مجمع عمومى عادى در هر سال يک يا چند بازرس را انتخاب مى‌نمايد. (مواد ۱۴۴ الى ۱۴۶ قانون تجارت) تا برابر قانون وظايف خود را انجام دهند بديهى است پس از خاتمه دوره اول انتخاب مجدد بازرسان منع قانونى ندارد ليکن اولين انتخاب بازرس يا بازرسان شرکت سهامى عام در مجمع عمومى مؤسس به عمل مى‌آيد و مجمع عمومى عادى بايد يک يا چند نفر بازرس على‌البدل تعيين نمايد تا در صورت معذوريّت يا فوت يا استعفاء يا سلب صلاحيت و شرايط و يا عدم قبول سمت توسط بازرس يا بازرسان اصلى جهت انجام وظايف بازرسى دعوت بشوند و به‌جاى بازرسان فوق که بنا به يکى از دلايل و جهات مذکور وجود ندارند وظايف آنها را انجام دهند.

افراد نامناسب جهت بازرسى

برابر ماده ۱۴۷ قانون تجارت اشخاص زير نمى‌توانند به بازرسى شرکت سهامى انتخاب گردند.


۱. مديران و مديرعامل


۲. اقرباء سببى و نسبى مديران و مديرعامل تا درجه سوم از طبقه اول و دوم


۳. کسانى که خود يا همسران آنها از مديران و مديرعامل به‌طور موظّف حقوق دريافت مى‌نمايند.


لازم به توضيح است که ممنوعيت اين قبيل اشخاص به علت ارتباط کارى و يا خويشاوندى براى اين است که بازرسان شرکت در حقيقت چشم و گوش مجمع عمومى و سهامداران مى‌باشند و بايد اعمال و رفتار مديران شرکت را در رابطه با عملکرد و امور مالى شرکت کنترل نمايند. بديهى است وقتى چنين ارتباطاتى وجود داشته باشند طبعاً بنا به ملاحظات مذکور ممکن است تحت تأثير و نفوذ آنها قرار بگيرند و نتيجتاً اموال و سرمايه شرکت مورد سوءاستفاده قرار گيرد.


۴. کليه کسانى که برابر ماده ۱۱۱ قانون تجارت نمى‌توانند به مديريت شرکت انتخاب شوند نمى‌توانند به‌عنوان بازرس يا بازرسان شرکت انتخاب گردند.


    (فرم)  
    قبولى بازرس يا بازرسان اصلى و على‌البدل  
    شرکت           سهامى خاص - در شرف تأسيس  
اداره محترم ثبت شرکت‌ها
    ما بازرسان اصلى و على‌البدل شرکت سهامى خاص، در شرف تأسيس بدين‌وسيله سمت خود را مورد قبولى قرار داده و اعلام مى‌داريم مشمول ماده ۱۴۷ قانون تجارت نمى‌باشيم.    
       
     محل امضاء بازرس، بازرسان على‌البدل        محل امضاء بازرس، بازرسان اصلى       
      ۱. آقاى   ۱. آقاى  
      ۲. خانم  

۲. خانم

 


ماده ۱۴۷ قانون تجارت.

اشخاص زير نمى‌توانند به سمت بازرسى شرکت سهامى انتخاب شوند.


۱. اشخاص مذکور در ماد ۱۱۱ اين قانون


۲. مديران و مديرعامل شرکت


۳. اقرباء سببى و نسبى مديران و مديرعامل تا درجه سوم از طبقه اول و دوم


۴. هر کس که خود يا همسر او از اشخاص مذکور در بند ۲ موظفاً حقوق دريافت مى‌دارد

وظايف بازرسان شرکت

بازرسان در حقيقت به منزلهٔ چشم و گوش شرکت (يعنى صاحبان سهام) مى‌باشند به اين جهت بايد بر نحوه کار و عملکرد مديران شرکت در ابعاد و سطوح مختلفهٔ مرتبط با شرکت نظارت داشته و مراقب اعمال و رفتار آنها باشند و هر گونه سوء جريان يا موارد خلافى را که مشاهده کنند به هيئت مديره و مجامع عمومى گزارش نمايند و به‌طور کلى مهمترين وظايفى که به‌موجب قانون به‌عهده آنها گذاشته شده است به‌شرح زير مى‌باشد.


۱. بازرسان بايد در مورد صحت درستى مطالب و اطلاعات و صورت دارائى و اموال و سود و زيان و ترازنامه و صورت‌حساب عملکرد شرکت که به‌وسيلهٔ مديران براى تسليم به مجمع عمومى ارائه مى‌گردد اظهارنظر نمايند.


۲. بازرسان بايد اطمينان حاصل نمايند که حقوق صاحبان سهام به‌طور تساوى رعايت مى‌گردد و هرگاه مديران اطلاعات خلاف حقيقت در اختيار صاحبان سهام قرار دهند مکلف هستند مجمع عمومى را آگاه نمايند.


۳. بازرس يا بازرسان مى‌توانند در هر موقع که لازم بدانند رسيدگى و بازرسى خود را انجام و اسناد و مدارک مربوط به شرکت را مورد بررسى قرار دهند.


۴. بازرسان در مواقع لزوم مى‌توانند از وجود کارشناسان استفاده نمايند. منتهى بايد قبل از انجام کارشناسى آنها را به شرکت معرفى نموده باشند در اين صورت کارشناسان مانند خود بازرسان حق هر گونه تحقيق و رسيدگى را دارند.


۵. بازرسان بايد لااقل ده روز قبل از تشکيل مجمع عمومى عادى گزارش جامع و کاملى از وضع شرکت را به مجمع مزبور تسليم نمايند تا به اطلاع صاحبان سهام برسد.


۶. هرگاه شرکت بازرسان متعددى داشته باشد هر يک از آنها مى‌تواند وظايف خود را انجام دهد. ليکن کليه بازرسان بايد گزارش واحدى تهيه و تنظيم نمايند و در صورتى‌که بين آنها اختلاف نظرى وجود داشته باشد بايد موارد اختلاف را با ذکر دليل در گزارش مربوطه قيد نمايند.


۷. بازرس یا بازرسان در صورت مشاهده هر گونه تخلف یا تقصیری در امور شرکت از ناحیه مدیران و مدیرعامل باید بدون هیچگونه تأخیری به اولین مجمع عمومی عادی گزارش و اطلاع دهند.


۸. هر گاه در ضمن انجام بازرسى به وقوع جرمى برخورد نمايند بايد ضمن اعلام مراتب به مراجع قضائى صلاحيت‌دار، موضوع را به اطلاع اولين مجمع عمومى عادى برسانند.


شايان توجه است که هر گاه بازرس يا بازرسان در انجام وظايف خود مرتکب تخلفاتى بشوند در مقابل شرکت و اشخاص ثالث مسؤوليت مدنى داشته و چنانچه خساراتى وارد نموده باشند بايد نسبت به جبران آن اقدام نمايند.