مواد ۴۰۲ الى ۴۱۱ قانون تجارت ضمانت را مورد توجه قرار داده است که نکات مهم آن به‌شرح زير مى‌باشد.


۱. نحوه ضمانت


۲. تعهّدات ضامن


۳. چگونگى مراجعه به ضامن يا مديون اصلي


۴. فراغ ذمه ضامن


که به‌طور خلاصه به پاره‌اى از آنها اشاره مى‌گردد:


در قانون تجارت و بين تجار و بازرگانان و شرکت‌ها که مسئله خريد و فروش و حمل و نقل و سفارش کالا اهميت روزافزونى دارد مسئله ضمانت از اهمّيّت بيشترى برخوردار است چرا که سرمايه‌گذارى کلان بدون پشتوانه باعث تشويش ‌‌خاطر صاحبان سهام مى‌شود به همين جهت مسئله تضمين و ضمانت چهره واقعى خود را نمايان مى‌سازد.


لذا وقتى شرکت‌هاى بازرگانى را مورد بررسى قرار مى‌دهيم يکى از اقسام آنها شرکت‌هاى تضامنى است که ماده ۱۱۶ قانون تجارت دربارهٔ آنها چنين تصريح دارد:


شرکت تضامنى شرکتى است که تحت اسم مخصوصى براى امور تجارتى بين دو يا چند نفر با مسؤوليت تضامنى تشکيل مى‌شود. اگر دارائى شرکت براى تأديه تمام قروض کافى نباشد هر يک از شرکاء شرکت مسؤول پرداخت تمام قروض شرکت است...


بنابراين ملاحظه مى‌گردد که اساس شرکت تضامنى بر تضامن قرار دارد يعنى شرکاء شرکت تعهد مى‌نمايند که اگر شرکت به وضعى درآيد که دارائى آن جوابگوى قروض آن نباشد هر يک از شرکاء ضامن و مسؤول پرداخت تمام قروض شرکت خواهد بود.


به‌علاوه در شرکت‌هاى تضامنى چون شرکاء شرکت مسؤوليّت تضامنى دارند حقّ انتقال و واگذارى سهام خود را به ديگران ندارند مگر اينکه تمام شرکاء (ماده ۱۲۳ قانون تجارت) رضايت داشته باشند و مسؤوليّت (ماده ۱۲۵ قانون تجارت) شرکاء ضامن به حدى است که اگر پس از تشکيل شرکت تضامنى (مواد ۱۴۱ تا ۱۶۲ قانون تجارت) کسى به‌عنوان شريک ضامن وارد شرکت شد با ديگر شرکاء شرکت مسؤول تأديه قروضى که شرکت قبل از ورود او داشته نيز خواهد بود و در شرکت‌هاى مختلط سهامى و مختلط غيرسهامى نيز سهامداران شرکت، دو نوع شرکاء سهامى و شرکاء ضامن مى‌باشند و شرکاء ضامن مسؤول کليه قروض شرکت بوده و مسؤوليت آنها تضامنى است و همان‌طورى که قبلاً نيز گفته شد در مورد اسناد تجارتى مثل سفته و برات و چک مسؤوليت تضامنى وجود دارد. لذا علاوه بر موارد مذکور، ماده ۴۰۳ تجارت نيز به همين مفهوم يعنى ضمانت براساس تضامن مى‌باشد که بهتر است بر آن مرورى داشته باشيم.


در کليه مواردى که به موجب قوانين يا موافق قراردادهاى خصوصى ضمانت تضامنى باشد طلبکار مى‌تواند به ضامن و مديون اصلى مجتمعاً رجوع کرده و يا پس از رجوع به يکى از آنها و عدم وصول طلب خود براى تمام يا بقيّه طلب خود به ديگرى رجوع نمايد.


بنابراين در بين بازرگانان و اشخاص حقوقى دو نوع ضمانت وجود دارد: ضمانت فردي، ضمانت دسته‌جمعى

ضمانت فردى

در ضمانت فردى ضامن يک نفر بوده و مسؤوليّت پرداخت و ايفاء تعهّدى را که بر عهده گرفته است خواهد داشت به اين معنى که طلبکار مى‌تواند از هر يک از بدهکار و ضامن براى مطالبه و اخذ طلب خود مراجعه نمايد.

ضمانت دسته‌جمعى

ضمانت دسته‌جمعى يا گروهى که به آن مسؤوليت تضامنى گفته مى‌شود. در شرکت‌هائى است که سرمايه آنها زياد و قابل توجه است و براى پشتوانه و تضمين آن افراد مسؤوليت تضامنى دارند و همچنين در مورد قراردادهائى که بر اساس تضامن منعقد مى‌گردد طلبکار يا طلبکاران مى‌توانند براى وصول طلب خود به بدهکار اصلى مراجعه و دين خود را مطالبه نمايند چنانچه پرداخت ننمود به ضامن و اگر ضامن هم به جهت و موجباتى از پرداخت طلب خوددارى نمود و يا قادر به تأديه آن نگرديد به شريک و يا شرکاء ديگر مراجعه کنند. همچنان ‌که ماده ۴۰۴ قانون تجارت در اين مورد مى‌گويد:


حکم ماده فوق در موردى نيز جارى است که چند نفر به موجب قرارداد يا قانون متضامناً مسؤول انجام تعهدى شده باشند.


بنابراين کسى که پرداخت و تأديه وجهى را ضمانت مى‌نمايد و يا کسانى که با هم و به‌طور تضامنى متعهد به پرداخت وجوهى مى‌گردند مسؤوليت پرداخت آن را به‌عهده دارند ولى اگر يک نفر از آنها دين را بپردازد ذمه سايرين برى مى‌گردد و اگر ضامن هم دين را تأديه نمود ديگر مسؤوليتى نداشته و تعهد خود را انجام داده است.


لازم به توجه است که منظور از مسؤوليت اين است که اگر شرکاء ضامن و کسانى که ضمانتى را نموده‌اند از پرداخت دين يا موضوع تعهد امتناع نمايند طلبکار بتواند براى استيفاء حقوق خود به هر يک از شرکاء ديگر مراجعه کند و در نهايت امر چنانچه ساير شرکاء هم از پرداخت وجوه و دين خوددارى نمودند طلبکار حق داشته باشد برعليه همه آنها به مراجع و محاکم صالحه شکايت و تقاضاى وصول طلب خود را بنمايد بديهى است در صورتى‌که در مراجع مزبور ذى‌حق شناخته شد حکم به پرداخت دين صادر مى‌شود و شرکاء مکلف به پرداخت طلب هستند و چنانچه خوددارى نمايند اجراء احکام دادگاه با شرايط و ضوابطى که در قوانين مقررّ گرديده به مقدار مسؤوليت و ميزان طلب از اموال آنان به فروش رسانيده و به طلبکار پرداخت خواهد نمود.