شرکتى است که معمولاً به‌وسيله چند نفر اشخاص حقيقى مشخصى که با هم توافق و تفاهم دارند و گاهى‌اوقات بين آنها رابطه خويشاوندى نيز وجود دارد تشکيل مى‌شود که در حقيقت تمام سرمايه (قسمت آخر ماده ۴ قانون الحاقى به قانون تجارت) آن به‌وسيلهٔ مؤسسين تأمين مى‌گردد و به‌علت اينکه صدور اعلاميه و پذيره‌نويسى وجود ندارد تشريفات مربوط به شرکت‌هاى سهامى عام در آنها رعايت نمى‌گردد و تعداد شرکاء آنها محدود مى‌باشد. به اين جهت شرکت سهامى خاص ناميده مى‌شوند.


خصوصيات شرکت سهامى خاص

از جمله خصوصيات شرکت‌هاى سهامى خاص موارد زير را مى‌توان نام برد.


۱. سرمايه شرکت سهامى خاص از يک ميليون ريال نبايد کمتر باشد. يعنى حداقل سرمايه يک ميليون ريال است ولى در مورد افزايش يا حداکثر آن محدوديتى وجود ندارد.


۲. هرگاه به علل و موجباتى سرمايه شرکت از اين مبلغ کمتر شود شرکاء بايد آن را تأمين نمايند و يا اينکه آن را تبديل به شرکت (ماده ۵ قانون تجارت) تضامنى يا مسؤوليت محدود بنمايند.


۳. شرکت سهامى خاص حق انتشار اوراق قرضه را ندارند.


۴. کلمه خاص بايد قبل يا بعد از نام شرکت ذکر گردد در غير اين‌صورت هر يک از افراد ذى‌نفع مى‌تواند انحلال آن را از دادگاه بخواهد.


۵. سرمايه بايد شامل اوراق سهام باشد.


۶. شرکت‌هاى سهامى خاص نمى‌توانند سهام خود را براى پذيره‌نويسى يا فروش در بورس اوراق بهادار يا به‌وسيله بانک‌ها عرضه نمايند و يا به انتشار آگهى و يا اطلاعيه و هر نوع تبليغى براى فروش سهام خود اقدام کنند مگر اينکه از مقررات شرکت‌هاى سهامى عام تبعيت نمايند.

چگونگى تأسيس شرکت سهامى خاص

براى تأسيس و ثبت شرکت‌هاى سهامى خاص بايد مدارک زير به مرجع ثبت شرکت‌ها تسليم شود.


۱. اساسنامه شرکت که بايد به امضاء کليه سهامداران رسيده باشد.


۲. اظهارنامه مبنى بر اينکه کليه سهام شرکت را اعم از نقدى و غيرنقدى سهامداران تائيد و امضاء نموده‌اند.


۳. سرمايه نقدى شرکت حداقل از سى و پنج درصد کل سهام کمتر نباشد.


۴. در صورتى‌که تمام سرمايه نقد باشد بايد پرداخت شده باشد.


۵. در صورتى‌که قسمتى از سرمايه غيرنقدى باشد بايد ارزيابى (تقويم) و به‌طور جداگانه در اظهارنامه درج شده باشد.


۶. هرگاه شرکت داراى سهام ممتاز باشد بايد نوع امتيازات و علت آن به‌طور واضح در اظهارنامه درج گردد.


۷. انتخاب اولين مديران و بازرس يا بازرسان شرکت در صورت جلسه‌اى درج شود و به امضاء کليه سهامداران برسد.


۸. قبول سمت مديران و بازرسان شرکت بايد به‌طور کتبى باشد تا معلوم شود که مديران و بازرسان به تکاليف و وظايف و مسؤوليت‌هاى خود واقف بوده‌اند.

تفاوت بين شرکت سهامى عام و خاص

اين دو شرکت در حقيقت از يک گروه مى‌باشند، به اين معنى که در هر دو سرمايه به قطعاتى به‌نام سهام تقسيم گرديده است اما تفاوت عمده بين آنها به‌شرح زير مى‌باشد:


۱. در شرکت سهامى عام حداقل سرمايه پنج ميليون ريال مى‌باشد اما حداقل سرمايه شرکت سهامى خاص يک ميليون ريال مى‌باشد.


۲. حداقل تعداد شرکاء شرکت سهامى خاص ۳ نفر است ولى حداقل شرکاء شرکت سهامى عام ۵ نفر مى‌باشد.


۳. تمام سرمايه شرکت سهامى خاص، اعم از نقدى يا غيرنقدى منحصراً بايد به‌وسيله مؤسسين معلوم و پرداخت گردد ولى در شرکت‌هاى سهامى عام مؤسسين فقط ۲۰% سرمايه شرکت را تعهد مى‌نمايند و براى ۸۰% بقيه از مردم دعوت مى‌شود و براى اين منظور پذير‌ەنويسى مى‌شود.


۴. به اين جهت در شرکت‌هاى سهامى خاص پذيره‌نويسى وجود ندارد، ولى در شرکت‌هاى سهامى عام پذيره‌نويسى انجام مى‌شود.


۵. شرکت سهامى عام حق انتشار اوراقه قرضه را دارد اما در شرکت‌هاى سهامى خاص چنين اختيارى وجود ندارد.


در شرکت سهامى عام بايد مجمع عمومى مؤسس تشکيل شود ولى در شرکت سهامى خاص تشکيل مجمع مزبور الزامى نمى‌باشد.