حقوق و وظايف متصدّى حمل و نقل

متصدّى حمل و نقل که مسؤوليت حمل کالائى را از نقطه‌اى به نقطه ديگر بر عهده دارد داراى حقوق و وظايفى است که در ماده ۳۸۴ قانون تجارت و مواد بعدى آن مشخّص گرديده و مهم‌ترين آنها به‌شرح زير مى‌باشد.


۱. متصدّى حمل و نقل بايد وصول کالا را به مرسل‌اليه اطلاع دهد.


۲. مرسل‌اليه بايد کلّيه مخارج و وجوهى که متصدّى حمل و نقل قانوناً مستحق مطالبه آن مى‌باشد به او پرداخت نمايد.


۳. در صورتى‌که مرسل‌اليه از پرداخت وجوه مزبور خوددارى نمايد متصدى حمل و نقل هم مى‌تواند از تسليم مال‌التجاره به او خوددارى کند بنابراين تا مرسل‌اليه مخارج متصدى حمل و نقل را نپردازد حق تحويل گرفتن کالا را ندارد مگر اينکه مبلغ مورد بحث را در صندوق دادگسترى به‌طور امانت تسليم نمايد.


۴. در صورتى‌که مرسل‌اليه مال‌التجاره را قبول نکند و يا اينکه به او دسترسى نباشد و يا اينکه مخارج و وجوه مربوط به حمل و نقل کالا به متصدى آن تحويل و تأديه نگردد متصدّى حمل و نقل بايد فوراً چگونگى را به ارسال‌کننده کالا اطلاع دهد و به‌طور موقّت مال‌التجاره را نزد خود نگهدارى و يا به شخص ثالثى به‌طور امانت بسپارد و در اين‌صورت مخارج هرگونه نقص و عيبى که متوجّه کالا بشود به‌عهده ارسال‌کننده آن خواهد بود.


۵. در صورتى‌که ارسال‌کننده و يا گيرنده کالا در مدت مناسبى تکليف مال‌التجاره را مشخّص و معلوم ننمايد متصدّى حمل و نقل حق دارد چگونگى را به اطلاع دادستان محل رسانيده و يا اجازه او يا نماينده وى مال‌التجاره را به فروش برساند.


۶. در مواردى‌که کالا و اشياء ارسال‌شده در معرض از بين رفتن فورى باشد و يا قيمت آن جوابگوى مخارج و هزينه‌هاى انجام شده نباشد بايد جريان فروش کالا توسط متصدى حمل و نقل به ارسال‌کننده و گيرنده آن اطّلاع داده شود و با تجويز دادستان محل و يا نماينده او و با نظارت وى در مورد فروش کالا اقدام گردد.


۷. هرگاه بين ارسال‌کننده و گيرندهٔ کالا و متصدّى حمل و نقل اختلافى در نحوه تحويل و يا مطالبه وجوه و مخارج و يا هر موضوع مربوط به مال‌التجاره حاصل شود رفع اختلاف يا دادگاه صلاحيتدار محلّى که کالا در آنجا وجود دارد خواهد بود و در صورت تقاضاى هر يک از طرفين مبنى بر اينکه مال نزد فرد ديگرى به‌طور امانت سپرده شود و يا اينکه به فروش برسد دادگاه مى‌تواند تصميم مقتضى اتخاذ نمايد و در صورتى‌که تصميم دادگاه مبنى بر فروش مال‌التجاره باشد چگونگى و وضعيت موجود مال بايد صورتمجلس گردد و به امضاء متصدّى حمل و نقل و مرسل‌اليه و مأمورين ذيصلاح برسد. ليکن در صورتى‌که مرسل‌اليه کليه مخارج و هزينه‌هاى مورد مطالبه را به صندوق دادگاه سپرده باشد از فروش آن کالا مى‌تواند جلوگيرى کند.

مسؤوليّت متصدّى حمل و نقل

متصدّى حمل و نقل که عدل‌ها و بسته‌هاى ارسالى را تحويل مى‌گيرد موظّف است در مدتى که مقررّ گرديده آنها را صحيح و سالم به مقصد برساند و به گيرنده آن تحويل نمايد. چنانچه در تحويل و تسليم و يا حمل و نقل آن تعلّل و مسامحه کند مسؤول بوده و حسب مورد بايد قيمت آن را بپردازد و يا خسارت وارده را تأديه نمايد.


۱. هرگاه مال‌التجاره را تلف نموده باشد موظّف به جبران خسارت است.


۲. هرگاه به مال‌التجاره خسارتى وارد نموده باشد مسؤول جبران آن است البته ميزان خسارت از قيمت مال‌التجاره تجاوز نخواهد نمود مگر اينکه طرفين شرط نموده باشند که در صورت ايجاد خسارت مبلغ بيشترى از قيمت آن را بپردازد.


۳. چنانچه متصدّى حمل و نقل قرارداد حمل و نقل را امضاء نموده ولى کالا را به فرد ديگرى سپرده که تحويل دهد و خسارت، ناشى از عمل فرد اخير باشد مسؤوليّت جبران خسارت به‌عهده متصدى حمل و نقل خواهد بود براى اينکه او طرف قرارداد حمل و نقل مى‌باشد زيرا هميشه شرکت‌ها و بنگاه‌هائى که متصدى حمل و نقل مى‌باشند خود حمل‌کننده کالا نبوده بلکه آن را جهت حمل به ديگرى مى‌سپارند بدين جهت نمى‌توان مسؤوليت آنها را ناديده گرفت چرا که طرف قرارداد مى‌باشند.

موارد منع متصدى از پرداخت قيمت

در موارد زير با وجود تلف شدن و يا عيب و نقل کالا متصدى حمل و نقل مسؤول پرداخت بهاء آن نخواهد بود که به آنها موارد عدم مسؤوليت متصدى حمل و نقل کالا گفته مى‌شود.


۱. در صورتى‌که متصدى حمل و نقل ثابت نمايد که تلف شدن مال‌التجاره مربوط به خود جنس بوده است مثل فساد ميوه با وجود مراقبت کامل در حمل و نقل آن.


۲. در مواردى‌که متصدّى حمل و نقل اثبات نمايد که تلف يا گم شدن مال‌التجاره مربوط به تقصير ارسال‌کننده و يا گيرنده آن و يا ناشى از دستورات آنها بوده است.


۳. در صورتى‌که متصدّى حمل و نقل ثابت نمايد که تلف يا گم شدن مال‌التجاره مربوط به حوادث قهرى و طبيعى از قبيل سيل و ... بوده است و مواظبت و مراقبت تأثيرى نداشته است.


۴. حمل و نقل کالا با پست از شمول مقررات اين قانون خارج است.