قرارداد بيمهٔ عمر و حوادث کشاورزان

تهيهٔ اين طرح و امضاء آن از اهميت ويژه‌اى برخوردار است. در واقع امضاء اين قرارداد بيمهٔ گروهى عمر و حوادث، نخستين گام در تهيه و تدارک زمينهٔ رويش بيمه‌هاى اجتماعى روستائيان بود. اين قرارداد در سال ۱۳۴۴ ميان شرکت‌ بيمهٔ ايران و سازمان تعاون روستائى به امضاء رسيد. بيمه‌شوندگان يا مشمولان بيمه، همهٔ کشاورزان عضو شرکت‌هاى تعاونى روستائى بودند. تأمين‌هاى بيمه‌اى شامل بيمهٔ خطر از کارافتادگى هميشگى (کلى - جزئى) و بيمهٔ خطر فوت (بيمهٔ عمر) طبق جدول سنى پيش‌بينى‌شده در قرارداد بود. حداکثر سرمايهٔ بيمه در شرايط زمانى آن دوران در مورد هر تأمين معادل ۴۰،۰۰۰ ريال براى هر نفر بيمه‌شده و حق بيمهٔ سالانه مبلغ ۳۶۰ ريال بود. يک نمونه از قرارداد بيمهٔ گروهى عمر و حوادث کشاورزان در زير آمده است (مجله بيمه، دورهٔ سوم، ش ۹ ”مهر ۱۳۴۴“).


براى کمک به کشاورزان عضو شرکت‌هاى تعاونى روستائى در موارد بروز حوادث منجر به نقص عضو و از کارافتادگى و همچنين کمک به بازماندگان آنان در صورت فوت قرارداد زير منعقد مى‌شود:


مادهٔ ۱. طرفين قرارداد: شرکت سهامى بيمهٔ ايران در اين قرارداد بيمه‌گر و سازمان مرکزى تعاون روستائى ايران بيمه‌گذار است.


مادهٔ ۲. بيمه‌شده: کشاورزان عضو شرکت‌هاى تعاونى روستائى در سرتاسر کشور که شخصاً داوطلب بيمه شدن هستند و شرکت مربوطهٔ آنان نيز آمادگى لازم را داشته باشد به‌عنوان بيمه‌شده، از مزاياى اين قرارداد خود يا بازماندگان آنان استفاده خواهند کرد.


- تبصره:

منظور از آمادگى شرکت اين است که لااقل نود درصد از اعضاء شرکت داوطلب بيمه شدن بوده و توانائى شرکت از لحاظ اجراء مقررات قرارداد حاضر مورد تأييد سازمان مرکزى تعاون روستائى ايران باشد.


مادهٔ ۳. مقدار سرمايهٔ بيمه عبارت است از:


- براى از کارافتادگى کامل و دائم مبلغ ۴۰،۰۰۰ ريال.

- براى نقص عضو و از کارافتادگى جزئى تا مبلغ ۴۰،۰۰۰ ريال طبق شرايط عمومى بيمه‌نامهٔ حوادث که ضميمهٔ اين قرارداد است.


مادهٔ ۴. تعهدات بيمه‌گر: بيمه‌گر متعهد است سرمايه‌هاى مندرج در مادهٔ ۳ را در موارد زير پرداخت کند:


- هرگاه بيمه شده به‌طور طبيعى و يا بر اثر بيمارى فوت کند سرمايهٔ مندرج در بند ”ج“ مادهٔ ۳ به استفاده‌کنندگان بيمه پرداخت مى‌شود.


- هرگاه بيمه‌شده به‌علت حادثه دچار از کارافتادگى کامل و دائم شود مبلغ ۴۰،۰۰۰ ريال به خود او پرداخت مى‌شود.


- هرگاه بيمه‌شده بر اثر حادثه دچار نقص عضو و از کارافتادگى جزئى شود سرمايهٔ مندرج در بند ”ب“ مادهٔ ۳ به نامبرده پرداخت خواهد شد.


- هرگاه بيمه‌شده بر اثر حادثه فوت کند دو برابر سرمايهٔ مندرج در بند ”ج“ مادهٔ ۳ به استفاده‌کنندگان بيمه‌شده پرداخت مى‌شود.


- هرگاه فوت بيمه‌شده پس از پرداخت غرامت از کارافتادگى جزئى يا کلى و به فاصلهٔ حداقل سه ماه از تاريخ وقوع حادثه روى دهد سرمايهٔ مندرج در بند ”ج“ مادهٔ ۳ علاوه بر غرامت‌هائى که قبلاً طبق بندهاى ”الف“ و ”ب“ مادهٔ ۳ به خود بيمه‌شده پرداخت شده به استفاده‌کنندگان بيمه پرداخت خواهد شد.


