هدف

ـ اينکه موجودى‌هاى مورد بحث از لحاظ عينى و فيزيکى واقعاً وجود دارند و کميت و کيفيت آنها با واقعيت تطبيق دارد.


ـ اينکه موجودى‌هاى مورد بحث در مالکيت بلاشک مؤسسهٔ مورد رسيدگى مى‌باشد و چنانچه هرگونه قيد و شرطى نسبت به مالکيت آنها وجود دارد، اين موضوع در يادداشت‌هاى صورت‌هاى مالى به‌نحو مقتضى روشن شده باشد.


ـ اينکه مبناء قيمت‌گذارى موجودى‌هاى جنسى با موازين پذيرفته شده و متداول حسابدارى منطبق مى‌باشد و چنانچه مبانى به‌کار رفته نسبت به سال قبل تغيير يافته است، اين موضوع و اثر ريالى آن در سود يا زيان سال، در يادداشت‌هاى پيوست صورت‌هاى مالى روشن شده باشد.


هدف از رسيدگى‌هاى حسابرس در مورد کار در جريان عيناً مانند فوق مى‌باشد هدف موردنظر آن است که کار مورد بحث واقعاً انجام شده و مورد تأئيد اشخاص ذى‌صلاح باشد.

روش‌هاى کار

- روش‌هاى کار که در مؤسسهٔ مورد رسيدگى از لحاظ حسابدارى موجودى‌هاى جنسى و کار در جريان اجراء مى‌گردد بايد قبل از شروع به رسيدگى‌ هر قسمت از کار کاملاً معلوم گردد. براى اين منظور چنانچه قبلاً پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى يا يادداشت‌هاى مربوط به روش‌هاى کار صاحبکار تهيه شده است آنها را به دقت مطالعه کنيد و چنانچه اين مدارک قبلاً تهيه نگرديده در موقع شروع هر قسمت از رسيدگى‌هاى زير نخست قسمت مربوطه پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى را تکميل نموده و در موارد مقتضى نسبت به روش‌هاى کار صاحب‌کار يادداشت‌هاى کافى تهيه نمائيد. سپس بر اساس اطلاعات به‌دست آمده به‌شرح فوق اقدامات حسابرسى زير را با توجه به مدارک حسابدارى و عملياتى صاحب‌کار و سيستم کنترل داخلى برقرار شده اجراء نمائيد.


- يک سرکاربرگ تهيه کنيد که در آن مبالغ موجودى‌هاى جنسى يا کار در جريان بر حسب سرفصل نشان داده شده باشد، به‌طورى که جمع مبالغ معادل رقم مندرج در ترازنامه باشد و در مقابل هر رقم، مبلغ مشابه سال قبل ديده شود. در موارد مقتضى بايد سرفصل‌هاى کلى موجودى‌هاى جنسى از قبيل موادّ اوليه، کالاى در دستِ ساخت، کالاى ساخته شده، لوازم يدکي، مواد مصرفى و غيره به تفکيک در اين سرکاربرگ نشان داده شده باشد.

تطبيق زمانى مدارک خريد و فروش و موجودى‌ها

- تعدادى فاکتور خريد مواد اوليه را که در اواخر سال مورد رسيدگى و هم‌چنين تعدادى را که در اوايل سال بعد به ثبت رسيده‌اند انتخاب و رسيدگى کنيد که مقادير موجودى مربوطه در مدارک انبار، در دورهٔ صحيح ثبت شده باشند.


- هم‌چنين از روى مدارک انبار تعدادى از مقادير مواد اوليه ثبت شده در اواخر سال و تعدادى از مقادير ثبت شده در اوايل سال بعد را انتخاب و رسيدگى کنيد که فاکتورهاى خريد مربوط به آنها در دورهٔ صحيح ثبت شده باشند.


- در مورد صدور موادّ اوليه به کارگاه و ورود کالاى ساخته شده به انبار تعدادى از برگ درخواست‌ها و قبض انبارهاى صادره در اواخر سال مورد رسيدگى و اوايل سال بعد را انتخاب و رسيدگى کنيد که در مدرک مربوط به انبار و در مدارک مربوط به‌کار در دستِ ساخت در دورهٔ صحيح به ثبت رسيده باشد.


