مفاهيم وسيله نقليه موتوري

مفهوم دارندهٔ وسيلهٔ نقليه

واژهٔ ”دارنده“ مبهم است و از آن به‌خوبى مستفاد نمى‌شود که مقصود مالک است يا متصرف يا هر دو. براى مثال، اگر کسى اتومبيلى بخرد و آن را به بنگاه مسافربرى اجاره دهد، چه کسى مسئول حوادث احتمالمى خواهد بود: مالک يا متصدى بنگاه؟ همچنين هرگاه دزدى اتومبيلى را بربايد و هنگام راندن با اتومبيل ديگرى تصادف کند، آيا مالک مسئول جبران خسارت است يا دزد. از مفاد مادهٔ يک قانون بيمهٔ اجباري، که دارندهٔ وسيلهٔ نقليه را مکلف به بيمه‌کردن مسئوليت خود کرده است و همچنين از مادهٔ ۳ همان قانون که مقرر مى‌دارد از تاريخ انتقال وسيلهٔ نقليه، کليهٔ تعهدات ناشى از قرارداد بيمه به منتقل‌اليه وسيلهٔ نقليه منتقل مى‌شود، به‌خوبى بر مى‌آيد که مقصود از ”دارنده“ مالک اتومبيل است.

مفهوم شخص ثالث

به‌موجب مادهٔ ۲ قانون بيمهٔ اجباري، کليهٔ اشخاصى که به‌سبب حوادث وسايل نقليهٔ موضوع اين قانون دچار زيان‌هاى بدنى يا مالى مى‌شوند، از لحاظ اين قانون ثالث تلقى مى‌شوند به‌استثناءِ اشخاص زير:


- بيمه‌گذار مالک يا رانندهٔ وسيلهٔ نقليهٔ مسئول حادثه:

بيمه‌گذار، طرف قرارداد بيمه و کسى است که در مقابل بيمه‌گر متعهد و نام او به‌عنوان بيمه‌گذار در بيمه‌نامه قيد شده است. بيمه‌گذار ممکن است مالک وسيلهٔ نقليهٔ مورد بيمه باشد يا تحت يکى از عناوين قانونى مسئول حفظ و نگهدارى آن باشد يا از وسيلهٔ نقليه بهره‌بردارى کند.


بيمه‌گذار ممکن است شخص حقيقى يا حقوقى باشد، يا ممکن است رانندگاى اتومبيل بيمه‌شده را برعهده داشته يا نداشته باشد. به هرحال، در صورتى‌که حادثه منجر به خسارت‌وارده به بيمه‌گذار يا مالک يا رانندهٔ وسيلهٔ نقليهٔ مسئول حادثه شود، بيمه‌گر تعهد نخواهد داشت. لکن ممکن است در مواردى طبق شرط خصوصى مندرج در بيمه‌نامه خلاف آن توافق شود. مثلاً ممکن است اتومبيل‌هاى يک شرکت که مالک واحد دارند و بيمه‌گذار آنها يکى است، در مقابل هم ثالث به‌حساب آيند.


- کارکنان بيمه‌گذار مسئول حادثه، حين کار و اداءِ وظيفه:

کارکنان بيمه‌گذار در حين کار و اداءِ وظيفه، در حکم بيمه‌گذار تلقى مى‌شوند و مسئوليت بيمه‌گذار به مسئوليت آنها وابسته است. البته کارکنان بيمه‌گذار در همهٔ موارد استثناء نيستند و تنها در صورت وجود دو شرط زير ثالث محسوب نمى‌شوند:


۱. در صورتى‌که بيمه‌گذار مسئول حادثه شناخته شود: بيمه‌گذار که کارفرما يا صاحب مؤسسه است، شخص حقوقى يا حقيقى است که رانندگى وسيلهٔ نقليه را به کارکنان خود مى‌سپارد. مسئوليت مدنى کارفرما ناشى از فعاليت و شغل او است و طبق مادهٔ يک قانون بيمهٔ اجبارى شخص ثالث مى‌توان گفت که بيمه‌گذار مسئول جبران خسارت‌وارده به اشخاص ثالث است.


