررات مشخصى پيروى نمى‌کنند و هر کدام روش خاصى دارند (مگر اينکه موارد پرداخت به‌طور مشخص در قرارداد قيد شده باشد. تصريح در متن قرارداد بيمه و تعيين حدود آن به‌نفع بيمه‌گر و بيمه‌گذار است).


هنگامى‌که خسارت سنگين است و هزينهٔ تخليهٔ ضايعات هم به آن اضافه مى‌شود مازاد بر سرمايهٔ بيمه‌شده - که حداکثر تعهد بيمه‌گر است - خواهد بود. در اين حالت، در صورتى‌که قاعدهٔ نسبى قابل اعمال باشد، خسارت کمتر از سرمايهٔ بيمه‌شده، پرداخت شود. تعهد پرداخت هزينهٔ تخليهٔ ضايعات معمولاً براى ساختمان و محتويات است و شامل کالاهاى در حال فروش نمى‌شود. براى کالاهاى درحال فروش اغلب براساس ارزش جايگزينى به‌قيمت بازار يا به ارزش هزينهٔ توليد مجدد، محاسبه و پرداخت مى‌شود و هزينهٔ تخليهٔ ضايعات کالاهاى درحال فروش را، که به بيمه‌گذار تحميل مى‌شود، دربر نمى‌گيرد. در عمل، بسيار متداول است که کارشناس ارزياب خسارت در قراردادى که با خريدار بازيافتى‌ها منعقد مى‌کند تخليهٔ ضايعات و هزينهٔ تخليهٔ آن را از محل خسارت به‌دوش خريدار منتقل مى‌کند. البته خريدار نيز در قيمت پيشنهادي، هزينهٔ اضافى را که بايد تحمل کند محاسبه و در قيمت پيشنهادى منظور مى‌کند.

محتويات (به‌استثناءِ کالاها و مواد درحال خريد و فروش و حمل)

در متن قرارداد، اموال منقول و غيرمنقول بيمه‌گذار به‌شرح زير آورده مى‌شود:


- لوازم ادارى (مبلمان، تلفن، کتاب، وسايل دفتري، دکوراسيون، تأسيسات نصب‌شده)؛ ماشين‌آلات کارخانه‌ها، و ديگر ابزار توليد؛ ساير محتويات؛ پول (نبايد از مبلغ معينى تجاوز کند)؛ اسناد، مدارک، دفاتر بازرگانى (ارزش مادى دفاتر به‌اضافهٔ هزينهٔ تهيهٔ آنها)؛ سيستم کامپيوتر، و سوابق آنها (ارزش مادى به‌اضافهٔ هزينهٔ تهيهٔ ديسک‌ها و سوابق به‌استثناءِ هزينهٔ تهيهٔ اطلاعات براى حافظه و سابقه)؛ طرح‌ها، نمونه‌ها، مدل‌ها (ارزش مادى مواد به‌اضافهٔ هزينهٔ تهيهٔ آنها)؛ و اموالى که نزد بيمه‌گذار به امانت گذاشته‌اند و او مسئوليت حفظ و نگهدارى آنها را به‌عهده دارد.


در عمل اغلب بيمه‌گران اين موارد را جزءِ اموال بيمه‌شده و تحت عنوان بيمهٔ اموال بيمه مى‌کنند. بدين‌ترتيب، نه‌تنها نفع بيمه‌پذير بيمه‌گذار برى نگهدارى اموالى که نزد او به امانت گذاشته شده بيمه است، بلکه نفع بيمه‌پذير مالک کالا نيز بيمه است. در برخى از بيمه‌نامه‌هاى استاندارد آتش‌سوزي، اموالى که نزد بيمه‌گر به ‌‌امانت سپرده شده‌اند تأمين بيمه‌اى ندارند، مگر اينکه بيمه‌گر به‌طور مشخص آن را در قرارداد تعهد کرده باشد. در زمانى‌که اموال نزد امين دوم است، اگر بر اثر خطرى از خطرهاى بيمه‌شده خسارتى به اموال امانى وارد شود بيمه‌گذار مسئول خواهد بود. براى مثال، بيمه‌گذار کالاى امانتى را براى تعمير به ديگرى بسپارد. شرايط قرارداد بيمه، مسئوليت قانونى بيمه‌گذار را جزءِ استثناءهاى بيمه‌نامه قراداد است. وقتى‌که بيمه‌گذار اموالى را به امانت در اختيار مى‌گيرد، بيمه‌گران اين عبارت را در متن قرارداد اضافه مى‌کنند: ”وقتى‌که بيمه‌گذار مسئول شناخته شود“. اموال مشتريانى که براى ارائهٔ خدماتى چون نظافت و تعمير در محل فعاليت بيمه‌گذار نگهدارى مى‌شود، پوشش بيمه‌اى ندارد.