ارزش مورد بيمه از نظر بيمه‌اى ارزش واقعى است و هيچ‌گونه ارزش ديگرى مثل علايق شخصى ملاک تعيين ارزش نيست. بيمه‌گذار حداکثر تا سرمايهٔ بيمه‌ شده استحقاق دريافت خسارت دارد. مبناى تعيين خسارت براى اموال بيمه‌ شده با توجه به شرايط بيمه‌نامه و توافق دوطرف قرارداد تعيين مى‌شود. براى ارزيابى خسارت هيچ‌گونه اساس و روش يگانه‌اى وجود ندارد.

ساختمان

متداول‌ترين روش براى پرداخت خسارت وارده به ساختمان، هزينهٔ تعمير يا ارزش جايگزينى است. برخى از ساختمان‌ها مانند کليسا و مسجد ارزش بازار ندارند. براى پرداخت خسارت وارده به اين نوع ساختمان‌ها ارزيابى بر مبناى خسارت واقعى براى تعمير، مرمت و بازسازى صورت مى‌گيرد. در صورتى‌که اموال بيمه‌شده در وضعيت بهترى قرار گيرد اين مابه‌التفاوت و هزينه‌هاى اضافى بهتر شدن بنا از ميزان خسارت کسر مى‌شود. هزينه‌هاى اضافى بيمه‌گذار براى تسريع در تعميرات ساختمان‌هاى صنعتى و بازرگاني، با هدف آسيب کمتر به توليد و کسب و کار، موضوع پوشش بيمهٔ عدم‌النفع است. در برخى موارد مثل ساختمان‌هاى مسکونى که دکوراسيون قديمى و ارزش تاريخى دارند، از آنجا که سرمايهٔ بيمه‌ شده نيز براساس ارزش واقعى نيست، بيمه‌گر خسارت را براساس قيمت روز بازار ساختمان مشابه به ارزش جايگزينى مى‌پردازد تا بيمه‌گذار به دلخواه خود آن را هزينه کند.

ماشين‌آلات کارخانه‌ها

ارزيابى خسارت بيمه‌گذار با سن و نحوۀ استفاده از کارخانه ارتباط دارد. ميزان خسارت، قيمت ماشين نو از همان نوع يا نوع مشابه پس از کسر استهلاک خواهد بود. ماشين‌آلات قديمى که هنوز در مرحلهٔ سرويس‌دهى قرار دارند اگر بتوان آنها را از بازار خريدارى و جايگزين ماشين قديمى کرد خسارت بيمه‌گذار در حد خريدارى و نصب آنها است. در صورت وجود بيمه‌نامه با ارزش جايگزينى براى ماشين‌آلات، خسارت بيمه‌گذار ارزش نوى آنها پس از کسر استهلاک براى سال‌هائى است که از آن استفاده شده است. اگر بيمه‌نامه با شرط جايگزينى نو به‌جاى کهنه صادر شده باشد استهلاک از ميزان خسارت کسر نمى‌شود، يعنى استهلاک در بيمه‌نامهٔ نو به‌جاى کهنه بيمه مى‌شود.

وسايل و لوازم منزل

ملاک ارزيابى خسارت وارده به لوازم‌خانگي، ارزش وسايل در زمان وقوع آتش‌سوزى است و استهلاک و بازيافتى از آن کسر مى‌شود. در صورتى‌که قيمت روز وسيلهٔ آسيب‌‌ديده با قيمت اصلى آنکه مبناى صدور بيمه‌نامه قرار گرفته است تفاوت فاحش داشته باشد، مانند زمانى‌که اقتصاد تورمى است و قيمت مواد اوليه و کالاهاى توليدى به‌سرعت افزايش پيدا مى‌کند، ارزش جايگزينى ملاک محاسبه قرار مى‌گيرد و استهلاک از آن کسر مى‌شود. در زمانى‌که ارزش کالاى قديمى آسيب‌ديده بيشتر از قيمت نوى آن در بازار باشد باز ارزش جايگزينى کالاى آسيب‌ديده، بدون توجه به استهلاک، ملاک قرار مى‌گيرد.

کامپيوتر و حافظهٔ آن

کامپيوتر معمولاً تحت بيمه‌نامهٔ خاصى که خسارت ناشى از خطرهاى خارجى (مانند انفجار، دزدى و سيل و خسارت الکتريکى و مکانيکى وارده به دستگاه‌ها در حين استفاده) را پوشش مى‌دهد بيمه مى‌شود. متن قرارداد و شرايط آن از يک بيمه‌گر به بيمه‌گر ديگر متفاوت است. بيمه‌گر در بخش خسارت مادى متعهد پرداخت هزينهٔ تعميرات يا جايگزين‌کردن کامپيوتر (در صورت خسارت کلي) به‌قيمت جارى بازار و حداکثر تا سقف سرمايهٔ بيمه شده است. هزينهٔ تخليهٔ ضايعات و حفاظت از قسمت‌هاى سالم تا پايان تعميرات و يا جايگزيني، جزءِ تعهدات بيمه‌گر است. تعهد بيمه‌گر پرداخت ارزش مادى اشياءِ خسارت‌ديده به‌اضافهٔ هزينه‌هاى ادارى و تايپ مجدد اطلاعات موجود در حافظه است. خسارت غيرمادي، موضوع بيمهٔ عدم‌النفع و شامل هزينهٔ تهيه و جمع‌آورى مجدد اطلاعات حافظه است (نرم‌افزاري).

