فرمول‌هاى بيمه اتکائى

بيمهٔ اتکائى مازاد سرمايه

بر پايهٔ اين نوع پوشش اتکائى، طرف‌هاى قرارداد توافق مى‌کنند که هرگاه سرمايهٔ بيمه يا مبلغ بيمه‌شده از اندازه و مبلغ معينى تجاوز کند مازاد آن به‌عهدهٔ بيمه‌گر اتکائى باشد. آن بخش از سرمايهٔ بيمه را که بيمه‌گر مستقيم با توجه به ظرفيت و توانائى مالى و فنى خود نگه مى‌دارد ”سهم نگهدارى“ يا توان نگهدارى و آنچه را که بيمه‌گر اتکائى مى‌پذيرد ”مازاد“ يا سهم اتکائى مى‌گويند. به‌طور نمونه، در صورتى‌که بيمه‌گر (واگذارنده) خطرهاى بيش از ده ميليون ريال را به بيمه‌گر اتکائى واگذار کند تمام بيمه‌نامه‌هائى که سرمايهٔ بيمه يا مبلغ بيمه‌شدهٔ آنها کم‌تر از ده ميليون ريال باشد در تعهد خود او و مازاد بر آنها قابل واگذارى خواهد بود. بنابراين بيمه‌گر اتکائى نسبت به سرمايه‌هاى کم‌تر از ده ميليون ريال نه حق بيمه‌اى دريافت مى‌کند و نه خسارتى مى‌پردازد (Surplus, surplus reinsurance Treaty).

بيمهٔ اتکائى مازاد خسارت

در اين فرمول اتکائى شرکت بيمهٔ اتکائى در صورتى تعهد دارد که خسارت از اندازه معينى تجاوز کند. در واقع خسارت‌هاى کوچک در تعهد بيمه‌گر مستقيم و مازاد آنها به‌عهدهٔ بيمه‌گر اتکائى خواهد بود (Excess of loss. excedent de Sinistre) (به‌طور نمونه مازاد هر خسارتى که از ده ميليون ريال تجاوز کند).

بيمهٔ اتکائى مشارکت

نوعى قرارداد بيمهٔ اتکائى است که به‌موجب آن بيمه‌گر واگذارنده متعهد مى‌شود که درصدى از معامله‌ها بيمه‌اى مشخص خود را از تاريخ معينى به بيمه‌گر اتکائى واگذار کند. به‌طور نمونه اگر ميان بيمه‌گر و بيمه‌گر اتکائى توافق شود که ۶۰ درصد حق بيمه‌هاى مربوط به آنها به بيمه‌گر اتکائى واگذار مى‌شود و بيمه‌گر اتکائى نيز در مقابل ۶۰ درصد خسارت‌هاى مربوط را به‌عهده مى‌گيرد. در اين فرمول، کمپانى بيمه‌گر اتکائى در تمام خطرهاى بيمه‌شده، خواه بزرگ و خواه کوچک، مشارکت دارد (Quote - Part, Quata share)

بيمهٔ اتکائى مازاد زيان (افزون بر زيان)

بر پايهٔ اين ماده بيمه‌گر اتکائى در برابر دريافت درصدى از مجموع حق بيمه‌هاى صادرشدهٔ بيمه‌گر مستقيم در رشته معين و در مدت معين، تعهد مى‌کند در صورتى‌که مجموع خسارت‌هاى پرداختى بيمه‌گر در آن مدت معين از درصد معينى از حق بيمه‌هاى دريافتى او در مدت ياد شده تجاوز کند، مبلغ افزون بر زيان او را جبران کند (Excedent de pertes, Stop - Loss).


در زمينه بيمهٔ اتکائى لازم است که به چند نکتهٔ مهم اشاره شود.


۱. قرارداد بيمهٔ اتکائى بيانگر پيوند و رابطهٔ حقوقى ميان بيمه‌گر و بيمه‌گر اتکائى است و ارتباط مستقيمى با بيمه‌گذاران و بيمه‌شدگان ندارد. به سخن ديگر بيمه‌گذاران و بيمه‌شدگان هيچ دخالتى در بستن بيمه‌ٔ اتکائى ندارند و بيمه‌گر اتکائى نيز مسئوليتى در برابر بيمه‌گذاران ندارد. بنابراين بيمه‌گذاران به‌طور اصولى نمى‌توانند از بيمه‌گران اتکائى درخواست خسارت يا پرداخت سرمايهٔ بيمهٔ مورد تعهد بيمه‌گر خود را طلب کنند. هر ادعائى در اين‌باره مى‌بايد به شرکت بيمهٔ مستقيم و در صورت لزوم به بيمهٔ مرکزى ايران داده شود يا در دادگاه‌هاى کشور مطرح شود. به‌طور کلى درخواست خسارت از بيمه‌گر اتکائى طبق شرايط قرارداد بيمهٔ اتکائى، از وظايف بيمه‌گر طرف پيمان است. با اين همه از نظر حقوقى منعى ندارد که در قرارداد بيمهٔ اتکائى، شرکت بيمهٔ اتکائى موافقت کند که ادعاى دارندگان بيمه‌نامه يا خسارت‌ديدگان را بپذيرند. زيرا به‌طور اصولى بيمه‌گذاران خسارت‌ديده و زيانديدگان، بستانکاران شرکت بيمهٔ مستقيم هستند و در صورتى‌که وضع مالى بيمه‌گر رضايت‌بخش نباشد يا بيمه‌گر در معرض انحلال يا ورشکستگى باشد بيمه‌گذاران نسبت به ساير طلبکاران حق تقدم دارند (مفاد مادهٔ ۳۲ قانون بيمه و مادهٔ ۶۰ قانون بيمه‌گرى).


