بدهکاران، بستانکاران، اسناد دريافتنى و اسناد پرداختنى

صورت ريز مانده بدهکاران، بستانکاران، اسناد دريافتنى و اسناد پرداختنى در پايان سال مورد رسيدگى را از مؤدى اخذ و عمليات زير را بر روى آنها انجام دهيد.


جمع صورت‌هاى اخذ شده را کنترل نموده و با دفتر کل مطابقت نمائيد.


اقلام مندرج در صورت‌هاى اخذ شده را با کارت‌هاى معين مطابقت نمائيد.


چنانچه مدارک ديگرى از قبيل تائيديهٔ بدهکاران و بستانکاران با تائيديهٔ بانک‌ها در مورد اسناد دريافتنى در جريان وصول، و نظاير آن وجود دارد که توسط حسابرسان مالى درخواست شده است، آنها را اخذ و با مانده‌هاى مذکور در صورت‌هاى اخذ شده مطابقت دهيد.


در صورتى‌که دفاتر قبلاً مورد حسابرسى مالى قرار نگرفته است، به‌طور نمونه تعدادى از بدهکاران و بستانکاران را انتخاب و با صورت‌حساب‌ها و پرداخت‌‌هاى مربوط به آنها در سال بعد از سال مورد رسيدگى کنترل نمائيد.


در صورتى‌که دفاتر قبلاً مورد حسابرسى مالى قرار نگرفته است، به‌طور نمونه اقلامى از پرداخت‌هاى اسناد پرداختنى به سررسيد بعد از پايان سال مورد رسيدگى را کنترل نمائيد. هم‌چنين اقلامى از پرداخت‌هاى طى سال مورد رسيدگى را در مورد اسناد پرداختنى کنترل نمائيد.

مطابقت صورت‌حساب‌هاى بانکى با دفاتر

صورت تطبيق حساب‌هاى بانکى را که توسط مودى تهيه شده است اخذ و با صورت‌حساب بانک و هم‌چنين دفاتر شرکت کنترل و اقلام باز در صورت تطبيق را در سال بعد از سال مورد رسيدگى در دفاتر و صورت‌حساب بانک پيگيرى نمائيد.


صورت خلاصه‌اى از وضعيت کليهٔ بانک‌ها تهيه و اقلام به‌دست آمده را با دفتر کل مطابقت دهيد.


از هر حساب بانکى حداقل يک ماه عمليات را به‌طور کامل رسيدگى کنيد. رسيدگى مذکور بايستى به‌شرح زير باشد:


ـ حساب بانک در دفتر معين را با صورت‌حساب بانک تطبيق دهيد. دقت کنيد که در مورد چک‌ها و حواله‌هاى صادره، تاريخ ثبت در دفتر هميشه بايستى هم‌زمان يا قبل از تاريخ پرداخت در صورت‌حساب بانک باشد. اگر عکس اين ترتيب مشاهده گرديد با ذکر مشخصات کامل در کاربرگ جداگانه يادداشت و تعداد روزهاى تأخير را نيز مشخص نمائيد.


ـ در مورد واريز به حساب بانک، دقت نمائيد که تاريخ دريافت طبق صورت‌حساب بانک قبل از تاريخ دفتر شرکت نباشد. در موارد استثنائي، هم تاريخ بودن يا يکى دو روز تأخير، مجاز مى‌باشد. در مورد نحوهٔ احتساب تأخير (در صورت تأخير ثبت) پس از بررسى سيستم واريز وجه به حساب بانکي، با سرپرست حسابرسى مشورت نمائيد.

رسيدگى به حساب صندوق

براى هر يک از حساب‌هاى صندوق که در شرکت نگهدارى مى‌شود، نوار مانده حساب در هر روز گرفته شود و چنانچه در روزهائى مانده حساب بستانکار گرديده است با ذکر مشخصات کامل يادداشت نمائيد.


قبوض دريافتى صندوق را کنترل نمائيد که به ترتيب شماره رديف استفاده گرديده باشد و تعدادى از آنها را به طريق نمونه‌گيرى با دفتر صندوق از نظر تاريخ کنترل نمائيد و در صورت وجود تأخير ثبت زياد تعداد نمونه‌هاى خود را اضافه نموده و تأخير ثبت‌ها را با ذکر تعداد روزهاى تأخير در کاربرگ جداگانه يادداشت نمائيد.


در مورد دستور پرداخت با قبض پرداخت‌هاى صندوق نيز به طريق بالا عمل نمائيد.


در موقع مقتضى از صندوق‌ شمارش وجه به‌عمل آوريد و مانده را با در نظر گرفتن اسناد ثبت نشده با دفتر تطبيق نمائيد.

پروانه‌هاى گمرکى وارداتى و صادراتى

صورت ريز پروانه‌هاى گمرکى وارداتى و صادراتى را از مودى اخذ نموده و عمليات زير را در مورد آنها انجام دهيد.


