خطر زمين‌لرزه

زمين‌لرزه کاملاً اتفاقى و تصادفى و فاقد عامل پراکندگى خطر است و بيمه‌گر به هنگام بررسى آمارى و ارزيابى آن با مشکل مواجه مى‌شود. با وجود اين، شرکت‌هاى بيمه تحت شرايطى آن را با عنوان خطر اضافى در بيمهٔ آتش‌سوزى يا بيمهٔ مهندسى قبول مى‌کنند. خطرهاى ناشى از زمين‌لرزه (انفجار، آتش‌سوزي، شکست شيشه) معمولاً باعث توسعهٔ خسارت مى‌شوند. براى مثال، زمين‌لرزهٔ سال ۱۹۰۶ شهر سانفرانسيسکو که خسارت ناشى از آتش‌سوزى و انفجار در آن باعث شد تا خسارت کل فاجعه به ۵۰۰ ميليون دلار آن زمان بالغ شود. تأمين پوشش اتکائى از بيمه‌گران اتکائى بين‌المللى براى خطر زمين‌لرزه بسيار دشوار و گران است، چرا که به‌سبب زيادبودن شدت و کم‌بودن تواتر آن، ريسک مطلوب به‌شمار نمى‌آيد.


خسارت‌هاى زمين‌لرزه، که از ريسک‌هاى طبيعى و فاجعه‌آميز محسوب مى‌شود، ممکن است مستقيم يا غيرمستقيم باشد. به خسارت‌هائى که مستقيماً بر اثر زمين‌لرزه به ساختمان‌ها و اموال منقول به‌دليل ريزش آوار و تخريب ساختمان وارد مى‌شود، خسارت‌هاى مستقيم گفته مى‌شود؛ خسارت‌هاى غيرمستقيم به تبع وقوع زمين‌لرزه ايجاد مى‌شوند و گاهى از خسارت‌هاى خود زمين‌لرزه هم زيان‌بارتر هستند (مانند هزينهٔ تخليهٔ ضايعات، هزينهٔ ترميم محل‌هاى آسيب‌ديده يا بازسازى آنها، منابع مالى لازم براى معالجهٔ مصدومان، منابع مالى براى راه‌اندازى و بازسازى کارخانه‌ها و تأسيسات). افزون بر اين، زمين‌لرزه آثار اجتماعى هم دارد. براى مثال بيکاري، قطع درآمد خانواده، از دست‌دادن درآمد تجارى و صنعتي، تغيير مسير بودجه‌هاى عمرانى به‌جاى ايجاد طرح‌هاى جديد، افزايش مهاجرت، افزايش حجم ماليات براى بازسازي، ايجاد تغيير در قيمت زمين‌ و اموال و نظاير اينها.

خسارت‌هاى مشمول بيمه

چنانچه زمين‌لرزهٔ ويرانگرى در منطقه‌اى پر جمعيت با پتانسيل صنعتى زياد حادث شود تلفات جانى و مالى سنگين برجاى خواهد گذارد. بنابراين حتى بيمهٔ خسارت‌هاى مستقيم ناشى از زمين‌لرزه با مشکلاتى همراه است و خسارت‌هاى غيرمستقيم پوشش بيمه‌اى ندارند. اين وظيفهٔ دولت‌ها است که با برنامه‌ريزى و تشکيل صندوق بيمهٔ زمين‌لرزه (مانند دولت ژاپن) از آثار بلندمدت آن پيشگيرى کنند. در موارد معينى براى تأمين خسارت‌هاى غيرمستقيم مى‌توان از بيمهٔ عدم‌النفع استفاده کرد.

مبلغ بيمه ‌شده

از آنجا که هر آنچه در معرض خطر آتش‌سوزى است در معرض خطر زمين‌لرزه قرار ندارند، مبلغ بيمه ‌شده براى خطر تبعى زمين‌لرزه در بيمهٔ آتش‌سوزى با مبلغ بيمه‌ شدهٔ آتش‌سوزى ممکن است متفاوت باشد. مبلغ بيمه باتوجه به‌ شرايط، موضوع ريسک، موقعيت استقرار مورد بيمه و توان مالى بيمه‌گذار تعيين مى‌شود. معمولاً نگهدارى بخشى از ريسک با ايجاد صندوق‌هاى تأمين انجام مى‌گيرد و اين صندوق‌ها به‌تدريج از نظر مالى تقويت مى‌شوند. چنين امرى مورد توجه بيمه‌گران نيز است، زيرا به هرحال نگهدارى کل ريسک فاجعه‌آميز در هيچ‌يک از بازارهاى بيمهٔ دنيا امکان‌پذير نيست.