۲. بيمهٔ اتکائى موجب افزايش ظرفيت صدور بيمه‌نامه و قبول تعهدهاى بيشتر براى بازار بيمهٔ ملى است. در غير اين‌صورت توان و ظرفيت پذيرش ريسک و تعهد شرکت‌هاى بيمهٔ درون‌مرزى محدود مى‌ماند و مشتريان عمده جذب بازار ملى بيمه نمى‌شوند.


۳. با جهانى شدن اقتصاد و بازرگانى (ليبراليسم يا آزادسازى اقتصادى) بازار ملى بيمه روز به روز پيوند ژرف و گسترده‌اى با بازار جهانى بيمه پيدا مى‌کند و ضابطه‌هاى بازار بيمهٔ جهانى به‌تدريج در بازارهاى بيمهٔ داخلى رواج مى‌يابد و گونه‌اى يکسانى و يگانگى حقوق بيمه را پديد مى‌آورد که تسهيل‌گر پيوندها و رابطه‌هاى ميان‌مللى است.


۴. فرآيند توزيع و سرشکن کردن ريسک‌ها يا واگذارى خطرها و تعهدهاى بيمه‌گران به بيمه‌گران اتکائى خود پايان نمى‌پذيرد. برخى از کمپانى‌هاى بيمهٔ اتکائى بخشى از قبولى‌هاى اتکائى خود را نزد سازمان توانمندترى بيمه مى‌کنند که آن را ”بيمه‌گر اتکائى مجدد“ مى‌گويند. اين ترتيب بيشتر از راه تشکيل ”پول اتکائى - Pool de Retrocession, Pool Treaty, Retrocession Pool“ انجام مى‌شود.


۵. برخى واژگان متداول در بيمهٔ اتکائى عبارت‌اند از:


- قرارداد بيمهٔ اتکائى:

قرارداد بيمهٔ اتکائى که در زبان انگليسى Treaty و در زبان فرانسه Trait? ناميده مى‌شود.


- سهم نگهدارى:

درصد يا بخشى از تعهدها و ريسک‌هائى که شرکت بيمهٔ مستقيم برحسب توان مالى و ظرفيت فنى خويش براى خود نگه مى‌دارد و به بيمه‌گر اتکائى واگذار نمى‌کند.


- بردرو (Acceptance Slip, Bordereau):

شامل صورت واگذارى‌هاى بيمه‌گر به شرکت بيمهٔ اتکائى است. تغييرهائى که در بيمه‌نامه (تعهدها) حاصل مى‌شود و ابطالى‌ها به‌صورت برگ الحاقى انجام و در صورت‌هاى واگذارى نوشته و ارسال مى‌شود. صورت واگذارى‌ها مى‌بايد در سررسيد‌هاى مورد توافق و مقرر براى بيمه‌گران اتکائى فرستاده شود.


۶. در بازار بزرگ بيمهٔ جهان هر کشورى کوشش دارد که سهم بيشترى از اين بازار را نصيب خود سازد. توانمندى تخصصى و فنى و نيرومندى مالى زمينه‌ساز کاميابى در اين بازار گسترده است. بر پايهٔ گزارش نشريهٔ ”رى اکشن“ در سال ۱۹۹۸ ميلادى، حدود ۱۵۰ شرکت بيمهٔ اتکائى در بازار جهانى بيمه فعاليت داشته‌اند که در مجموع ۷۷ ميليارد دلار حق بيمه توليد کرده‌اند که ۳۴ درصد آن متعلق به بيمه‌گران اتکائى آلمان و ۲۴ درصد آن متعلق به کمپانى‌هاى بيمه‌گر اتکائى آمريکائى و ۱۲ درصد متعلق به بيمه‌گر اتکائى سوئيسى بوده است. از ميان بيمه‌گران اتکائى بزرگ جهانى، شرکت بيمهٔ اتکائى مونيخ رى آلمان با حق بيمهٔ سالانه سيزده ميليارد دلار مقام نخست‌ را دارد و پس از آن شرکت بيمهٔ اتکائى ”سوئيس رى“ لويدز لندن، آليانس و جنرالى مقام‌هاى دوم تا پنجم را دارند. بيشترين و بزرگ‌ترين شرکت‌هاى بيمهٔ اتکائى در کشورهاى پيشرفتهٔ صنعتى اروپا و آمريکا و کشور آسيائى ژاپن تأسيس شده‌اند و در صحنهٔ جهانى فعاليت دارند. از جمع کشورهاى نيمه صنعتى (غيراروپائى و آمريکائى)، کره‌ٔ جنوبى در مقام ۳۲ و تايوان در مقام ۹۲ و ترکيه در مقام ۱۰۲ و مراکش در مقام ۱۳۶ و مصر در مقام ۱۴۵ قرار دارند (پيک بيمه، شمارهٔ ۱۲۸).