قانون بيمه در تعريف بيمه مى‌گويد: ”بيمه عقدى است که به‌ موجب آن يک طرف تعهد مى‌کند در ازاء پرداخت وجه يا وجوهى از طرف ديگر، در صورت وقوع يا بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران نموده يا وجه معينى بپردازد. متعهد را بيمه‌گر، طرف تعهد را بيمه‌گذار، وجهى را که بيمه‌گذار به بيمه‌گر مى‌پردازد حق بيمه و آنچه را که بيمه مى‌شود موضوع بيمه نامند“.


درست است که پيوند ميان بيمه‌گران و بيمه‌گذاران با بستن قرارداد يا پيمان بيمه (عقد بيمه) ايجاد مى‌شود، ولى بايد توجه داشت که بيمه تنها يک رابطهٔ حقوقى ميان اين دو طرف نيست. به سخن ديگر، بيمه همچون عقد بيع يا عقد هبه، تنها دربر گيرندهٔ پيوند ميان خريدار و فروشنده يا هبه‌کننده و هبه‌گيرنده نيست بلکه تحقق اين پيوند حقوقى پيرو ضابطه‌ها و ساخت و کارهاى فنى (موازين آمارى و حساب احتمال‌ها) و در گرو تحقق مشارکت گروهى و همکارى شمار زيادى از اشخاص در معرض خطر است. بدين معنا که مؤسسهٔ بيمه يا بيمه‌گر با ساماندهى و سامانگرى همکارى اشخاص در معرض خطر و با دريافت سهمى به‌نام ”حق بيمه“ (بهاء مشارکت و تأمين خطر) شمار زيادى از خطرها را بر پايهٔ معيارها و موازين آمارى گردآورى مى‌کند و با سامانگرى ريسک‌ها و اعمال مديريت و سرمايه‌گذارى‌هاى سودمند، تأمين بايسته و مقدور را در اختيار بيمه‌گذاران و بيمه‌شدگان و حقمندان مى‌گذارد. در واقع، مؤسسهٔ بيمه همچون مدير علمى و فنى صندوق مشترک جامعه و جمهور بيمه‌گذاران و بيمه‌شدگان بر پايهٔ مشارکت آن به فعاليت‌هاى بيمه‌گرى يا تأمين‌گرى مى‌پردازد. اين ويژگى‌ مشارکتى (مشارکت سازمان‌يافته)، نهاد بيمه را از صورت انفرادى بيرون مى‌آورد و به آن خصلت جمعى و جمهورى مى‌دهد (جامعهٔ سامان‌يافتهٔ بيمه‌گذاران).


بنابراين، بيمه‌گران در برابر جامعه و جمهور بيمه‌گذاران به پذيرش و اجراء تعهد و تضمين بيمه‌اى مى‌پردازند. به همين جهت، عمليات بيمه‌گرى و معامله‌هاى بيمه‌اى ظرافت و پيچيدگى ويژه‌اى دارند که اجراء آنها مستلزم بهره‌گيرى بهينه از دانش رياضى (آمار و محاسبه‌هاى فنى)، دانش حقوقى (اصول قراردادها)، دانش مالى و اقتصادى (اصول نگهدارى حق بيمه‌ها و سرمايه‌گذارى اندوخته‌ها)، دانش بازاريابى و بازرگانى و دانش مديريت و سامانگرى است.

اصول پايه

- چيستى تعاونى بيمه يا اصل مشارکت:

گردآورى اشخاص در معرض خطر و سر و سامان دادن به يارى و مشارکت آنان براى جبران زيان‌ها و تأمين سرمايه، شالودهٔ تکنيک بيمه‌اى را تشکيل مى‌دهد.


- مکانيسم يا ساخت و کار آمارى بيمه:

بدون محاسبه‌هاى آمارى و تعيين درجهٔ احتمال وقوع خطر، سازمان دادن به همکارى اشخاص در معرض خطر و تأمين وجوه لازم براى جبران خسارت‌ها يا پرداخت تعهدهاى مالى بيمه‌گران نامقدور يا عملى غيرعلمى و نسنجيده و زيانبار است.

تعريف فنى بيمه

بيمه عملى است که به‌ موجب آن يک طرف (بيمه‌گر) اشخاصى (بيمه‌گذاران يا بيمه‌شدگان) را که در معرض خطر يا خطرهاى معينى هستند جهت جبران متقابل زيان احتمالى يا پرداخت وجهى معين (سرمايهٔ بيمه) در ازاء دريافت مبلغى (حق بيمه يا وجه اشتراک) گردآورى مى‌کند و مجموعهٔ خطرهائى را، مطابق اصول و موازين آمارى، به‌عهده مى‌گيرد.