حدود پوشش بيمه‌اى

در اين بيمه، بيمه‌گر متعهد جبران خسارت‌هائى است که به‌طور ناگهانى و غيرقابل پيش‌بينى به اموال بيمه‌ شده وارد و نيازمند تعمير و تعويض است. در موارد زير بيمه‌گر خسارت يا زيان وارده بر اموال بيمه‌شده را جبران مى‌کند:


- اشتباه در طرح (محاسبات، نقشه‌ها، ترسيمات، مشخصات فني)؛ خطاهائى که در کارگاه يا در هنگام نصب ماشين‌آلات صورت مى‌پذيرد و معايب موجود در ريخته‌گرى و مواد اوليه. اين قبيل نواقص که حتى در صورت به‌کارگيرى بهترين روش‌هاى آزمايش نيز اجتناب‌ناپذير است غالباً در خلال بهره‌بردارى آشکار مى‌شوند و اين هنگامى است که تضمين کارخانهٔ سازنده خاتمه يافته و امکان رجوع به وى وجود ندارد.


- اشتباه در کارکردن با دستگاه، نداشتن مهارت، سهل‌انگارى و اعمال توأم با سوءِ نيت.


- از هم گسيختگى بر اثر نيروى گريز از مرکز. اين مورد به‌ندرت ايجاد مى‌شود ولى در صورت وقوع، خسارت سنگين به‌ويژه به اموال مجاور وارد مى‌کند.


- اتصال کوتاه و ساير علت‌هاى الکتريکي.


- کمبود آب در بويلرها.


- انفجار فيزيکي. عبارت است از ترکيدن جدارهٔ مخزن در نتيجهٔ فشار بيش از حد محتويات آن بدون اينکه هيچگونه کنش و واکنش شيميائى به‌وقوع بپيوندد. مانند انفجار استوانهٔ بويلر در نتيجهٔ فشار نامتعارف بخار آب.


- طوفان، يخبندان و يخ شناور.

استثناءآت بيمهٔ شکست ماشين‌آلات

خسارت‌هائى که تحت پوشش بيمه‌نامه‌هاى ديگر قرار مى‌گيرند، در رأس استثناءهائى قرار دارند که از تعهد بيمه‌گر بيمه‌نامهٔ شکست ماشين‌آلات خارج است (مانند آتش‌سوزي، انفجار، صاعقه، دله‌دزدي، باربري، انفجار شيميائي، سرقت و شکست حرز). خسارت‌هاى ناشى از موارد زير نيز از استثناءآت اين بيمه است:


- طغيان آب، سيل، زلزله، نشست زمين، لغزش زمين، برخورد انواع وسايل حمل و نقل زميني، دريائى و هوائي.


- کهنگى و فرسودگى ناشى از استفاده يا بهره‌بردارى عادي، سائيدگى و خوردگى بر اثر زنگ‌زدگى و رسوبات داخلى بويلر (اين استثناءآت صرفاً شامل قطعاتى است که مستقيماً بر اثر عوامل مذکور خسارت‌ديده باشند، حال آنکه فقدان يا خسارت ساير اقلام بيمه ‌شده که ناشى از اثر غيرمستقيم کهنگى و فرسودگى و غيره است تحت پوشش بيمه قرار دارد).


- جنگ و عمليات شبه جنگ، هر نوع اغتشاش و هرگونه اقدام اعتصاب‌گران و کارگرانى که کارفرما از ورود آنها به محوطهٔ کارخانه جلوگيرى‌ کرده. براى مثال، به‌طور دسته جمعى و با اعمال زور به محوطهٔ کارخانه وارد شوند و به قصد اعتصاب در آنجا باقى بمانند.


- عمل عمدى يا سهل‌انگارى بيمه‌گذار يا نمايندگان وي.


- نواقص يا معايبى که در زمان شروع بيمه وجود داشته و بيمه‌گذار از آنها اطلاع داشته يا مى‌بايست اطلاع مى‌داشت.


- نواقص يا معايبى که فروشندهٔ ماشين‌آلات قانوناً يا طبق قرارداد فروش مسئول آن است.


- واکنش‌هاى هسته‌اي، تابش‌‌هاى هسته‌اى و مواد راديواکتيو.

سرمايهٔ بيمه ‌شده

سرمايهٔ بيمه ‌شده همواره بايد با ارزش جايگزينى نو ماشين‌آلات بيمه ‌شده برابر باشد (ارزش نو اقلام بيمه ‌شده به‌اضافهٔ حقوق و عوارض گمرکى و مخارج حمل و نقل و هزينه‌هاى نصب). حق بيمه نيز بر اساس مبلغ بيمه‌ شده محاسبه مى‌گردد. دليل آن است که در صورت تعمير، قطعات نو جايگزين قطعات کهنه مى‌شود. با توجه به اينکه تقريباً اغلب خسارت‌ها با تعميرات رفع مى‌شوند، بنابراين ارزش ماشين‌آلات کهنه از اين طريق دايماً به‌طور قابل ملاحظه‌اى افزايش مى‌يابد. در هر حال با توجه به قاعدهٔ کلى ”ارزش جايگزينى نو“، افزايش ماشين‌آلات کهنه در هنگام تعيين ميزان خسارت مدنظر قرار نمى‌گيرد. بدين معنا که خسارت در ارتباط با کل هزينهٔ تعميرات پرداخت مى‌شود، بى‌آنکه استهلاک مورد توجه قرار گيرد. در صورت ورود خسارت هرگاه مبلغ بيمه ‌شده کمتر از قيمت واقعى باشد قاعدهٔ نسبى اجراء خواهد شد و خسارت به ‌نسبت قيمت بيمه ‌شده به ارزش واقعى قابل پرداخت است.


