هدف

هدف از رسيدگى‌هاى حسابرس در مورد ساير حساب‌هاى دريافتنى (مانند بدهى کارکنان و داد و ستدهاى متفرّقه‌اى که به فروش مربوط نمى‌شود) به‌طور خلاصه به‌شرح زير مى‌باشد:


ـ اينکه مانده حساب‌هاى دريافتنى مورد بحث ناشى از معاملات غيرتجارتى مؤسسهٔ مورد رسيدگى بوده و مشخصات اجزاء تشکيل دهندهٔ آن با واقعيت تطبيق دارد.


ـ اينکه مطالبات مورد بحث بدون هيچ‌گونه شک متعلق به مؤسسهٔ مورد رسيدگى مى‌باشد و چنانچه هرگونه قيد و شرطى نسبت به تعلق آنها وجود دارد، اين موضوع در يادداشت‌هاى صورت‌هاى مالى به‌نحو مقتضى روشن شده باشد.


ـ اينکه مطالبات مورد بحث به همان مبالغ قيد شده و در مهلت معمول و عادى قابل وصول مى‌باشد و چنانچه هر مبلغ از آن به‌علت اختلاف حساب و برگشتى‌هاى احتمالي، يا به هر علت ديگر، قابل وصول نمى‌باشد، در مقابل آن ذخيرهٔ کافى در نظر گرفته شده باشد. هم‌چنين چنانچه مهلت وصول اقلام مربوطه بيش از حدّ معمول و عادى مى‌باشد، اين موضوع به‌نحو مقتضى در صورت‌هاى مالى و يادداشت‌هاى پيوست آن روشن شده باشد. در هر صورت مطالبات قابل وصول بعد از يک‌ سال از تاريخ ترازنامه نبايد جزء دارائى‌هاى جارى در ترازنامه منظور شود.

روش‌هاى کار

روش‌هاى کار که در مؤسسهٔ مورد رسيدگى از لحاظ حسابدارى ساير حساب‌هاى دريافتنى (مانند بدهى کارکنان) اجراء مى‌گردد، بايد قبل از شروع به رسيدگى کاملاً معلوم گردد. براى اين منظور چنانچه قبلاً پرسش‌نامهٔ کنترل داخلي، يا يادداشت‌هاى مربوط به روش‌هاى کار صاحبکار، تهيه شده است آنها را به‌ دقت مطالعه کنيد و چنانچه اين مدارک قبلاً تهيه نگرديده، در موقع شروع هر قسمت از رسيدگى‌هاى زير، نخست قسمت مربوطهٔ پرسش‌نامهٔ کنترل داخلى را تکميل نموده و در موارد مقتضى نسبت به روش‌هاى کار صاحبکار يادداشت‌هاى کافى تهيه نمائيد. سپس بر اساس اطلاعات به‌دست آمده به‌شرح فوق، اقدامات حسابرسى زير را با توجه به مدارک حسابدارى و عملياتى صاحبکار و سيستم کنترل داخلى برقرار شده اجراء نمائيد.

سرکاربرگ‌ها

يک سرکاربرگ تهيه کنيد که در آن مبالغ مربوط به ساير حساب‌هاى دريافتنى بر حسب نوع (مانند بدهى کارکنان، مانده بدهکار بستانکاران، و غيره) نشان داده شده باشد. اين تجزيه بايد حتّى‌المقدور طبق طبقه‌بندى حساب‌ها در دفاتر مورد رسيدگى صورت پذيرد. چنانچه قسمتى از حساب‌هاى دريافتنى پس از يک سال از تاريخ ترازنامه قابل وصول مى‌باشد، جمع کل کاربرگ بايد بين دارائى‌هاى جارى و بلندمدت تفکيک شده و اين تفکيک نشان داده شود. جمع مبالغ مندرج در کاربرگ بايد معادل مبلغ يا مبالغ مندرج در ترازنامه باشد و در مقابل هر رقم، رقم مقايسهٔ سال قبل ديده شود.


در سرکاربرگ فوق به‌طور خلاصه ذکر کنيد که براى برآورده‌ ساختن هدف‌ها چه اقداماتى انجام گرفته است. (مثال: اثبات وجود ـ از طريق سندرسى اقلام مربوطه ـ در مورد اقلام عمده به اضافه اخذ تأئيديه از بدهکاران).

اثبات وجود

صورتى از مسؤولين حسابدارى مؤسسهٔ مورد رسيدگى اخذ نمائيد که مانده‌هاى تشکيل دهندهٔ سرفصل‌ها ساير حساب‌هاى دريافتنى را نشان دهد. چنانچه اين‌صورت توسط مؤسسهٔ مورد رسيدگى تهيه نشده است در صورتى‌که تعداد اقلام کم باشد، خود آن را تهيه کنيد.


