هدف

- اينکه مانده حساب‌هاى دريافتنى مورد بحث ناشى از معاملات تجارتى مؤسسهٔ مورد رسيدگى بوده و مشخصات اجزاء تشکيل دهندهٔ آن با واقعيت تطبيق دارد.


- اينکه مطالبات مورد بحث بدون هيچ‌گونه شک متعلق به مؤسسهٔ مورد رسيدگى مى‌باشد و چنانچه هرگونه قيد و شرطى نسبت به تعلق آنها وجود دارد، اين موضوع در يادداشت‌هاى صورت‌هاى مالى به‌نحو مقتضى روشن شده باشد.


- اينکه مطالبات مورد بحث به همان مبالغ قيد شده و در مهلت معمول تجارى قابل وصول مى‌باشد و چنانچه هر مبلغ از آن به‌علت اختلاف حساب، با تخفيفات معمول يا مورد مطالبه، و يا برگشتى‌هاى احتمالي، قابل وصول نمى‌باشد، در مقابل آن ذخيرهٔ کافى در نظر گرفته شده باشد. هم‌چنين چنانچه مهلت وصول اقلام مربوطه بيش از حدّ معمول تجارى مى‌باشد، اين موضوع به‌نحو مقتضى در صورت‌هاى مالى و يادداشت‌هاى پيوست آن روشن شده باشد.

روش‌هاى کار

روش‌هاى کار که در مؤسسهٔ مورد رسيدگى از لحاظ حسابدارى فروش و حساب‌هاى دريافتنى بازرگانى اجراء مى‌گردد، بايد قبل از شروع به رسيدگى کاملاً معلوم گردد. براى اين منظور چنانچه قبلاً پرسش‌نامه کنترل داخلي، يا يادداشت‌هاى مربوط به روش‌هاى کار صاحب‌کار، تهيه شده است آنها را به دقت مطالعه کنيد و چنانچه اين مدارک قبلاً تهيه نگرديده، در موقع شروع هر قسمت از رسيدگى‌هاى زير، نخست قسمت مربوطه پرسش‌نامه کنترل داخلى را تکميل نموده و در موارد مقتضى نسبت به روش‌هاى کار صاحبکار يادداشت‌هاى کافى تهيه نمائيد. سپس بر اساس اطلاعات به‌دست آمده به‌شرح فوق، اقدامات حسابرسى زير را با توجه به مدارک حسابدارى و عملياتى صاحبکار و سيستم کنترل داخلى برقرار شده اجراء نمائيد.

سرکاربرگ‌ها

يک سرکاربرگ تهيه کنيد که در آن مبلغ حساب‌هاى دريافتنى بازرگانى برحسب موقعيت جغرافيائى بدهکاران، يا نوع معاملات مربوطه، يا مهلتى که مانده‌هاى مربوطه بايد پرداخت شود، نشان داده شده باشد. اين تجزيه بايد طبق طبقه‌بندى که خود صاحبکار به‌کار مى‌برد تهيه شود، ولى چنانچه در دفاتر مؤسسهٔ مورد رسيدگى چنين طبقه‌بندى نگاهدارى نمى‌شود، در صورت امکان، اين طبقه‌بندى خارج از دفاتر به‌عمل آيد. جمع مبالغ مندرج در کاربرگ بايد معادل رقم مندرج در ترازنامه باشد و در مقابل هر رفم، مبلغ مشابه سال قبل ديده شود.

اثبات وجود

صورتى از مسؤولين حسابدارى موسسهٔ مورد رسيدگى اخذ نمائيد که مانده‌هاى تشکيل دهنده سرفصل‌هاى حساب‌هاى دريافتنى بازرگانى را نشان دهد. چنانچه اين‌صورت توسط مؤسسه مورد رسيدگى تهيه نشده است، در صورتى‌که تعداد اقلام کم باشد، خود آن را تهيه کنيد.


مانده‌هاى مذکور را با مانده حساب‌هاى مربوطه در دفتر معين تطبيق نمائيد. در صورتى‌که تعداد اقلام بيش از ۵۰ فقره مى‌باشد، اين تطبيق را به‌صورت آزمايشى انجام دهيد. در اين‌صورت تعدادى را از روى ليست به دفتر تطبيق داده و تعدادى را از روى دفتر به ليست تطبيق دهيد ولى در هر صورت کليهٔ مانده‌هائى که از مبلغ ... ريال بيشتر باشد را جزء اقلام انتخابى خود قرار دهيد.


در موقع تطبيق فوق، دقت کنيد که ماندهٔ هر حساب از اقلام مشخصى تشکيل شده باشد. چنانچه فقط قسمتى از يک مبلغ بدهکارى پرداخت شده است، يا مبلغى به‌طور على‌الحساب در قبال هر فقره پرداخت شده است، به جزئيات آن رسيدگى کنيد زيرا ممکن است مابه‌التفاوت مشکوک‌الوصول باشد.


در مورد حساب‌هائى که به‌شرح فوق مورد رسيدگى است، دقت کنيد که قلمى از يک حساب به حساب مشترى ديگرى انتقال نيافته باشد. اگر اينطور است، موضوع را يادداشت نمائيد و به جزئيات آن رسيدگى کنيد و به‌خصوص دقت کنيد که اين انتقال با مجوز کافى انجام گرفته باشد.


جمع حساب‌هائى را که به‌شرح فوق مورد رسيدگى است، در دفتر معين کنترل نمائيد.


جمع ليست‌هاى فوق را کنترل کنيد و سر جمع ليست را با مانده‌هاى دفتر کل تطبيق نمائيد.


در مورد حساب‌هاى انتخابي، به‌نحوى که تحت عنوان ”اخذ تأئيديه“ ذيلاً توضيح داده مى‌شود نسبت به مکاتبه با بدهکار مربوطه اقدام نمائيد.