سرمايهٔ بيمه‌شده بايد ارزش جايگزينى ماشين از همان نوع يا نوع مشابه با همان ساخت و مواد اوليه با همان ظرفيت توليد باشد. دليل آن است که اکثر خسارت‌ها جزئى هستند (حدود ۹۰ درصد) که بيمه‌گذار اصرار دارد قطعات آسيب‌ديدهٔ ماشين با قطعات نو تعويض و هزينه‌هاى تعمير (دستمزد کارگر) به‌قيمت روز محاسبه و پرداخت شود. به هرحال در صورت ورود خسارت کلى مبلغ خسارت عبارت است از ارزش واقعى ماشين آسيب ديده بلافاصله قبل از وقوع حادثه. اين نحو پرداخت خسارت اغلب مورد اعتراض بيمه‌گذاران بيمهٔ شکست ماشين‌آلات قرار مى‌گيرد و آن را غيرمنطقى مى‌دانند. استدلال ايشان آن است که بيمه‌گر حق بيمه را بر اساس ارزش جايگزينى که بيشتر از حق بيمهٔ قيمت واقعى ماشين بيمه شده است دريافت مى‌کند ولى در موقع ورود خسارت مبلغ کمترى پرداخت مى‌شود. اين وظيفهٔ بيمه‌گر و نمايندگان او است که موضوع را براى بيمه‌گذاران روشن نمايند که ضرورت بيمه به ارزش جايگزينى چيست و چرا در صورت ورود خسارت کلى فقط خسارت واقعى به آنها پرداخت مى‌شود. براى بيمه‌گر ضرورى است که حق بيمه‌ها را با توجه به افزايش ارزش‌هاى جايگزينى کافى نخواهد بود. زيرا بدين‌ترتيب به هزينه‌هاى تعميرات که بخش عمده‌اى از مبالغ خسارت‌هاى پرداختى را تشکيل مى‌دهند، آن‌ طورکه بايد و شايد توجه نشده است. تجربه نشان داده است که مخارج مربوط به مراتب بيش از قيمت‌هاى کارخانه‌هاى سازندهٔ ماشين‌آلات (که غالباً به اوضاع بازار وابسته است) دستخوش افزايش مى‌شوند.

خسارت در بيمهٔ شکست ماشين‌آلات

در اين بيمه، بيمه‌گر معمولاً زيان وارده به بيمه‌گذار را با پرداخت هزينه‌هاى مورد نياز براى تعمير اشياءِ خسارت‌ديده و در برخى موارد با تعويض آن شيء جبران مى‌کند. در صورت وقوع خسارت قابل تعمير، بيمه‌گر هزينه‌هاى لازم را به‌منظور برگرداندن ماشين‌آلات خسارت ‌ديده به ‌وضعيت قبل از حادثه مى‌پردازد. اين هزينه‌ها اساساً مخارج تعميرات انجام گرفته و بهاءِ يدکى ضروري، هزينه‌هاى مربوط به پياده و سوارکردن ماشين‌آلات، کرايهٔ حمل عادي، حقوق و عوارض گمرکي، مخارج استخدام متخصص و ساير مخارج مندرج در قرارداد بيمه را دربر مى‌گيرد. بيمه‌گر هزينه‌هاى مربوط به بازديد و سرويس ماشين‌آلات بيمه ‌شده را در فواصل زمانى معين و بر اساس بروشورها و دستورالعمل‌هاى کارخانهٔ سازنده و همچنين هزينه‌هائى که در طى مراحل تعمير و به‌منظور تغيير و تبديل و بهسازى اقلام بيمه ‌شده ايجاد شود به‌عهده نخواهد گرفت.


هزينهٔ مربوط به تعميرات مقدماتى تنها در صورتى پرداخت مى‌شود که هزينهٔ تعميرات نهائى را افزايش ندهد. استهلاک در پرداخت خسارت جزئى مدنظر قرار نمى‌گيرد. يعنى هرگز افزايش در ارزش تجهيزات به‌علت تعميرات انجام گرفته در ميزان خسارت تأثير ندارد. در صورت از بين‌رفتن کامل هر يک از اقلام بيمه‌ شده، خسارت بر اساس بازار شيءِ خسارت‌ديده در روز وقوع حادثه پرداخت مى‌شود. هزينه‌هاى مربوط به اضافه‌کارى و حمل سريع زمانى قابل پرداخت هستند که صراحتاً در قرارداد بيمه قيد شده باشند. هزينهٔ حمل هوائى نيز عمدتاً در تعهد بيمه‌گر نيست. از آنجا که تعداد و ميزان خسارت در بيمهٔ شکست ماشين‌آلات بالا است و تعيين ميزان دقيق حق بيمهٔ ريسک نيز تا حدودى مشکل مى‌نمايد معمولاً قرارداد داراى فرانشيز است که عمدتاً به‌ صورتى‌که بيمه‌گذار مايل به پرداخت حق بيمهٔ کمتر باشد مى‌تواند درصد فرانشيز را افزايش دهد و حق بيمهٔ کمترى بپردازد.