يادداشت‌ها

- در مواردى که صورت‌بردارى واقعى از موجودى‌هاى جنسى مبناء ارزيابى موجودى‌ها را در پايان سال تشکيل نمى‌دهد و مانده حساب طبق دفتر کل ملاک عمل قرار مى‌گيرد، رسيدگى به ثبت صحيح خريد و فروش در دفاتر اهميت خاصى پيدا مى‌کند. در اين‌صورت به‌خصوص دقت کنيد که فاکتورهاى خريد و فروش مربوط به اواخر سال و فاکتورهاى خريد و فروش اوايل سال بعد در دورهٔ صحيح عمل شده باشد.



- در صورتى‌که صورت‌بردارى از موجودى‌هاى جنسى در پايان سال انجام نشده بلکه در تاريخى قبل از پايان سال و يا بعد از آن صورت گرفته است، دقت کنيد که بعضى از رسيدگى‌هاى فوق لازم است دوبار، يک دفعه نسبت به اقلام موجودى در تاريخ شمارش واقعى و دفعهٔ دوم نسبت به اقلام موجودى در پايان سال انجام داده شود.


- چنانچه کالاى در دست ساخت در پايان سال در موقع حسابرسى هنوز در دست ساخت مى‌باشد، به‌خصوص سؤال و رسيدگى کنيد که اقلام مربوطه کهنه، مصدوم و يا غيرقابل استفاده نباشد. دقت کنيد که اقلام مربوطه واقعاً در پايان سال در دست ساخت بوده‌اند و يا با رسيدگى به اسناد مربوطه يقين حاصل کنيد که اقلام مورد بحث در پايان سال و در طيّ مدت مقتضى شده تا تاريخ رسيدگي، واقعاً در حالت نيمه تکميلى و در دست ساخت بوده‌اند.


- در بعضى موارد (مانند کارهاى پيمانکاري، يا کالاهائى که به موجب سفارش ساخته شده‌اند) اثبات وجود، مستلزم رسيدگى به قراردادهاى مربوطه، مشخصات کار و تاريخ‌هاى تحويل و مدارک مشابه ديگر خواهد داشت.

اقلام امانى

در مورد موجودى‌هاى جنسى که نزد اشخاص ثالث امانت مى‌باشد رسيدگى‌هاى زير را انجام دهيد:


- رسيدگى کنيد که موجودى‌هاى مورد بحث در فاصله‌هاى زمانى مرتب از طرف نگاهدارندهٔ کالا تأئيد شده است. براى اين منظور ممکن است به صورت‌حساب‌هاى رسيده، مکاتبات مربوط و نظاير آن مراجعه نمود.


- رسيدگى کنيد که تأئيديه‌هاى فوق به نحو مناسب مورد رسيدگى دستگاه قرار گرفته باشد.


- ترتيبى اتخاذ کنيد که گواهى ويژه‌اى از نگاهدارندهٔ کالا در پايان سال اخذ شود که در طى آن علاوه بر ذکر مشخصات و مقادير موجودى‌ها، قيد شده باشد که موجودى‌ها متعلق به دستگاه مورد رسيدگى بوده و نگاهدارنده کالا هيچ‌گونه حقى نسبت به آنها ندارد.


- در مواردى که ظرفيت محل نگاهدارى موجودى‌ها محدود مى‌باشد (مانند تانک نفت يا گازوئيل، يا بونکر سيمان يا ذغال‌سنگ، يا سيلوى غلات و نظاير اينها)، رسيدگى کنيد که مقادير ذکر شده به‌عنوان موجودى بيش از حداکثر ظرفيت قابل نگهدارى نباشد. اگر چنين است، به موضوع دقيقاً رسيدگى کنيد.


- ضمن رسيدگى‌هاى خود دقت کنيد که در زمرهٔ اقلام موجودى هيچ قلمى وجود نداشته باشد که از نوع موجودى‌هاى معمولى دستگاه مورد رسيدگى نباشد. اگر چنين است به موضوع دقيقاً رسيدگى کنيد.


- هم‌چنين رسيدگى کنيد که جزء موجودى‌هاى جنسي، اقلامى از دارائى‌هاى ثابت مانند ماشين‌آلات، قطعات يدکى عمده، يا ابزار کار منظور شوند و نسبت به آنها استهلاک در نظر گرفته شود.


- چنانچه اقلام عمده‌اى از موجودى‌ها به علل خاص جزء موجودى‌هاى جنسى در پايان سال آورده نشده باشند، جزئيّات امر را به دقت رسيدگى کنيد و موضوع را در اسرع وقت مورد توجه شريک مسؤول کار قرار دهيد.

