چند هفته پیش، مصدومیت امیر محبی، بازیکن تیم پاس همدان که در دقیقه ۸۰ دیدار مقابل پیکان قزوین در برخورد با ابراهیم میرزاپور از ناحیه سر به شدت مصدوم شد، به خاطر شکل نامناسب و خطرناک انتقالش به بیمارستان خبرساز شد...

آقای دکتر! افرادی که به سرشان ضربه ای وارد می شود را می توان حرکت داد یا خیر؟

حرکت دادن مصدومی که ضربه مغزی شده به شرط اینکه ضربه ای به گردنش وارد نشده باشد مشکلی ندارد و چنانچه این افراد دچار افت هوشیاری شده باشند باید آنها را هر چه سریع تر به اورژانس رساند تا اقدامات درمانی برایشان انجام شود. آنچه از نظر ما مهم است ضربه هایی است که به ناحیه گردن و کمر وارد می شود. به عنوان نمونه، وقتی در تصادف ها، اتومبیل از پشت سر به فردی برخورد می کند، باعث ایجاد حرکات ناگهانی در گردن و کمر می شود و مهره ها را جابه جا می کند. در این صورت نباید به هیچ وجه مصدوم را حرکت داد. اما نکته مهمی که باید به آن توجه کرد، بررسی راه تنفسی مصدوم است. اگر فردی به دلیل ضربه به سر و صورتش یا هر حادثه دیگری دچار اختلال در مسیر راه تنفسی شده باشد ابتدا باید راه تنفسی اش را باز کرد. به عنوان نمونه اگر فرد استفراغ کرده بود باید دهان و راه تنفسی اش پاک شود، اگر دندان مصنوعی داشت باید حتما از دهانش خارج شود، اگر جسم خارجی وارد دهان مصدوم بود باید آن را درآورد و... تا تنفس فرد برقرار شود.

از کجا می توان متوجه شد فردی دچار ضربه مغزی شده؟ آیا علامت خاصی را باید مدنظر داشت؟

ما چند نوع ضربه مغزی داریم؛ یک دسته ضربه های مغزی مینور یا خفیف اند که در این ضربه ها فرد ممکن است پس از ضربه به سرش بیهوش شود اما پس از مدتی، بیهوشی برطرف می شود یا ممکن است دچار اختلال حافظه شود و حوادث قبل از ضربه، حین ضربه و بعد از ضربه را به یاد نیاورد. اینها ضربه های خفیفی هستند که باعث تکان مغزی می شوند. یعنی باعث می شوند مغز روی ساقه مغز بچرخد. این چرخش باعث ایجاد افت هوشیاری گذرا شده و چنین علایمی را در فرد ایجاد می کند. در چنین حالتی نیاز به انجام کار خاصی برای مصدوم نیست. زیرا چند لحظه بعد مصدوم به هوش می آید و خطری او را تهدید نمی کند به خصوص کودکان که نسبت به این ضربات مقاوم هستند. اما اگر ضربه شدید باشد، ممکن است به شکستگی سر مصدوم منجر شود و شکستگی به مغز فشار بیاورد. گاهی ممکن است حتی شکستگی ایجاد نشود ولی تکان مغزی آنقدر شدید باشد که قسمتی از مغز خون ریزی کند. حتی ممکن است سمت مقابلی که ضربه خورده به علت چرخش شدید مغزی صدمه ببیند. در این صورت باید حتما فرد را به بیمارستان ارجاع داد تا مراقبت های لازم از وی به عمل بیاید به خصوص در سالمندان که با ضربات خیلی ساده هم ممکن است دچار شکستگی شده و خون ریزی کنند.

معیار شما برای تشخیص نوع ضربه، همین علامت هاست؟

معیار ما برای شدت ضربه یکی شرح حال مصدوم است که از وی پرسیده می شود که چطور ضربه ای به سرش خورده است و دوم هوشیاری مصدوم است. اگر مصدوم کاملا هوشیار باشد یا هوشیاری برای چند لحظه کاهش یابد و مجددا به حالت طبیعی برگشته باشد، نشان دهنده ضربه خفیف است. اگر مصدوم دچار یک اغمای به نسبت طولانی شود نشان دهنده ضربه شدید خواهد بود. اما استثنایی هم داریم. افرادی هستند که با تاخیر دچار اغما می شوند. یعنی ضربه ای به سرشان می خورد، هوشیاری شان افت پیدا می کند و بعد به هوش می آیند. اما بعد از ۲۴ تا ۴۸ ساعت دچار اغما می شوند. اینها افرادی هستند که مویرگ پرده های مغزی شان در اثر ضربه پاره می شود و دچار خون ریزی می شوند.

پس بهتر است همه مصدومانی که دچار ضربه به سر شده اند جهت بررسی به اورژانس مراجعه کنند. درست است؟

نه! بستگی به شدت ضربه دارد. همه ضربه ها نیاز به مراجعه ندارد. اگر ضربه خفیف باشد جای نگرانی نیست. مانند ضرباتی که معمولا به سر کودکان می خورد و خفیف است. در چنین حالت هایی مادر نباید نگران شود. حتی استفراغ بعد از ضربه ها به خصوص در کودکان نگران کننده نیست و ایرادی ندارد. این ضربات شدید هستند که ممکن است فرد را دچار اختلالاتی مانند خون ریزی مغز و... کنند. حتی در حالاتی ممکن است نیاز به تخلیه وجود داشته باشد. در مورد ضربات گردن نیز به علت جابه جایی مهره ها باید دقت کافی به عمل آید تا در اثر جابه جا کردن مصدوم توسط افراد نابلد فرد حادثه دیده دچار قطع نخاع نشود. به همین دلیل ثابت کردن گردن از اهمیت ویژه ای برخوردار است و بهتر است توسط همکاران اورژانس انجام شود.

نیازی هست افرادی که در طولانی مدت دچار ضربه های پی درپی سر می شوند مانند فوتبالیست ها، بوکسورها و... برای چکاپ به پزشک مراجعه کنند؟

در بعضی از ورزش ها، ورزشکار با ضربات پی در پی به سرش مواجه است مانند بوکسورها. مثال معروف آن هم محمدعلی کلی ، بوکسور معروف است که در اثر ضربات مداوم به سرش دچار پارکینسون شد. زیرا ضربات مزمن و مکرر به خون ریزی هایی در هسته های قاعده ای مغز منجر می شود. این افراد ممکن است دچار اختلال حافظه شبیه آلزایمر یا اختلال حرکتی شبیه پارکینسون شوند. به همین جهت به این افراد توصیه می شود که در صورت امکان هنگام ورزش حتما از کلاه ایمنی استفاده کنند. توصیه می کنم چنانچه فردی دچار سردرد مزمن و علایم خاص مغزی است حتما به پزشک مراجعه کند تا بررسی های لازم برایش انجام شود.

سمیرا امین