کلمه بورس که امروزه در بازار معاملات جايگاه ويژه‌اى پيدا نموده است در لغت (فرهنگ فرانسه به فارسى گلستاني) به معنى کيف يا کيسه پول، دانش‌آموزى به خرج دولت، بورس (معامله اوراق بهادار) و محل و مدت آن به‌کار برده شده است.


و در اصطلاح به معنى بازار معامله و مکانى گفته مى‌شود که در آنجا بعضى از کالاها و اوراق بهادار را تحت شرايطى قيمت‌گذارى نموده و مورد معامله قرار مى‌دهند و به آن بورس کالا مى‌گويند. مانند بورس نفت در کشورهاى صادرکننده نفت (اوپک). بورس چاى در سيلان، بورس قهوه در برزيل، و بعضى از بورس‌هاى دنيا عبارتند از: بورس لندن، بورس فرانسه، بورس زوريخ، بورس نيويورک، بورس توکيو... (حقوق تجارت. قراردادها و اسناد تجارتى تأليف ناصر رسائى‌نيا صفحه ۱۰۴)

معاملات بورس مؤسسات ايرانى

در بورس معاملات فقط اوراق بهادارى که از طرف مؤسسات ايرانى صادر گرديده و مورد تصويب هيئت پذيرش اوراق بهادار واقع شده باشد معامله مى‌گردد. ضمناً بايد اوراق مزبور در تابلوى نمايش محل رسمى خريد و فروش اوراق بهادار نوشته شود.

کارگزاران بورس

کارگزاران بورس اشخاصى هستند که به موجب قانون به‌طور انحصارى حق معامله در بورس‌ها را دارند و ساير افراد و اشخاص بايد معاملات خود را از طريق آنها انجام دهند و هيئت مديره را کارگزاران از بين خود انتخاب مى‌نمايند و سازمان کارگران بورس داراى شخصيت حقوقى بوده و کسانى که به‌عنوان کارگزار انتخاب مى‌شوند علاوه بر اينکه بايد فاقد هرگونه سابق سوئى باشند بايد مدت سه سال به خريد و فروش اوراق بهادار نيز اشتغال داشته باشند چون منحصراً حق معامله در بورس را دارند حق اشتغال به معاملات ديگر را ندارند. و براى اينکه اگر از عمليات و فعاليت آنها خسارتى متوجّه هر يک از طرفين گردد جبران آن با اشکالى مواجه نشود تضمين نقدى يا ملکى به ميزانى که شوراى‌عالى بورس تعيين مى‌نمايد بايد بسپارند. به‌علاوه قانون تأسيس بورس اوراق بهادار مصوب مرداد ۱۳۴۵ براى آنها شرايط و مقرراتى تعيين نموده و در موردى ‌که عملى برخلاف قانون از ناحيه آنها صادر شده باشد مجازات حبس و محروميت از شغل و جريمه نقدى نيز براى آنان پيش‌بينى نموده است که به‌طور خلاصه به آن اشاره مى‌گردد.


۱. کارگزاران از جهت حقوقى مسؤوليت صحت آخرين امضاء اوراق مورد معامله خود را در بورس بر عهده خواهند داشت.


۲. کارگزاران موظف‌ هستند کليه معاملات خود را در حدود شرايط و زمانى که دستوردهنده تعيين مى‌نمايد، انجام دهند و در اسرع وقت ممکن است انجام آن را به دستوردهنده اطلاع دهند.


۳. هرگاه کارگزاران عمداً شرايط تعيين شده از جانب دستوردهنده را رعايت نکرده و با انجام دستورى که براى معامله داده شده به تأخير بيندازند و با تاريخ و نوع معامله را به دستوردهنده اطلاع ندهند علاوه بر جبران خسارت به حبس از دو ماه تا يک‌سال محکوم خواهند شد.


۴. هرگاه کارگزاران، اوراق بهادار يا وجوهى را که براى انجام معامله به آنها سپرده شده به نفع خود يا ديگران مورد استفاده قرار دهند عمل آنان خيانت در امانت محسوب و حسب مورد به مجازات مقرر در قانون محکوم خواهند شد.


۵. کارگزاران مکلف و موظف به حفظ اسرار دستوردهندگان مى‌باشند و حق افشاء و بازگو نمودن آنها را ندارند چنانچه برخلاف آن عمل نمايند برابر قوانين مربوطه مجازات خواهند شد.


۶. کارگزاران مکلف‌‌ هستند در تنظيم و نگهدارى دفاتر و اسناد و مدارک مربوط به معاملات خود رعايت ضوابط مندرج در آئين‌نامه‌هاى مربوطه را نموده و هرگاه خلاف آنها را عمل نمايند به حبس از ۲ تا يک‌سال و جريمه نقدى از ده هزار ريال تا يک‌صد هزار ريال محکوم خواهند شد.


۷. کارگزاران بورس در قبال تحويل اوراقى که فروخته‌اند و پرداخت بهاى اوراقى که خريده‌اند مسؤول و جوابگو مى‌باشند.


۸. معاملات بورس بايد در جلسات رسمى انجام گيرد و هرگاه کارگزارى معاملات مزبور را خارج از جلسات رسمى انجام دهد علاوه بر محروميت از شغل کارگزارى به دو الى شش ماه حبس و پرداخت جريمه نقدى از پنجاه هزار ريال تا يک ميليون ريال محکوم خواهد شد.