- به‌طور آزمايشى رسيدگى کنيد که انتقالات از کار در دست ساخت به حساب کالاى ساخته شده يا به حساب قيمت تمام شده کالاى فروخته شده در روزهاى اواخر سال در دوره صحيح عمل شده باشد. به‌خصوص در مواردى که کار در دست ساخت، قسمت قسمت تکميل مى‌شود و يا سيستم هزينه‌يابى سفارشات مورد اجراء مى‌باشد، يقين حاصل نمائيد که انتقالات روزهاى بلافاصله قبل و بلافاصله بعد از پايان سال در دوره صحيح ثبت شده باشد.

کار در دستِ ساخت

- چنانچه کار در دست ساخت بر اساس شمارش واقعى و ارزيابى مقادير شمرده شده قيمت‌گذارى مى‌شود، رسيدگى‌هاى فوق کافى است ولى در غير اين‌صورت سيستم کار دستگاه مورد رسيدگى را رسيدگى کنيد و توجه نمائيد که خود دستگاه به چه صورت از وجود واقعى کار در دست ساخت در پايان سال اطمينان حاصل مى‌نمايد. سيستم دستگاه هر چه باشد بايد شامل بازرسى عينى اقلام گران قيمت بوده باشد.


- در مورد کارهاى پيمانکارى که در محلّ کارفرما صورت مى‌گيرد، رسيدگى کنيد که صورت وضعيّت‌هاى مربوطه به‌طور مرتب و بدون تأخير صادر و ارسال شده است.


- در مورد کالاى ساخته شده، شمارهٔ آخرين حوالهٔ انبار و قبض انبار صادره در سال مورد رسيدگى را معين کنيد. سپس تعدادى از آخرين شماره‌هاى قبض انبار و حوالهٔ انبار صادره در سال مورد رسيدگي، و هم‌چنين تعدادى از اولين شماره‌هاى حوالهٔ انبار و قبض انبار صادره در سال بعد را انتخاب و رسيدگى کنيد که اولاً صدور يا ورود اقلام در مدارک انبار و مدارک موجودى‌هاى جنسى در حسابداري، در دورهٔ صحيح ثبت شده باشد، ثانياً فاکتورهاى مربوط به آنها در دورهٔ صحيح در دفاتر به ثبت رسيده باشد.

کالاهاى ساخته شده

- تعدادى فاکتور فروش مربوط به کالاهاى ارسالى در روزهاى آخر سال و در روزهاى اول سال بعد (و هم‌چنين تعدادى برگ بستانکار مربوط به کالاهاى برگشتى در روزهاى آخر سال و در روزهاى اول سال بعد) را انتخاب و رسيدگى کنيد که مقادير کالاهاى مربوطه در دوره صحيح در حساب‌ها با کارت‌هاى موجودى‌هاى جنسى ثبت شده باشد. هم‌چنين تعدادى از ثبت‌هاى مدارک موجودى جنسى را در روزهاى آخر سال و در روزهاى اول سال بعد انتخاب و رسيدگى کنيد که فاکتورهاى مربوط به فروش آنها صادر و عمل شده باشد.


- از روى مدارک نگهبانى و يا برگ خروج کالا (يا هرگونه مدرکى که حاکى از خروج کالا از کارخانه يا انبار باشد) تعدادى از خروجى‌هاى روزهاى آخر سال و روزهاى اول سال بعد را انتخاب و رسيدگى کنيد که در مدارک موجودى جنسى در دوره صحيح ثبت شده باشد.


- سؤال و بررسى کنيد که آيا در اواخر سال مقدار کالاى تحويلى به‌صورت غيرعادى زياد بوده و يا به‌صورت عادى کم بوده است يا خير؟ و نتيجهٔ رسيدگى‌هاى خود را در کاربرگ مربوط يادداشت کنيد. دقت کنيد که بدين‌ترتيب ممکن است فروش دوره به‌طور ساختگى کمتر يا بيشتر از ميزان واقعى نشان داده شود.