هزينه‌يابى استاندارد

اگر موجودى‌هاى جنسى يا کار در جريان بر مبناء هزينه‌يابى استاندارد قيمت‌گذارى شده‌اند رسيدگى‌هاى زير را انجام دهيد:


- رسيدگى کنيد که استانداردهاى به‌کار رفته مربوط به سال جارى مى‌باشد و با شرايط موجود تطبيق مى‌نمايد.


- در صورتى‌که مغايرات بين استاندارد و واقعي، ارقام قابل توجهى مى‌باشد (يا با توجه به مقادير مربوطه اثر قابل توجهى در صورت‌هاى مالى خواهد داشت) اطمينان حاصل کنيد که تعديلات لازم در ارزيابى موجودى‌هاى جنسى يا کار در جريان به‌عمل آمده باشد.


- در مورد استاندارد بازيافت هزينه‌هاى سربار، دقت کنيد که نرخ استاندارد مبتنى بر ميزان توليد واقعى باشد. اگر اين‌طور نيست، ملاحظات مربوط را طيّ کاربرگى يادداشت کنيد.


- مغايرات حاصل از اضافه بازيافت يا کسر بازيافت هزينه‌هاى سربار را رسيدگى کنيد.

کنترل محاسبات

- رسيدگى کنيد که قيمت‌گذاري، محاسبات و جمع ستون‌ها توسط شخصى مستقل از انجام دهنده دوباره کنترل شده باشد.


- محاسبات مربوط به کليهٔ اقلام بيش از ... ريال را به‌طور آزمايشى کنترل کنيد و جمع ستون ريالى صورت‌هاى قيمت‌گذارى موجودى‌هاى جنسى را به‌طور کامل کنترل کنيد. چنانچه جمع‌هاى فرعى وجود داشته باشد، انتقال ارقام را از يک صفحه به صفحهٔ ديگر و يا به‌صورت خلاصه موجودى‌ها کنترل کنيد.

صورت تطبيق موجودى‌ها

- در کليهٔ مواردى که گزارش مقادير موجودى جنسى از لحاظ وارده و صادره و موجودى قابل تطبيق مى‌باشد (مانند X تن تيرآهن يا Y قطعه آلومينيوم) از دستگاه مورد رسيدگى بخواهيد که در طى صورتى نشان داده شود که گردش موجودى‌هاى جنسى در طى سال به تفکيک نوع با ذکر مقدار و مبلغ تطبيق داده شود. البته در بعضى موارد اين تطبيق کافى است تقريبى باشد.


- چنانچه صورت فوق تهيه شده است، رسيدگى کنيد که هرگونه اختلاف قابل توجيه و در سطح عادى مى‌باشد. رسيدگى کنيد که هرگونه اختلاف غيرعادى مورد رسيدگى قرار گرفته است.


- اختلافات فوق را چنانچه قابل توجه باشد يادداشت کنيد و نسبت به‌علت آنها رسيدگى کنيد.


- چنانچه طبق روش‌هاى حسابدارى دستگاه مورد رسيدگى صورت تطبيق گردش موجودى‌ها بايد در پايان هر ماه يا هر سه ماه تهيه شود، رسيدگى کنيد که اين عمل انجام گرفته باشد.

بررسى کلى

- نسبت مجموع موجودى‌هاى جنسى را به فروش به‌دست آوريد و يا روند چندسالهٔ آن مقايسه کنيد. اگر اختلاف قابل توجهى ملاحظه مى‌شود، علل آن را مورد رسيدگى قرار دهيد و در کاربرگى يادداشت کنيد. دقت کنيد که روند چندساله که مورد استفاده قرار مى‌گيرد بر مبنائى يکنواخت محاسبه شده باشد.


- نسبت ضايعات سال مورد رسيدگى را به‌ مقادير مصرفى در توليد به‌دست آوريد و با روند چندسالهٔ آن مقايسه کنيد. چنانچه اختلاف قابل توجهى ملاحظه مى‌شود، به علل آن رسيدگى کنيد و نتيجهٔ رسيدگى‌هاى خود را در کاربرگى يادداشت کنيد. دقت کنيد که روند چندساله بر مبنائى يکنواخت محاسبه شده باشد.


- ارزش کل موجودى‌هاى جنسى را تحت هخر سرفصل (مانند مواد اوليه ـ کالاى ساخته شده ـ لوازم يدکى و غيره) با ارقام مشابه سال قبل مقايسه کنيد و هرگونه افزايش يا کاهش قابل توجه را در طى يادداشت‌هاى کاملى توضيح دهيد.