کليهٔ نسخهٔ اصل پروانه‌ها را با صورت اخذ شده از مودى از نظر شمارهٔ پروانه، نوع جنس، وزن خالص، مبلغ ارزيابى و مبلغ وصولى گمرک و هم‌چنين تاريخ پروانهٔ سبز کنترل نمائيد. چنانچه هرگونه ايرادى مشاهده نموديد مراتب را رسيدگى و نتيجه را در کاربرگ جداگانه‌اى يادداشت نمائيد.


ثبت کليهٔ پروانه‌ها را در دفتر روزنامه و کل کنترل نموده و شماره صفحه معين يا کل را در مقابل هر يک از پروانه‌هاى گمرکى مندرج در صورت اخذ شده بنويسيد. (در موقع تهيهٔ صورت ريز پروانه مى‌توان از مودى درخواست نمود شمارهٔ صفحه دفتر کل يا معين را نيز ثبت نمايد).


به‌طور مستقل از حساب مواد اوليه يا کالاى وارداتى اقلامى را به‌طور اتفاقى انتخاب کنيد و رسيدگى نمائيد که پروانهٔ گمرکى مربوطه در صورت اخذ شده از مودى وجود داشته باشد.


صورت اخذ شده از شرکت را که به طريق فوق و به‌طور کامل کنترل گرديده است، با فهرست پروانه‌هاى گمرکى تهيه شده توسط مرکز خدمات ماشينى که در پروندهٔ مودى در حوزهٔ مالياتى موجود مى‌باشد، مطابقت دهيد و مغايرت‌هاى مربوط را در دو کاربرگ جداگانه تحت عناوين ”صورت ريز پروانه‌هاى موجود در فهرست خدمات ماشينى که در دفاتر شرکت موجود نمود“ و هم‌چنين ”صورت ريز پروانه‌هاى موجود در دفاتر مودى که در فهرست موجود نبود“ منعکس نمائيد.


مشخصات پروانه‌هاى گمرکى موجود در فهرست خدمات ماشينى را که در دفاتر شرکت منعکس نمى‌باشد با مودى در ميان بگذاريد تا وضعيت آنها معلوم شود و صورت مأخوذه از مودى اصلاح گردد. اگر بعد از تجسس معلوم گرديد که پروانه‌هاى مذکور متعلق به شرکت نمى‌باشد، يا به دلايل ديگرى در دفاتر موجود نمى‌باشد طبق توضيح مودى در طى گواهى ويژه‌اى که از مودى اخذ مى‌گردد ذکر نمائيد. در مورد تهيهٔ فرم گواهى مذکور و هرگونه اشکال که در جريان رسيدگى به پروانه‌هاى گمرکى با آن روبه‌رو شده‌ايد با سرپرست حسابرسى مشورت نمائيد.

رسيدگى به موجودى‌هاى مواد و کالا

صورت گردش مواد و کالا که در آن موجودى اول سال، خريد طى سال، جمع، فروش طى سال و موجودى پايان سال از نظر مقدار و مبلغ نوشته شده باشد از مؤدى اخذ نمائيد. صورت‌هاى مذکور بايستى حاوى گردش انواع مواد و کالا باشند.


صورت گردش‌هاى مذکور را با صورت مأخوذه در سال قبل از نظر موجودى اول سال کنترل نمائيد.


صورت گردش انواع مواد و کالاى مأخوذه را با دفاتر يا کارت‌هاى معين انبار از نظر مقدار و مبلغ کنترل نمائيد.


روش قيمت‌گذارى موجودى کالا يا مواد را سؤال نموده و بر اساس روش مورد عمل شرکت، تعدادى از کارت‌هاى انبار را قيمت‌گذارى نمائيد و مطمئن شويد که صورت‌هاى مذکور بر اساس روش شرکت به‌نحو صحيح ارزيابى شده باشد. در صورت خود ذکر نمائيد که آيا روش ارزيابى نسبت به سال قبل تغيير نموده است يا خير؟ و چنانچه تغيير نموده است دو روش را تشريح نموده و اثر آن را روى سود مشخص نمائيد.


جمع ستون‌هاى موجودى اول سال، خريد طى سال، فروش و موجودى پايان سال را کنترل نمائيد و با دفتر کل مطابقت دهيد.


اگر در روش قيمت‌گذارى موجودى پايان سال اشتباهاتى ملاحظه گرديد، صددرصد انواع مواد موجود در گزارش را کنترل کرده و ميزان کسر يا اضافهٔ ارزيابى حاصل از اشتباهات محاسبه را در کاربرگ جداگانه يادداشت نمائيد.


