منظور از ساير بدهى‌ها در اين قسمت از برنامهٔ حسابرسى بدهى‌هائى است که تحت عنوان حساب‌هاى پرداختني، اسناد پرداختنى و يا وام‌ها مورد رسيدگى قرار نگرفته‌اند. بدهى‌هاى معوق به آن دسته از بدهى‌ها اطلاق مى‌شود که از لحاظ موقع پرداخت (و نه از لحاظ قطعيت يا تعيين مبلغ قابل پرداخت) نامشخص باشند. ذخاير مربوط به بدهى‌هائى است که اصل بدهى از لحاظ مقررات و يا حقوق قانونى طرف‌هاى معامله قطعى است، ليکن ميزان ريالى آن به‌طور قطعى مشخص نشده است و بنابراين ذخيرهٔ لازم به‌عنوان يک رقم محاسباتى در نظر گرفته مى‌شود. در هر موقع از زمان که به‌علت وضع قوانين و يا مقررات جديد و يا هرگونه توافق فيمابين و غيره اساس محاسبهٔ قبلى تغيير يابد بايستى در مبلغ ذخيره تجديدنظر شود. توجه شود که هرگونه ذخيرهٔ اضافى در حکم اندوختهٔ مخفى خواهد بود.

هدف

هدف از رسيدگى‌هاى حسابرس در اين قسمت از برنامهٔ حسابرسى آن است که اولاً اطمينان حاصل شود که در کليهٔ موارد لازم ذخيرهٔ کافى (با توجه به آخرين اطلاعات) در نظر گرفته شده است و ثانياً هرگونه ذخيرهٔ مازاد بر احتياج به‌نحو صحيح برگشت داده شده و اندوختهٔ مخفى ايجاد نشده باشد.


در مورد هر يک از ذخاير معمول، از قبيل ماليات نسبت به سود و زيان، مزاياى خاتمهٔ خدمت کارکنان، بازخريد مرخصى استفاده نشده، سرويس گارانتي، بهرهٔ وام‌ها، سود سهيم شدن کارگران، و غيره کاربرگ‌هائى تهيه کنيد که ماندهٔ اول سال، تغييرات ضمن سال و ماندهٔ آخر سال را نشان دهد. در صورتى‌که چند ذخيره در يک حساب نگاهدارى مى‌شود ممکن است کاربرگ مربوط را به‌صورت ستونى تهيه نمود.

اثبات وجود و ارزش

رسيدگى کنيد که بر اساس مبانى محاسباتى صحيح و يا با توجه به هزينه‌هاى مشابه در دوره‌هاى مشابه در هر مورد ذخيرهٔ کافى در نظر گرفته شده باشد و در طرف بدهکار، ذخيره به حساب صحيح منظور شده باشد. به‌عبارت ديگر دقت کنيد که ذخيره‌ از محل صحيح تأمين شده باشد.


جهت اطمينان يافتن از اينکه در همهٔ موارد لازم ذخيرهٔ کافى در نظر گرفته شده است، علاوه بر کنترل‌هاى معمول، از يک مقام ارشد و مسؤول تحقيق کنيد که آيا هيچ‌گونه بدهي، اعم از احتمالى و غيره وجود دارد که در دفاتر و حساب‌هاى شرکت انعکاس نيافته باشد؟ ملاحظات خود را طىّ يادداشتى ضميمهٔ پرونده کنيد.


چنانچه در جريان رسيدگى و در نتيجه عنوان نمودن عدم کفايت ذخيره‌اى از طرف حسابرس، اصلاحاتى در حساب‌ها انجام داده مى‌شود موارد را يادداشت کنيد تا نکات عمده و مهم که ممکن است در حساب‌هاى آينده نيز اثر داشته باشد در گزارش مديريت قيد گردد.


در مورد ماليات، اعم از ماليات شرکت و با ساير اجزاء ماليات مانند ماليات سود تقسيم نشده، ماليات سود سهام و غيره، بررسى کنيد که با توجه به برگ تشخيص‌هاى صادرهٔ قبلى ذخيره‌اى که در نظر گرفته شده است کافى مى‌باشد. چنانچه در مورد سنواتي، برگ تشخيص‌هاى صادره هنوز قطعيت نيافته و در جريان دعوا مى‌باشد، با بررسى موارد اختلاف و احتمال محکوميت مؤسسهٔ مورد رسيدگى و يا تعديل برگ‌هاى صادره از طرف مراجع رسيدگى مالياتي، دقت کنيد که ذخيرهٔ کافى براى بدهى مالياتى و جرايم و زيان ديرکرد در حساب‌ها وجود داشته باشد.


اگر مؤسسهٔ مورد رسيدگى از لحاظ محاسبهٔ ذخيرهٔ ماليات ساليانه متکى به ما مى‌باشد، اطلاعات لازم را هر چه زودتر در اختيار مدير و يا شريک مسؤول قرار دهيد تا فرصت کافى براى مذاکرات لازم وجود داشته باشد.


در مواردى که از وجوه دريافتى بابت درآمد يا پيش‌ دريافت درآمد، ماليات کسر شده است، رسيدگى و شمارش نمائيد که رسيدهاى موجود بابت ماليات‌هاى کسر شده معادل رقم مندرج در صورت‌هاى مالى باشد و ضمناً مبالغ مکسوره در موقع واريز بدهى‌هاى مالياتى قابل ارائه و تهاتر باشد. در غير اين‌صورت اين‌گونه کسورات فاقد ارزش بوده و بايد به حساب هزينه منظور شود.