تصفيهٔ خسارت‌هاى مربوط به حوادث اتومبيل ممکن است از راه دوستانه (توافق) يا از راه مراجعه به سازمان قضائى صورت گيرد. تصفيهٔ خسارت با مراجعه به مراجع قضائى، پرهزينه و طولانى و به زيان دو طرف به‌ويژه بيمه‌گر است و چه‌ بسا که به شهرت تجارتى او لطمه وارد کند.

مزيت تصفيهٔ دوستانه خسارت

- خسارت‌ سريع‌تر تصفيه مى‌شود و اين سرعت با امر تجارت و بازرگانى همخوانى دارد و از اتلاف وقت و پول بيمه‌گر جلوگيرى مى‌کند.


- شهرت تجارتى بيمه‌گر افزايش مى‌يابد و مشتريان تازه‌اى را به‌سوى او مى‌کشاند يا تشويق مى‌کند.


- به استوارى روابط دوستى و اعتماد ميان بيمه‌گر و بيمه‌گذار، که پشتوانهٔ فعاليت‌هاى بيمه‌اى است، يارى مى‌رساند.

عمليات مقدماتى تصفيهٔ خسارت

قبل از هرگونه تصفيهٔ خسارت، اعم از تصفيهٔ دوستانه يا تصفيهٔ قضائى، اجراء يک سلسله عمليات ضرورى است. بيمه‌گر با بيمه کردن خطرها و حوادث اتومبيل و تعهد جبران خسارت بايد اطمينان حاصل کند که خطر موضوع بيمه تحقق يافته و بيمه‌گذار به تعهدها و وظايف خود طبق قرارداد بيمه عمل کرده است. براى رسيدن به مرحلهٔ اطمينان از تحقق خطر، تحقيق دربارهٔ علل و چگونگى وقوع حادثه ضرورى است و براى اطمينان از ايفاء وظايف بيمه‌گذار بررسى شرايط بيمه‌نامه لازم است اما کار به همين‌جا ختم نمى‌شود. تعيين مقصر يا مسئول حادثه همچنين برآورد ميزان خسارت، وظايف ديگرى را به‌عهدهٔ بيمه‌گر مى‌گذارد.

اعلام خسارت

مطابق مادهٔ ۲۱۵ قانون بيمه، بيمه‌گذار موظف است که به ‌محض اطلاع از وقوع حادثه و حداکثر ظرف پنج روز از تاريخ اطلاع خود اعلام خسارت کند.


اعلام خسارت بايد توسط بيمه‌گذار صورت گيرد ولى چنانچه انجام دادن اين‌کار براى بيمه‌گذار به علل موجه (فرس ماژور) مقدور نباشد، هر شخص ديگرى به‌ويژه منسوبان اشخاص صاحب حق مى‌توانند وقوع حادثه را به بيمه‌گر اطلاع دهند. دربارهٔ فرم اعلام خسارت بايد گفت که آزادى عمل وجود دارد و فرم خاصى در قانون پيش‌بينى نشده است؛ اما در عمل بيمه‌گران فرم‌هاى معينى را تهيه مى‌کنند و در اختيار بيمه‌گذاران خود مى‌گذارند. مزيت عمدهٔ اين فرم‌ها آن است که به‌صورت پرسشنامه تهيه شده و با پاسخ دادن به پرسش‌هاى آن مسائل زيادى روشن مى‌شود. اما بايد توجه داشت که هميشه بيمه‌گذاران به تمام سؤال‌ها پاسخ نمى‌دهند و يا پاسخ آنها مبهم و يا نارسا است. به همين جهت بايد در تکميل فرم اعلام خسارت دقت کرد و از بيمه‌گذاران خواست که فرم مذکور را با دقت تکميل کنند.

تشکيل پروندهٔ خسارت

براى آنکه تمام مدارک و اطلاعات و گزارش‌هاى مربوط به حادثه و خسارت در يکجا جمع‌آورى شود تشکيل پروندهٔ خسارت ضرورى است. پروندهٔ خسارت بايد منظم باشد و خلاصهٔ آن و تعداد برگ‌هاى پرونده در آن نوشته شود. هر پروندهٔ خسارت بايد شمارهٔ دفتر خسارت، شمارهٔ بيمه‌نامه و نام بيمه‌گذار يا مدعى خسارت داشته باشد.

تحقيق و بازديد

براى پى بردن به علل و چگونگى وقوع حادثه و شناختن شرايط و اوضاع و احوالى که حادثه در آن اتفاق افتاده است، همچنين براى تعيين تقصير و شناختن مقصر يا مسئول حادثه و دانستن اينکه حادثه‌اى که روى داده همان است که در قرارداد بيمه پيش‌بينى شده است، بيمه‌گران اقدام به تحقيق و بازديد مى‌کنند. تحقيق را بازرس خسارت انجام مى‌دهد. بازرس خسارت بايد از گواهان حادثه پرسش کند و از گزارش و اظهارنظر مقام‌هاى انتظامى آگاه شود، در صورت لزوم از حادثه عکسبردارى کند و به‌طور کلى به هر اقدامى که به روشن شدن قضيه کمک کند دست بزند. پس از انجام اين تحقيق تهيهٔ يک گزارش روشن و رسا که با بى‌طرفى و دقت و نظم تنظيم شده باشد ضرورى است.

برآورد ميزان خسارت (کارشناسى)

مراجعه به کارشناس براى برآورد ميزان خسارت ضرورى است. به‌طور معمول کارشناس بيمه‌گر ميزان خسارت را برآورد مى‌کند. در صورتى‌که اين برآورد مورد موافقت خسارت‌ديده قرار گيرد خسارت تصفيه مى‌شود در غير اين‌صورت، زيانديده مى‌تواند يک کارشناس تعيين کند تا به اتفاق کارشناس بيمه‌گر خسارت را برآورد کنند. در صورتى‌که اين دو کارشناس در تعيين ميزان خسارت توافق نکنند مى‌توانند کارشناس سومى را به‌عنوان سرکارشناس تعيين کنند. نظر کارشناسان با اکثريت آراء قطعى است و دو طرف اختلاف بايد نظر آنها را قبول و اجراء کنند. چنانچه در تعيين کارشناس سوم توافق صورت نگيرد با مراجعه به دادگاه صلاحيتدار محل کارشناس سوم تعيين مى‌شود.

بررسى تضمين بيمه‌اى

وقتى تحقيق و بازديدهاى ضرورى انجام شد و گزارش‌ها و مدارک لازم دربارهٔ حادثه جمع‌آورى و تکميل و ميزان خسارت نيز تعيين شد بيمه‌گر شرايط بيمه‌نامه و مدارک جمع‌آورى شده را جهت تصفيهٔ خسارت بررسى مى‌کند. در اين مطالعه و بررسى بايد روشن شود آيا حادثهٔ واقع‌شده همان است که در قرارداد بيمه پيش‌بينى و بيمه‌شده است؟ آيا بيمه‌گذار به تعهدها و وظايف خود مطابق شرايط قرارداد بيمه عمل کرده است؟ چه کسى يا چه کسانى مسئول يا مقصر حادثه هستند؟ وقتى‌که اين موارد براى بيمه‌گر روشن شد مى‌تواند تصميم لازم را در مورد خسارت اتخاذ کند.