جهت تهيه و کنترل صورت گردش کالا بايستى صورت قيمت تمام‌شده انواع کالا از موادى اخذ و با دفاتر و اسناد و مدارک شرکت و روش تعيين قيمت تمام شده کالاى ساخته شده کنترل و محاسبات مربوطه رسيدگى شود.


قيمت تمام شدهٔ واحد انواع محصولات ساخته شده را با قيمت تمام شدهٔ واحد انواع محمول طبق صورت گردش کالا کنترل و هرگونه اختلاف را مجدداً رسيدگى نموده و از مؤدى توضيح بخواهيد و در کاربرگ‌هاى خود يادداشت نمائيد.


روش قيمت‌گذارى کالاى فروش رفته و هم‌چنين موجودى کالاى پايان دوره را بر اساس روش مورد عمل شرکت در مورد تعدادى از کارت‌هاى معين انبار با دفاتر انبار، کنترل و محاسبات آن را مجدداً محاسبه و هرگونه اختلاف ناشى از اشتباهات را که مستقيماً روى ارزش موجودى کالاى پايان سال اثر گذاشته است در صورت جداگانه‌اى تحت عنوان ”صورت کسر يا اضافهٔ ارزيابى موجودى کالا در پايان سال “ يادداشت نمائيد.

رسيدگى به خريدهاى خارجى

تعدادى از حساب‌هاى اعتبارات اسنادى يا کارت‌هاى معين کالاى وارداتى را انتخاب نموده و از نظر مدارک اسناد مربوطه و رعايت موازين حسابدارى جهت کالاى وارداتي، و عملياتى که از طريق بانک انجام مى‌گردد، مورد رسيدگى قرار دهيد.


هزينه‌هاى ترخيص و ساير هزينه‌هاى گمرکى و حمل از مرز را مورد رسيدگى قرار داده و هزينه‌هاى غيرقابل قبول و فاقد مدارک کافى را در کاربرگ مربوطه يادداشت نمائيد. اگر در نمونه‌هاى انتخابى ارقام مهمى به‌عنوان غيرقابل قبول يا فاقد مدارک مشاهده گرديد، رسيدگى خود را با مشورت قبلى با سرپرست حسابرسى و سپس شريک مسؤول کار، تا صددرصد کالاهاى وارداتى افزايش دهيد.


قبوض انبار مربوطه را با صورت‌حساب يا صورت کالاى ترخيص شده کنترل و با کارت انبار نيز جهت انواع کالا کنترل نمائيد و مطمئن شويد که کليهٔ کالاهاى خريدارى در حساب انبار به ثبت رسيده است.


دقت نمائيد کالاهائى که به انبار نريده است جزء قيمت تمام شدهٔ کالاى خريدارى شده منظور نشده باشد. در غير اين‌صورت اقلام مربوط بايستى جزء هزينه‌هاى غيرقابل قبول از قيمت تمام شدهٔ کالا کسر گردد.

رسيدگى به حساب خريدهاى داخلى

در حساب کالا تعدادى از اقلام خريدهاى داخلى را انتخاب و رسيدگى‌هاى زير را در مورد آن انجام دهيد.


کليهٔ اقلام انتخابى را با فاکتورهاى مربوطه کنترل نمائيد.


تاريخ فاکتورهاى خريد اجناس را با تاريخ ثبت در دفاتر مقايسه نمائيد، که تاريخ ثبت دفتر قبل از تاريخ فاکتور نباشد.


اگر کارت انبار در شرکت نگهدارى مى‌شود، فاکتورهاى مورد رسيدگى را از طريق قبض رسيد انبار با کارت انبار کنترل نمائيد.


از نظر ماهيت و نوع کالا مطمئن شويد که کالاى خريدارى شده جزء گروه کالاهاى مورد استفاده در عمليات شرکت باشد و در غير اين‌صورت جزء اقلام برگشتى بايستى از قيمت تمام شده يا از موجودى پايان سال کسر و جزء اقلام برگشتى منظور گردد.


آن دسته از خريدهاى انتخابى را که فاقد فاکتور فروشنده مى‌باشد جزء اقلام فاقد مدرک در کاربرگ جداگانه يادداشت نمائيد.


صورت ريز خريدهاى بيش از سيصد هزار ريال را از مودى اخذ نمائيد که حاوى نام فروشنده، آدرس فروشنده، شمارهٔ فاکتور، تاريخ و نوع جنس و مبلغ باشد. اين‌صورت در موقع رسيدگى به حساب‌هاى خريد، بايستى توسط رسيدگى کننده کنترل گردد و چنانچه فاکتورى از قلم افتاده باشد به‌صورت مزبور اضافه گردد.


در مورد صحت اقلام عمده بيش از سيصد هزار ريال خريدهاى داخلى علاوه بر رسيدگى فوق نسبت به اخذ گواهى مخصوص از مودى اقدام نمائيد.