۲. در صورتى‌که حادثه، حين کار و اداءِ وظيفه رخ دهد: طبق قانون بيمه‌هاى اجتماعي، حوادث ناشى از کار حوادث است که در حين اداءِ وظيفه و به‌سبب آن براى بيمه‌شده اتفاق مى‌افتد. مقصود از حين اداءِ وظيفه اوقاتى است که بيمه‌شده در کارگاه يا مؤسسه‌هاى وابسته يا ساختمان‌ها و محوطهٔ آن مشغول کار باشد و به دستور کارفرما در خارج از محوطهٔ کارگاه مأمور کارى شود. اوقات رفت و آمد بيمه‌شده از منزل به کارگاه يا به‌عکس، جزءِ اين اوقات محسوب مى‌شود. حوادثى که حين اقدام براى نجات ساير بيمه ‌شدگان آسيب‌ديده و مساعدت آنان اتفاق نمى‌افتد حادثهٔ ناشى از کار محسوب خواهد شد. کليه کسانى‌که به‌نحوى در مقابل دريافت حقوق يا دستمزد براى کارفرما کار مى‌کنند. مشمول ”کارکنان“ مذکور در قانون بيمهٔ اجبارى شخص ثالث هستند در صورتى‌که حين کار و اداءِ وظيفه حادثه‌اى رخ دهد و بيمه‌گذار (کارفرما) مسئول حادثه شناخته شود، کارکنان او ثالث محسوب نخواهند شد و خسارت آنها در چارچوب بيمه‌نامهٔ شخص ثالث کارفرما قابل جبران نخواهد بود.


- همسر و پدر و مادر و اولاد و اولاد اولاد و اجداد تحت تکفل بيمه‌گذار:

در صورتى‌که هرکدام از اينان سرنشين وسيلهٔ نقليه‌اى باشند که راننده يا بيمه‌گذار مسئول حادثه باشد، طبق اين بند چنانچه هر يک از افراد فوق خارج از وسيلهٔ نقليه باشند و بيمه‌گذار با راننده موجب صدمهٔ آنها شود خسارت قابل پرداخت است.


همچنين است اگر اين افراد، سرنشين وسيلهٔ نقليه باشند اما منسوب به راننده به بيمه‌گذار. اشخاص مذکور در بندهاى سه‌گانه، نسبت به بيمه‌گر، طرف مقابل شخص ثالث محسوب مى‌شوند. ضمناً راننده‌اى که حادثه منحصراً در نتيجهٔ تقصير او ايجاد شود ثالث تلقى نمى‌شود ولى در صورتى‌که دو يا چند وسيلهٔ نقليه با يکديگر تصادف کنند، رانندگان آنها در برابر يکديگر ثالث محسوب مى‌شوند و خسارت‌ وارده به آنها با توجه به درجهٔ مسئوليت و تقصيرى که مرتکب شده‌‌اند محاسبه مى‌گردد.


از آنچه گفته شد چنين بر مى‌آيد که سرنشينان وسيلهٔ نقليه نيز، جزِ کسانى‌که در مادهٔ ۲ استثناء شده‌اند، در زمرهٔ اشخاص ثالث هستند و دارندۀ وسيلهٔ نقليه مسئول خسارتى است که در نتيجهٔ حوادث به اشخاص مزبور مى‌رسد، خواه به‌صورت مسافر در مقابل پرداخت پول از آن استفاده کننند يا به‌طور رايگان و در نتيجهٔ تعارف و دوستى با راننده و مالک.


تبصره: در صورت تصادم دو وسيلهٔ نقليه، رانندگان وسايل مزبور نيز در برابر يکديگر ثالث محسوب مى‌شوند، اعم از آنکه مالک وسيلهٔ نقليه باشند يا نباشند.