موجودى عاملان خرده‌فروش

اساس پرداخت خسارت به عاملان خرده‌فروش، قيمت خريد کالا است نه قيمت فروش آنکه سود بيمه‌گذار را نيز دربر مى‌گيرد. قيمت تمام‌شده از صورت حساب‌هاى خريد از عمده‌فروش به‌دست مى‌آيد و تخفيف‌هاى خريد از ميزان خسارت کسر مى‌شود، چراکه بيمه‌گذار قادر است دوباره با خريد مجدد همان کالا از تخفيف بهره‌مند شود. هزينهٔ استهلاک نيز از خسارت‌ کالاهاى قديمى کسر مى‌شود. در شرايط تورمى در صورت کفايت سرمايهٔ بيمه ‌شده، خسارت کالاهائى که قيمت آنها افزايش يافته است بر مبناى قيمت روز بازار محاسبه و پرداخت مى‌شود.

موجودى توليدکنندگان

خسارت‌ وارده به کالاهاى توليد شده که در انبار نگهدارى مى‌شوند براساس هزينهٔ تمام‌ شده (شامل مواد اوليه، دستمزد کارگر، هزينه‌هاى ادارى و مديريت و ساير هزينه‌هاى عمومي) به‌استثناءِ سود توليد‌کنندگان، به‌شرط آنکه از قيمت بازار تجاوز نکند، پرداخت مى‌شود. مبناى پرداخت خسارت براى کالاهاى در جريان توليد، قيمت مواد اوليهٔ مصرف‌شده و هزينه‌هائى است که تا آن لحظه از توليد صرف شده است.

محصولات و ماشين‌آلات کشاورزى

ملاک پرداخت خسارت وارده به محصولات کشاورزي، قيمت نزديک‌ترين بازار به محل توليد با کسر هزينه‌هاى برداشت و حمل و نقل به محل فروش است. براى ذرت هزينهٔ کوبيدن نيز کسر مى‌شود. اگر کشاورز از محصولاتى مانند کاه و يونجه براى مصارف کشاورزى خود استفاده مى‌کند خسارت براساس ارزش جايگزينى در مزرعه پرداخت مى‌شود. در غيراين‌ صورت، قيمت بازار ملاک پرداخت خسارت است. بنابراين زمان و مکان بر ارزيابى خسارت محصولات کشاورزى تأثير دارند. مبناى ارزيابى خسارت‌ وارده به ماشين‌آلات کشاورزي، قيمت جايگزينى با کسر هزينهٔ استهلاک در زمان تحقق خطر مورد بيمه است. خسارت دام نيز براساس قيمت بازار، زمان و مکان وقوع خطر بيمه ‌شده ارزيابى مى‌شود.

پنبه و توتون

برخى از کالاها هستند که اگر خسارت عمده‌اى به آنها وارد آيد و عرضه آنها به بازار کم شود قيمت آنها افزايش مى‌يابد. به همين علت بيمه‌گر براى اينگونه کالاهاى خاص شرايطى براى ارزيابى خسارت در بيمه‌نامه منظور مى‌کند. مثلاً در بازار لندن براى پرداخت خسارت توتون اين شرط وجود دارد. ”بيمه‌گر خسارت را براساس ارزش روزى که کالا تحويل انبار شده است به‌اضافهٔ مبلغى بابت ساير هزينه‌هاى اضافى و سود بيمه‌گذار تعيين مى‌کند، به شرطى‌که جمع کليهٔ ارقام از ارزش جايگزينى کالا در مدت ۳۰ روز بلافاصله بعد از وقوع آتش‌سوزى تجاوز نکند“. در مورد پنبه، اساس پرداخت خسارت قيمت بازار بلافاصله بعد از وقوع آتش‌سوزى است. به‌موجب شرايط قرارداد هرگاه خسارت تا ده روز تأديه نشود بيمه‌گر متعهد است مبلغى نيز بابت سود بيمه‌گذار پرداخت کند.

انبار

خسارت‌ وارده به کالاهاى انبارشده در انبارهاى عمومي، گمرک و جز آن، براساس قيمت کالاهاى آسيب‌ديده در محل و زمان وقوع آتش‌سوزى است و خسارت مازاد بر ارزش بازار اموال حادثه ‌ديده پرداخت نمى‌شود.


مبناى ارزيابى خسارت وارده به موجودى مواد اوليهٔ واحدهاى صنعتى و توليدي، قيمت بازار مواد اوليه در زمان وقوع آتش‌سوزى است. در مورد کالاهاى نيمه‌ساخته، در حال توليد يا توليدشده، هزينه‌هاى توليد به آن افزوده مى‌شود. در بيمهٔ آتش‌سوزى خسارت بر مبناى قيمت روز بازار کالا که سود توليد‌کننده را هم دربر دارد محاسبه نمى‌شود.