آتش‌سوزى‌ها را از نظر نوع و روش مبارزه با آنها به شش طبقهٔ خشک، مايعات، گازها، الکتريسته، فلزات اشتعال پذير و مواد منفجره تقسيم مى‌کنند.

آتش‌سوزى خشک

اين طبقه از آتش‌سوزى‌ها موادى را شامل مى‌شود که پس از سوختن از خود خاکستر باقى مى‌گذارند (مانند فرآورده‌هاى چوبي، پنبه‌اي، پشمي، لاستيکي، پلاستيکى و انواع مختلف پارچه‌هاى مصنوعي، حبوبات، غلات و غيره). براى خاموش‌ کردن اين نوع آتش‌سوزى‌ها، بهترين روش، سردکردن و مؤثرترين وسيله آب است. درصد رطوبت در چوب‌هاى مختلف از نظر آتش‌سوزى نهايت اهميت را دارد، چون مقدار زيادى حرارت لازم است تا رطوبت موجود در چوب را تبخير کند. اين مقدار حرارت را ”حرارت نهان تبخير“ مى‌نامند. به‌دليل اينکه گازهاى فرار و سوختنى بايد براى يافتن اکسيژن حرکت کنند آتش‌‌سوزى‌هاى چوبى با شعله‌هاى بلند مى‌سوزند که اين خود يکى از عوامل توسعهٔ آتش‌سوزى است. بهترين روش براى مقاوم ساختن چوب در برابر آتش‌سوزي، رنگ‌کردن آن با مواد ضدحريق است. اين رنگ‌ها را از مواد شيميائي، فسفات، سولفات‌ها و نمک آمونياک تهيه مى‌کنند.

مايعات اشتعال‌پذير

مايعات از نظر اشتعال‌پذيرى به دو دستهٔ با اشتعال سريع و کُند اشتعال تقسيم مى‌شوند. نقطهٔ تبخير مايعات با اشتعال سريع (مانند بنزين) پائين و نقطهٔ تبخير مايعات کند اشتعال (مانند نفت) بالا است. مايعات را از نظر حل‌شدن در آب به دو دسته تقسيم مى‌کنند: ۱. مايعاتى که در آب حل مى‌شوند، مانند الکل‌ها (مايعات غيرچرب)؛ و ۲. مايعاتى که در آب حل نمى‌شوند، مانند فرآورده‌هاى نفتى و روغنى (مايعات چرب).

گازها

گازهاى اشتعال‌پذير را از نظر وزن مخصوص به دو دسته تقسيم مى‌کنند: ۱. گازهاى از هوا سبک‌تر مانند هيدروژن و ۲. گازهاى از هوا سنگين‌تر مانند بوتان و پروتان. براى مبارزه با آتش‌سوزى‌هاى ناشى از گاز در محل‌هاى سرپوشيده، ابتداء بايد اطراف مخازن گاز با توجه به نوع آتش‌سوزى خاموش شود. در صورتى‌ خودِ گاز خاموش مى‌شود که مخزن گاز، قابل حمل به بيرون يا شير کنترل آن سالم باشد. در صورتى‌که مخزن قابل انتقال نباشد و يا به عللى نتوان ازخروج گازها جلوگيرى کرد، از خاموش‌کردن خود سيلندر گاز پس از خاموش‌کردن آتش اطراف آن بايد خوددارى کرد. افزون بر اين، تا زمانى‌که وسايل انتقال مخزن و يا جلوگيرى از خروج گاز آماده شود، بايد تمام نقاط مخزن و به‌ويژه قسمت بالائى آن پياپى با آب خنک شود.

الکتريسيته

در آتش‌سوزى‌ها، وسايل الکتريکى يا الکترونيکى مانند ژنراتورها، دينام‌ها، کابل‌ها و سيستم‌هائى که انرژى الکتريسيته دارند، قبل از هر عمل بايد جريان برق قطع و بعد از آن باتوجه به نوع آتش‌سوزي، در اطراف وسايل برقى از خاموش‌کنندهٔ مناسب استفاده شود.

مواد منفجره

منظور از مادهٔ منفجره، نوع سبک يا تجارى آن (مانند انواع باروت، ديناميت، چاشنى و جز آن) است. اگر در اين‌گونه مواد منفجره آتش‌سوزى رخ دهد، بى‌درنگ تمام مواد در يک لحظه توأم با انفجار از بين مى‌رود؛ قدرت پرتاب تکه‌هاى ناشى از انفجار تا شعاع ۲۰۰ متر است. مبارزه با اين مواد زمانى آغاز مى‌شود که آتش به آنها نرسيده باشد. براى بى‌اثر کردن خاصيت انفجار آنها بايد از آب استفاده کرد. شعاع خطر بايد از نوع درجهٔ يک اعلام و از ورود افراد متفرقه جلوگيرى شود. افراد آتش‌نشان بايد دور از شعاع خطر (حداقل به فاصلهٔ ۲۰۰ متر) پناه گيرند. ماجرا بايد به مقامات انتظامى نيز منفجره نزديک شد. اينان بايد با نوع، مقدار و محل دقيق مواد منفجره و نحوهٔ واکنش اين مواد در برابر حرارت آشنا باشند و با حفاظ کامل وارد ميدان مبارزه شوند.

انواع انفجارها

انفجار آزاد شدن انرژى با سرعت زياد است. فرق بين احتراق و انفجار در مقدار انرژى توليدى نيست بلکه مربوط به‌ سرعت توليد است. در سه‌حالت ممکن است انفجار اتفاق بيفتد: ۱. انفجار مطلق که خاص مواد منفجره است؛ ۲. احتراق سريع که بيشتر به مخلوط سوخت‌هاى مايع و گاز با هوا مربوط مى‌شود؛ و ۳. آزاد شدن يکبارهٔ فشار مايع بسيار متراکم در درجهٔ حرارت بالاتر از جوش آن مايع.


۱. انفجار ناشى از احتراق (اکسيداسيون): اگر بخار مايعات اشتعال‌پذير يا گاز اشتعال‌پذير با هوا مخلوط شود و اين اختلاط با نسبت مناسبى باشد، بر اثر رسيدن جرقه و يا شعله قابل انفجار خواهد بود.


۲. انفجار ناشى از فشار: ظرف‌هاى دربستهٔ مايعات، يا ظرف‌هاى تحت فشار گازها هرگاه در معرض حرارت قرار گيرند بر اثر تبخير مايع و انبساط حجمى گازها، بر بدنهٔ ظرف فشار مى‌آورند، آن را مى‌ترکانند و بر اثر پرتاب مايع داخل ظرف آتش‌سوزى در يک‌لحظه تا شعاع ۲۰ متر توسعه پيدا مى‌کند. براى جلوگيرى از اين قبيل انفجارها بايد از آب براى خنک‌کردن يکنواخت بدنهٔ ظرف استفاده شود.


۳. انفجار ناشى از تجزيه: اين انفجار مربوط به تمامى مواد منفجره است و براى جلوگيرى از انفجار آنها از روش جلوگيرى از آتش‌سوزى‌هاى مواد منفجره استفاده مى‌شود.