آثار حکم ورشکستگى درباره مدير تصفيه (قائم‌ مقام تاجر)

پس از آنکه دادگاه حکم ورشکستگى تاجر را صادر نمود ضمن صدور حکم و يا حداکثر تا ۵ روز بايد شخصى را به نام مدير تصفيه تعيين نمايد تا به‌عنوان قائم مقام تاجر وظايف خود را در مورد حفظ و نگهدارى و اداره اموال تاجر انجام دهد و پاسخگوى طلبکاران تاجر هم باشد. اما ذکر اين نکته نيز لازم است که در کنار مدير تصفيه عضو ناظرى نيز تعيين مى‌گردد تا بعضى از امور ورشکسته را با همکارى مدير تصفيه و بعضى ديگر را مستقلاً و به تشخيص خود انجام دهد. ليکن در هر حال هر دو نفر زير نظر دادگاه وظايف خود را انجام مى‌دهند که جا دارد به‌طور خلاصه به‌شرح وظايف هر يک از آنها اشاره‌اى داشته باشيم و به اين نکته نيز تصريح گردد که در قانون اداره تصفيه امور ورشکستگى سال ۱۳۱۸ اداره‌اى به نام اداره تصفيه مسؤول امور ورشکستگان مى‌باشد و جائى براى مدير تصفيه و عضو ناظر وجود ندارد.


به بيان ديگر با تشکيل اداره تصفيه امور ورشکستگى کليه مسؤوليت‌هائى که برابر قانون تجارت بر عهده مدير تصفيه و عضو ناظر مى‌باشد به اداره مزبور محول گرديده است.

وظيفه عضو ناظر - مواد ۴۲۷ و ۴۴۳ و مواد بعدى قانون تجارت

عضو ناظر همان‌طورى که از نام او پيدا مى‌باشد کسى است که به‌وسيله دادگاه تعيين مى‌شود و بر اعمال و اقدامات مدير تصفيّه نظارت دارد و يا به بيان ديگرى کليه اعمال و يا موارد متعددى از آنکه مربوط به امر تصفيه مى‌باشد زير نظر او انجام مى‌شود که مهم‌ترين آنها به شرح زير مى‌باشد.


۱. هرگاه مدير تصفيه تقاضاى مهر و موم تجارتخانه و انبار و مغازه و صندوق و اسناد و دفاتر و نوشته‌ها و اسباب و لوازم و اثاثيه تجارتخانه و منزل تاجر را از عضو ناظر بخواهد اجازه انجام اين امور را به او خواهد داد.


۲. فروش اموال ضايع شدنى و يا اموالى که اگر به فروش نرسد دچار کسر قيمت مى‌شود و به‌کار انداختن سرمايه تاجر ورشکسته و نيز اشيائى که نگهدارى آنها فايده‌اى ندارد يا اجازه عضو ناظر وسيله مدير تصفيه انجام مى‌گيرد.


۳. در صورتى‌که تاجر براى معاش خود و خانواده‌اش وسيله ديگرى نداشته باشد و درخواست نفقه نمايد تعيين مقدار نفقه براى تصويب دادگاه وسيله عضو ناظر پيشنهاد مى‌گردد.


۴. در صورتى‌که تاجر ورشکسته براى بستن دفاتر به‌وسيله مدير تصفيه احضار شود و ظرف ۴۸ ساعت حاضر نشود بستن دفاتر با حضور عضو ناظر انجام مى‌گردد.


۵. عضو ناظر در خصوص تنظيم صورت اموال و دارائى تاجر و چگونگى ورشکستگي، هرگونه تحقيقى را که لازم بداند مى‌تواند انجام دهد و از مستخدمين تجارتخانه و شاگرد و هر فرد ديگرى مى‌تواند توضيحات لازم را بخواهد و مراتب را صورت‌جلسه نمايد.


۶. وصول مطالبات تاجر ورشکسته به‌وسيله مدير تصفيه با نظارت عضو ناظر انجام مى‌شود. (ماده ۴۵۷)


۷. اثاثيه و مال‌التجاره ورشکسته با اجازه دادستان و نظارت عضو ناظر به‌وسيله مدير تصفيّه به‌فروش مى‌رسد.


۸. تشخيص طلب طلبکاران در محل و ساعت و روزى که عضو ناظر تعيين مى‌نمايد انجام مى‌شود.


۹. در صورتى‌که طلب مسلم شد و مورد قبول قرار گرفت وسيله ناظر بايد تائيد شود


۱۰. در صورتى‌که راجع به وصول طلب اختلافى حاصل شود عضو ناظر مى‌تواند گزارش تهيه و موضوع را به دادگاه ارجاع نمايد در اين‌صورت دادگاه بايد به اين امر رسيدگى نمايد.


۱۱. مجمع عمومى طلبکاران براى بستن قرارداد ارفاقى در محل و ساعت و روزى که عضو ناظر تعيين مى‌نمايد بايد تشکيل شود.


۱۲. در صورتى‌که اوضاع و احوالى ايجاب نمايد از دفاتر تاجر رفع توقيف به‌عمل آيد. اقدامات لازم تحت نظر عضو ناظر انحام مى‌شود.


۱۳. علاوه بر موارد فوق اقدامات ديگرى در قانون تجارت پيش‌بينى گرديده و براى عضو ناظر تکاليفى مقرر گرديده که در موارد لزوم بايد انجام دهد.


در خاتمه اين بحث مى‌توان گفت وظايف مدير تصفيه و عضو ناظر در موارد مزبور با يکديگر مرتبط مى‌باشد و اصولاً جدا و مستقل از هم نمى‌باشد.


۱۴. گزارش وضعيت تاجر ورشکسته وسيله مدير تصفيه تهيه و به اطلاع طلبکاران مى‌رسد و سپس امضاء و به عضو ناظر ارائه مى‌گردد و عضو ناظر کليه مذاکرات و تصميمات را صورت‌جلسه مى‌نمايد.