نرخ بيمهٔ زمين‌لرزه را در ايران شوراى عالى بيمه با توجه به‌ميزان در معرض خطر قرارداشتن نقاط مختلف جغرافيائى تصويب کرده است.

خطر صاعقه

صاعقه عبارت از تخليهٔ بار الکتريکى بين دو ابر يا بين ابر و زمين است که بر اثر القاء، دو بار مخالف به‌وجود مى‌آيد. مقصود از بيمهٔ خطر صاعقه خسارتى است که صرفاً در نتيجهٔ صاعقه وارد مى‌شود، بدون اينکه به آتش‌سوزى منجر شود. در مورد خسارت‌هاى ناشى از صاعقه بايد مثل هر خسارت ديگر بين صاعقه و خسارت وارده رابطهٔ علت و معلولى وجود داشته باشد.


- حدود تعهد بيمه‌گر:

در بيمهٔ صاعقه بيمه‌گر فقط خسارت‌هاى مستقيم ناشى از صاعقه را جبران مى‌کند. اين نوع خسارت‌ها ناشى از آثار حرارت يا انرژى صاعقه‌ هستند که در هنگام فرودآمدن صاعقه به زمين به اشياء وارد مى‌شود. اگر شيء در راه فرودآمدن صاعقه مورد اصابت صاعقه قرار گيرد و اشتعال‌پذير باشد احتمال دارد که بر اثر حرارت، آتش‌سوزى ايجاد کند. همچنين، بر اثر برخورد صاعقه با زمين نيز نيرو و انرژى حاصل مى‌شود که ممکن است موجب شکستن شيشه‌هاى ساختمان و ترک‌برداشتن ديوار و سقف شود.


- خسارت‌هائى که در تعهد بيمه‌گر نيست:

اين نوع خسارت‌ها حتماً نبايد در راه فرودآمدن صاعقه به زمين ايجاد شوند و معمولاً با وجود داشتن علل گوناگون، آثار ناشى از آنها تقريباً يکسان است (مانند خسارت‌هاى ناشى از توليد بار الکتريکى زياد به‌طور ناگهانى که به اتصال دستگاه‌هاى برقى منجر مى‌شود). اين خسارت‌ها را به سه گروه مى‌توان تقسيم کرد:


۱. خسارت‌هاى ناشى از تأثير الکتريکي: اگر ابرهائى که برفراز سيم‌هاى الکتريکى در حرکت هستند بار مثبت داشته باشند باعث تجمع بار منفى سيم‌هاى الکتريکى زير ابرها مى‌شوند و بار مثبت به‌طرف ديگر سيم منتقل مى‌شود که به‌نسبت مقدار بار مثبت موجود در ابرها و فاصلهٔ ابرها از زمين، در دستگاه‌هاى برقى توليد خسارت مى‌کنند.


۲. خسارت‌هاى ناشى از اصابت: صاعقه بر اثر برخورد به سيم برقى که نيروى برق را به موتور منتقل مى‌کند، به آن بار زيادى انتقال مى‌دهد و باعث خرابى آن مى‌شود.


۳. خسارت‌هاى ناشى از امواج متحرک: اگر محل اصابت صاعقه بر روى سيم‌هاى موجود در هواى آزاد فاصلهٔ زيادى از موتور يا دستگاه‌هاى برقى داشته باشد، بار زياد الکتريکى حاصل از برخورد موج، به ماشين‌آلات و موتورهاى متصل به برق منتقل و موجب خسارت مى‌شود.


بيمه‌نامهٔ استاندارد بازار بيمهٔ ايران خطرهاى صاعقه و انفجار را توأماً با يک نرخ پوشش مى‌دهد. بنابراين خطر صاعقه نيز همچون خطر انفجار در بازار ايران جزءِ خطرهاى اضافى تلقى نمى‌شود.