- تبصره:

بيمه‌شده‌اى که دچار از کارافتادگى کلى و دائم شده و غرامت آن را دريافت کرده است بيمهٔ حادثه‌ وى پايان خواهد يافت و در سال‌هاى بعد مبلغ شصت ريال حق بيمهٔ حوادث را نخواهد پرداخت. ولى بيمهٔ عمر او در سال‌هاى بعد همچنان ادامه خواهد داشت و بيمه‌گر در صورت فوت، سرمايهٔ آن را خواهد پرداخت.


مادهٔ ۵. استفاده‌کنندگان از سرمايهٔ بيمهٔ عمر: منظور از استفاده‌کنندگان در اين قرارداد اشخاص زير هستند:


- عيال دائم

- اولاد ذکور که داخل سن ۱۹ سالگى نشده باشند.

- اولاد اناث چنانچه شوهر نداشته باشند.

- پدر و مادر و خواهر و برادر بيمه‌شده که توانائى کار نداشته باشند و حداقل يک سال قبل از فوت بيمه‌شده تحت تکفل او بوده باشند.


- تبصره ۱:

سرمايهٔ بيمه بين کليهٔ استفاده‌کنندگان به‌طور تساوى تقسيم خواهد شد.


- تبصرهٔ ۲:

سمت و تعداد و مشخصات استفاده‌کنندگان براى هر بيمه‌شده‌اى که فوت شود بايد طى صورت‌مجلس در دو نسخه به گواهى يکى از اعضاء هيئت‌مديره و مديرعامل و کدخداى ده برسد.


مادهٔ ۶. حق بيمه: بيمه‌گذار متعهد است حق بيمه‌هاى زير را از بيمه‌شدگان در مواعد مقرر و وصول و حداکثر سه ماه بعد به حساب بيمه‌گر واريز کند.


- براى بيمهٔ از کارافتادگى و نقص عضو ۶۰ ريال در سال

- براى بيمهٔ عمر ۳۰۰ ريال در سال


مادهٔ ۷. ترتيب پرداخت سرمايه: در صورت فوت يا بروز حادثه، بيمه‌گذار به نمايندگى از طرف بيمه‌گر به جمع‌آورى مدارک و انجام تشريفات لازم اقدام و سرمايهٔ بيمه را پرداخت و به حساب بيمه‌گر منظور خواهد کرد. تشريفاتى که قبل از پرداخت خسارت بايد از طرف بيمه‌گذار صورت گيرد عبارت است از:


- در صورت بروز حادثه بايد صورت‌مجلسى حاکى از وضع حادثه به امضاء يکى از اعضاء هيئت‌مديره و مديرعامل شرکت و کدخداى ده تهيه شود و پس از معاينهٔ بيمه‌شده توسط پزشک ضريب از کارافتادگى براساس جدول مندرج در بيمه‌نامهٔ حوادث انفرادى مورد عمل بيمه‌گر که ضميمهٔ اين قرارداد است تعيين شود.


- در صورت فوت، گواهى فوت به امضاء يکى از اعضاء هيئت‌مديره و مديرعامل شرکت و کدخداى ده مى‌رسد و در پروندهٔ بيمهٔ شرکت ضبط مى‌شود.


سن بيمه‌شده، که ملاک تعيين ميزان سرمايهٔ بيمهٔ عمر است، براساس شناسنامه تعيين مى‌شود و هرگاه بيمه‌شده فاقد شناسنامه باشد مدارک معتبر ديگر و اوراق و دفاتر شرکت تعاونى ملاک عمل خواهد بود.


- تبصرهٔ ۱:

بيمه‌گذار بايد مطمئن شود که از کارافتادگى به‌علت عمدى از طرف خود بيمه‌شده نبوده است. در صورتى‌که بيمه‌شده عضوى يا اعضائى از بدن خود را عمداً ناقص کند حقى به سرمايهٔ بيمهٔ حوادث ندارد.


- تبصرهٔ ۲:

در صورتى‌که يکى از استفاده‌کنندگان مبادرت به قتل بيمه‌شده کرده باشد به شخص قاتل سرمايه پرداخت نخواهد شد و معادل سهم او از سرمايهٔ بيمه کسر خواهد شد.