مانده‌هاى مذکور را با مانده حساب‌هاى مربوطه در دفتر معين تطبيق نمائيد. در صورتى‌که تعداد اقلام بيش از ۵۰ فقره مى‌باشد، اين تطبيق را به‌صورت آزمايشى انجام دهيد. در اين‌صورت تعدادى را از روى ليست به دفتر تطبيق داده و تعدادى را از روى دفتر به ليست تطبيق دهيد ولى در هر صورت کليهٔ مانده‌هائى را که از مبلغ ... ريال بيشتر باشد جزء اقلام انتخابى خود قرار دهيد. در موقع تطبيق فوق، دقت کنيد که مانده هر حساب از اقلام مشخصى تشکيل شده باشد. در مورد بدهى کارکنان دقت کنيد که اقساط مربوط به‌طور مرتب وصول شده باشد و در مورد ساير اقلام چنانچه فقط قسمتى از يک مبلغ بدهکارى وصول شده، يا مبلغى به‌طور على‌الحساب در قبال هر فقره پرداخت شده است، به جزئيات آن رسيدگى کنيد زيرا ممکن است مابه‌التّفاوت مشکوک‌الوصول باشد.


در مورد حساب‌هائى که به‌شرح فوق مورد رسيدگى است دقت کنيد که قلمى از يک حساب بدهکار به حساب ديگرى انتقال نيافته باشد. اگر اين‌طور است، موضوع را يادداشت نمائيد و به جزئيات آن رسيدگى کنيد و به‌خصوص دقت کنيد که اين انتقال‌ها با مجوز کافى انجام گرفته باشد.


در مورد وام‌هاى پرداختي، رسيدگى و يادداشت نمائيد که در مقابل هر يک چه نوع وثيقه‌اى گرفته شده است. چنانچه در قبال وام‌هاى پرداختى (به‌جز وام پرداختى به کارکنان) وثيقه اخذ شده است، مراتب را در يادداشت‌هاى حسابرسى خود قيد نمائيد.


در مورد بدهى کارکنان، رسيدگى کنيد که وام‌ها و مساعده‌هاى پرداختى در طىّ سال مورد رسيدگى مجوز کافى داشته است. (چنانچه تعداد اقلام زياد است، آزمايش کنيد). در اين مورد، به‌خصوص به مقررات اساس‌نامهٔ شرکت و آئين‌نامه‌هاى موجود مراجعه کنيد.


چنانچه مؤسسهٔ مورد رسيدگى شرکت سهامى غير از بانک مى‌باشد، در مورد بدهى کارکنان دقت کنيد که به اعضاء هيئت مديره و يا همسر، پدر، مادر، فرزندان، برادر، خواهر، اجداد، و اولاد، آنها وام داده نشده باشد، زيرا اين عمل غيرقانونى است.


به‌طور آزمايشى جمع بعضى از حساب‌هائى را که به‌شرح فوق مورد رسيدگى است، در دفتر معين کنترل نمائيد.


جمع ليست‌ها فوق را کنترل کنيد و سرجمع ليست را با مانده‌هاى دفتر کل تطبيق نمائيد.


در مورد حساب‌هاى انتخابى (چنانچه تعداد حساب‌هاى بدهى کارکنان کم مى‌باشد، همهٔ آنها را جزء اقلام انتخابى قرار دهيد) نسبت به مکاتبه با بدهکاران مربوطه طبق فرم نمونهٔ مؤسسه اقدام نمائيد.

اثبات ارزش

تعدادى از وجوه ثبت شده در ساير حساب‌هاى دريافتنى به‌عنوان مبالغ دريافتى قبل و بعد از پايان سال را در کاربرگى يادداشت نمائيد و رسيدگى کنيد که اقلام مذکور واقعاً دريافت شده باشد. (تا ورود مبلغ به صورت‌حساب بانک کنترل کنيد).


از طريق مذاکره با مسؤولين امور مؤسسهٔ مورد رسيدگي، اقلام زير را بررسى کنيد و مبالغ مشکوک‌الوصول را در کاربرگى مشخص نمائيد.


ـ مانده‌هاى راکد


ـ تفاوت مبالغ پرداخت شده از طرف بدهکاران که با بدهى آنها اختلاف مشخصى دارد


ـ مبالغ تأئيد نشده از طرف بدهکاران


ـ مانده بدهى کارکنان مستعفي، اخراجى يا منتقل شده.


ـ ساير اقلامى که به هر جهت يا عنوان مشکوک‌الوصول به‌نظر مى‌رسد


پس از تعيين ميزان مطالبات مشکوک‌الوصول، رسيدگى کنيد که نسبت به آن ذخيرهٔ کافى ايجاد شده است يا خير؟ چنانچه کمبود ذخيره مبلغ قابل توجهى مى‌باشد، موضوع را يادداشت نموده و هر چه زودتر با مدير مسؤول حسابرسى در ميان بگذاريد.


اقلامى را که در طىّ سال مورد رسيدگى سوخت شده تلقى شده‌اند رسيدگى کنيد و به‌خصوص دقت نمائيد که براى حذف آنها از حساب‌هاى مجوز کافى وجود داشته است. همين رسيدگى را در مورد مانده‌هاى بستانکارى که به مشترى مسترد شده است انجام دهيد.