اين قسمت از برنامهٔ حسابرسى شامل اقلام مختلف دارائى جارى مى‌باشد که تحت هيچ يک از قمست‌هاى ديگر برنامهٔ حسابرسى نيامده است. اقلامى مانند مانده اعتبارات اسنادي، سپرده‌هاى گمرکي، پيش‌پرداخت‌ها، وام کارکنان، کسور ماليات، سپرده حسن انجام کار و غيره از اين نوع اقلام مى‌باشند که ممکن است بر حسب اهميت نسبى ارقام در ترازنامه به‌طور جداگانه نشان داده شوند و يا آن‌که چند رقم با هم ترکيب شده و ريز آنها در يادداشت‌هاى پيوست صورت‌هاى مالى نشان داده شود. از خصوصيات اين اقلام آن است که اکثراً به روش سندرسى اثبات مى‌گردند.

هدف

ـ اينکه اقلام مورد بحث ماهيتاً وجود دارند و مشخصات آنها به‌طورى که در عناوين يا متن يادداشت‌هاى پيوست صورت‌هاى مالى قيد شده با واقعيت تطبيق دارد.


ـ اينکه اقلام مورد بحث بدون هيچ‌گونه شک متعلق و مربوط به مؤسسهٔ مورد رسيدگى مى‌باشد.


ـ اينکه از لحاظ ارزش (و يا آنکه به مبلغ نشان داده شده) قابل بازيافت و يا قابل تهاتر يا نوعى بدهى مى‌باشد و يا آن‌که در صورت هزينه شدن (مانند پيش‌پرداخت‌ها)، هزينه هنوز تعلق نگرفته است و در دوره‌هاى آينده قابل منظور به حساب‌ها خواهد بود.

روش‌هاى کار

روش‌هاى کار که در مؤسسهٔ مورد رسيدگى از لحاظ عمليات مربوط به اين نوع اقلام و روش‌هاى حسابدارى مربوط به آنها و به‌طور کلى پيگيرى و کنترل آنها اعمال مى‌شود بايد قبل از شروع به رسيدگى‌ها کاملاً معلوم گردد. براى اين منظور چنانچه قبلاً پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى و يا يادداشت‌هاى مربوط به روش‌هاى کار صاحب‌کار تهيه شده است آنها را به دقت مطالعه کنيد و چنانچه اين مدارک قبلاً تهيه نگرديده، در موقع شروع هر قسمت از رسيدگى‌هاى زير نخست قسمت مربوطهٔ پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى را کنترل، تکميل و يادداشت‌هاى لازم را تهيه نموده، سپس بر اساس اطلاعات به‌دست آمده به‌شرح فوق، اقدامات حسابرسى زير را با توجه به مدارک حسابدارى و عملياتى صاحبکار و سيستم کنترل داخلى برقرار شده اجراء نمائيد.

سرکاربرگ‌ها

در مورد هر فقره مشخص از ساير دارائى‌ها يک سرکاربرگ تهيه کنيد که در آن مبلغ دارائى مربوطه در تاريخ ترازنامه و هم‌چنين در تاريخ ترازنامهٔ قبلى نشان داده شده باشد. در بعضى موارد ممکن است لازم باشد که گردش خلاصه حساب بين دو ترازنامه نشان داده شود. در موارد ديگر ماهيت ارقام را دقيقاً روشن کنيد.


در هر يک از سرکاربرگ‌ها به‌طور خلاصه قيد کنيد که براى برآورده ساختن هدف‌هاى مندرج چه اقداماتى انجام گرفته است.

اثبات وجود و ارزش

چون اين نوع اقلام در اثر انجام پرداخت‌ها و يا تسهيم پرداخت‌ها و يا کسر از وصولى‌ها به‌وجود مى‌آيند، به منظور اثبات وجود و تعلق هر يک لازم است ارقام را با توجه به مدارک مربوطه سندرسى کنيد. چنانچه هر قلم از اجزاء متعددى تشکيل شده است، جزئيات را مشخص نموده و آنها ار سندرسى کنيد (در صورت زياد بودن تعداد اقلام، ممکن است نمونه‌گيرى کنيد).


در هر مورد که هر يک از اين اقلام نزد اشخاص ثالث باشد (مانند سپرده‌ها)، ترتيبى اتخاذ کنيد که بنا به درخواست مؤسسهٔ مورد رسيدگى طىّ نامه‌اى که بايد مستقيماً به نشانى حسابرس ارسال شود، اشخاص ثالث مبالغ موردنظر و قابل استرداد يا قابل تهاتر بودن آنها را تأئيد کنند.


در مواردى که اقلامى طبق محاسبات انجام شده، بين دو يا چند دوره تسهيم شده‌اند (مانند بعضى پيش‌پرداخت‌ها) رسيدگى کنيد که مبناء محاسبات و عين عمليات محاسباتى صحيح باشد.


در هر صورت به‌خصوص رسيدگى کنيد که آن قسمت از اقلام که بايستى در سال مورد رسيدگى به حساب هزينه منظور مى‌شده، به‌طور صحيح تفکيک شده و از رديف دارائى‌ها خارج شده باشد.


در مورد وام کارکنان ضمن تهيهٔ کاربرگى رسيدگى کنيد (در صورت زياد بودن اقلام، تست کنيد) که وام‌هاى اعطائى صحيحاً مجوز داشته و اقساط مربوطه مرتباً از طريق ليست حقوق کسر شده است. هرگونه عدول از قواعد معمول يا آئين‌نامه‌اى را يادداشت کنيد. دقت کنيد که به اعضاء هيئت مديره يا بستگان نزديک آنها وامى پرداخت نشده باشد.


در مورد وام کارکنان به‌طور جداگانه رسيدگى کنيد که حساب وام اشخاص خارج شده در طىّ سال به‌نحو صحيح واريز شده باشد.


در مورد وام کارکنان، در همهٔ موارد عمده به‌نحو مقتضى و از طريق مؤسسهٔ مورد رسيدگى تقاضا کنيد که کارکنان مانده بدهى خود را تأئيد نمايند.


در مورد کسور ماليات پيمانکارى، رسيدگى کنيد که مؤسسهٔ مورد رسيدگى نسبت به اخذ اصل رسيدهاى واريز ماليات‌هاى مکسوره به حساب وزارت دارائى اقدام کرده و در مقابل رقم مندرج در حساب‌ها رسيد معتبر در اختيار دارد.


در هر مورد که هر يک از اقلام به ارز بيگانه بيان شده است، رسيدگى کنيد که در ارزيابى ريالى آن اصول متداول حسابدارى رعايت شده باشد.