مادهٔ ۸. هزينهٔ ادارى: کليهٔ تشريفات مربوط به ثبت‌نام بيمه‌شدگان در دفاتر وصول حق بيمه و پرداخت سرمايه توسط بيمه‌گذار و شرکت‌هاى مربوط انجام خواهد شد. بابت انجام امور فوق از کليهٔ حق بيمه‌هائى که وصول مى‌شود شرکت تعاونى ذى‌نفع دو درصد و بيمه‌گذار ده درصد به حساب خود برداشت و بقيه به حساب بيمه‌گر منظور خواهد شد. دفاتر و مدارک سازمان مرکزى تعاون روستائى ايران و شرکت‌هاى تعاونى روستائى از لحاظ بيمه‌گر معتبر خواهد بود مگر در مواردى‌که اشتباهى در عمل مشاهده شود. بيمه‌گر حق دارد هر زمان توسط نمايندگان خود از دفاتر و اسناد مربوط به بيمه، چه به‌منظور رسيدگى به محاسبات و چه به‌منظور کسب اطلاع از وضع پرونده‌هاى خسارت و چه به‌منظور به‌دست آوردن آمار، بازديد به‌عمل آورد و بيمه‌گذار موظف است اسناد و مدارک مورد نياز نمايندگان بيمه‌گر را در اختيار آنان بگذارد و همکارى لازم را به‌عمل آورد.


مادهٔ ۹. شروع تاريخ بيمهٔ هر کشاورز روزى است که حق بيمهٔ او به صندوق شرکت تعاونى پرداخت و در دفاتر شرکت ثبت شده باشد.


مادهٔ ۱۰. مدت قرارداد: مدت اين قرارداد يک سال است و بيمه‌شدگان در مورد از کارافتادگى و بيمهٔ عمر، در ازاء حق بيمهٔ هر سال که مى‌پردازند فقط براى مدت يک سال بيمه هستند.


مادهٔ ۱۱. تمديد مدت قرارداد: اين قرارداد در آخر هر سال خود به خود براى يک سال تمديد مى‌شود مگر اينکه يکى از طرفين حداقل دو ماه قبل از پايان سال کتباً طرف ديگر را از قصد خود مبنى بر عدم تمديد قرارداد و يا تجديدنظر در مواد آن مطلع کند.


مادهٔ ۱۲. موارد پيش‌بينى‌نشده: مواردى‌که در اين قرارداد پيش‌بينى نشده است تابع شرايط عمومى بيمه‌نامهٔ عمر و حوادث انفرادى مورد عمل بيمه‌گر، که ضميمهٔ اين قرارداد است، خواهد بود.


بيمه‌گر بيمه‌گذار
(شرکت سهامى بيمهٔ ايران) (سازمان مرکزى تعاون روستائى ايران)


بايسته است افزون کنيم که همين طرح آغازين، پس از اصلاح و تکميل بعدها به‌صورت ”قانون بيمهٔ اجتماعى روستائيان“ درآمد. قانون ياد شده دربر گيرندهٔ بيست و دو ماده و دو تبصره در تاريخ: ۲۰/۱/۱۳۴۸ به تصويب مجلس شوراى ملى وقت رسيد.


تأمين‌هاى پيش‌بينى‌شده در اين قانون دربر گيرندهٔ بيمهٔ حوادث ناشى از کار، بيمارى‌ها، از کارافتادگى و فوت و ساير موارد مشمول بيمه‌هاى اجتماعى بود. علاوه بر روستائيان بيمه‌شده، اعضاء خانواده و اشخاص زير تکفل آنان نيز مشمول مزاياى اين نوع بيمه بودند. قرار بود که اين طرح قانونى به‌تدريج از راه تدارک زمينه به تناسب توسعهٔ امکان‌هاى مملکتى در تمام منطقه‌هاى کشور به مرحله اجراء درآيد ولى متأسفانه اجراء آن به دلايل مالى و مشکل‌هاى متعدد و گسترده، ناتمام و ناکام ماند (۱).


(۱) . در سال ۱۳۷۱، مديرعامل وقت سازمان تأمين اجتماعى به فکر احياء اين طرح افتاد و با دعوت از نگارندهٔ کتاب و با مشارکت شمارى از مسئولان، طرح ديگرى به نام ”صندوق بيمه‌هاى اجتماعى روستائيان“ تهيه و به هيئت دولت و مجلس عرضه شد.


بدون شک، علل و موانع ناگستردگى و ناکاميابى يک چنين طرح‌هاى بزرگ اجتماعى و درازمدت، نيازمند بررسى‌ها و پژوهش‌هاى بنيادى است، تدارک زمينه و فراهم کردن وسايل و منابع انسانى‌ متخصص، تدارک امکان‌هاى پزشکى و داروئى و درمانى، ايجاد راه‌ها، مديريت و سامانگرى کارآمد و ... از لوازم و بايستگى‌هاى تحقق اين آرمان ملى و مردمى است چرا که به ‌موجب قانون اساسى (اصل بيست و نهم) تأمين اجتماعى حقى همگانى است که دولت مکلف به تهيه و تدارک زمينهٔ اجراء و تحقق آن است.