هدف

هدف از اين قسمت از برنامهٔ حسابرسى آن است که اطمينان حاصل شود که در نگاهدارى دفاتر قانونى مورد رسيدگى مقررات قانون تجارت و آئين‌نامهٔ اجرائى مربوطه رعايت گرديده و به‌طور کلى دفاتر مؤسسه قانونيّت دارد. سرپرست حسابرسى و کارمندى که انجام اين قسمت از کار به وى واگذار مى‌شود بايد با اين مقررات کاملاً آشنائى داشته و به رموز دفتردارى و دفترنويسى به اندازهٔ کافى وارد باشند.

رسيدگى‌ها

دفاتر قانونى مؤسسه مورد رسيدگى را اخذ و رسيدگى کنيد که از لحاظ تشريفات ثبت شرکت‌ها بدون ايراد بوده و قانوناً قابل ارائه مى‌باشد.


هم‌زمان رسيدگى کنيد که براى سال آينده دفاتر قانونى اخذ شده و نزد مرجع ثبت شرکت‌ها به ثبت رسيده باشد.


يک نسخه از تراز آزمايشى چهارستونى حساب‌ها را قبل از بستن حساب‌هاى سال اخذ تا ضمن تطبيق با مانده‌هاى دفتر کل با سر کاربرگ‌هاى حسابرسى عطف داده شود.


جمع‌ تراز آزمايشى را کنترل کنيد و رسيدگى کنيد که جمع ستون‌هاى عمليات با سَرجمع دفتر روزنامه تطبيق مى‌نمايد.


در جريان حسابرسى داد و ستدها و هم‌چنين جهت اثبات اقلام ترازنامه، بسيارى از ارقام در حساب‌هاى مختلف تيک خورده و به اصطلاح کنترل شده‌اند. ضمن بررسى حساب‌هاى دفتر کل اطمينان حاصل کنيد که کليهٔ حسا‌ب‌ها تحت چنين پوششى قرار گرفته است.


دفتر روزنامه را به‌خصوص مورد بررسى قرار داده و هرگونه اقلام غيرعادى يا جالب توجه را يادداشت کنيد و طىّ کاربرگ‌هائى آنها را مورد رسيدگى قرار دهيد. اين نوع اقلام که از طريق مداقه به‌دست مى‌آيد گاه مبين معاملات غيرعادى و احتمالاً غيرمصوب مى‌باشد. دقت کنيد که در هر مورد عمليات مربوطه توسط مقام صلاحيت‌دارى تصويب شده باشد.


در خاتمهٔ عمليات حسابرسي، رسيدگى کنيد که اگر اصلاحاتى بعد از اخذ تراز آزمايشى فوق‌الذکر در دفاتر به‌عمل آمده است در کاربرگ‌هاى حسابرسى مورد توجه قرار گيرند. اين اصلاحات را جداگانه رسيدگى کنيد و اطمينان حاصل نمائيد که با توجه به نتايج حاصله از رسيدگى‌هاى انجام شده در قسمت‌هاى مربوطه حسابرسي، اصلاحات مذکور ماهيتاً صحيح انجام شده باشد.


گاه در مؤسسات بزرگ دفاتر قانونى در حکم پاکنويس گرفته شده و به صورت غيررسمى يک رديف کامل دفاتر ديگر نيز نگاهدارى مى‌شود که روزمره به آنها مراجعه شود. اين دفاتر ممکن است به زبان خارجى و يا به‌صورت کارت نگاهدارى شده و گاه اصطلاحاً دفاتر مديريت ناميده مى‌شوند. در چنين حالت، دو سيستم دفاتر بايد با يکديگر عيناً تطبيق داشته باشند. اگر اختلافى بين آنها وجود دارد رسيدگى کنيد که ناشى از چه نوع اقلامى مى‌باشد و مراتب را ضمن تهيهٔ کاربرگ‌هاى مربوط به شريک مسؤول حسابرسى گزارش کنيد.