فوتبال بدون طرفدار یعنی هیچ، این حرف خیلی از کسانی است که عضوی از خانواده فوتبال هستند.

طرفداران فوتبال نبض یک تیم محسوب می شوند که می توانند در پیشبرد اهداف آن تیم نقش مهمی ایفا کنند. در فوتبال کشورمان نیز اهمیت این موضوع در سال های اخیر بیشتر از قبل مورد توجه قرار گرفت و به دنبال آن ساماندهی هواداران یکی از دغدغه های باشگاه ها و فدراسیون فوتبال شد تا باشگاه ها و تیم ملی فوتبال از حمایت و پشتیبانی طرفداران خود به شکل بهتری بهره ببرند.

بوقچی های سال های قدیم جای خود را به کسانی دادند که بعدها لیدر لقب گرفتند تا تحت این عنوان مسوولیت هدایت و راهنمایی دیگر هواداران را به عهده داشته باشند اما بوقچی ها با لیدرها یک تفاوت عمده پیدا کردند، بوقچی فقط به عشق فوتبال و تیم محبوبش بوق می زد و اگر چیزی می گرفت به حساب لطف کسانی می گذاشت که دوست داشتند این کار او را بی پاداش نگذارند. علی پروین یکی از کسانی بود که همیشه هوای «ممد بوقی» را داشت، اما داستان امروز طرفداری در فوتبال با آن زمان ها فرق کرده است و لیدر در مقابل خدماتی که به باشگاه یا حتی شخص ارائه می کند، انتظاراتی دارد که اگر برآورده نشود ممکن است اتفاقات دیگری بیفتد.

لیدرها اصولا باید زیر نظر باشگاه ها فعالیت کنند و با داشتن کارت لیدری اجازه هدایت هواداران در ورزشگاه ها را داشته باشند.

در فوتبال کشورمان فعالیت لیدرهای ۲ باشگاه پرسپولیس و استقلال به عنوان ۲ تیم پرطرفدار به دلیل میزان توجه مردم، مسوولان و رسانه ها بیشتر از دیگر تیم ها دارای حاشیه هستند و بعضا بحث برانگیز می شوند، لیدرها امروزه نقشی مهم تر از تشویق و حمایت صرف از یک تیم دارند. اتفاقات عجیب روی سکوها زیاد رخ می دهد، فریادهایی که خیلی ها معتقدند گاهی از بیرون میدان فوتبال و خارج از مسائل فوتبالی هدایت می شود، اما مسلم است که این اخبار از جانب دو طرف درگیر ماجرا تایید که نمی شود هیچ تکذیب هم می شود. اما بی شک وقتی پای پول در میان باشد، خیلی از معادلات بر هم می ریزد و رخداد هر اتفاقی دور از ذهن نیست.

مدیران باشگاه ها در چند سال اخیر نقش مهمی در بالا بردن سطح توقعات لیدرها دارند که در میان آنها مدیرانی که حاضرند برای لیدربیشتر هزینه کنند حامی بیشتری هم پیدا می کنند، شارژ مالی لیدرها یا به صورت مستقیم از منابع مالی باشگاه به عنوان حقوق و مزایاست یا به صورت غیرمستقیم یعنی واگذاری امکانات و تسهیلاتی خاص است.

به هر حال هر مدیری بویژه اگر در پرسپولیس یا استقلال فعالیت کند براحتی می تواند شرایطی را فراهم کند که این افراد از امکانات بیرون از باشگاه بهره ببرند که خارج از منابع مالی باشگاه و براساس ارتباطات مدیر تامین می شود. بر این اساس برخی لیدرها حتی وقتی مدیری باشگاه را ترک می کند به نوعی همچنان وابستگی و نزدیکی خاصی با آن فرد دارند که براحتی نمی توانند فراموشش کنند. این اتفاق درخصوص برخی مربیان بزرگ یا حتی بازیکنان صادق است؛ چیزی که حداقل در یکی دو فصل گذشته در پرسپولیس و استقلال حرف و حدیث هایی درست کرده و شعارهای روی سکو را تحت تاثیر قرار داده است. در استقلال واعظ آشتیانی پس از جدایی امیر قلعه نویی بسیار کوشیده که مقابل چنین جریاناتی بایستد و به همین دلیل تاکنون چندین بار در تقابل با لیدرها قرار گرفته است. نزدیکان به باشگاه استقلال درباره تصمیم واعظ آشتیانی می گویند، وقتی او از پشت پرده سکوها باخبر شد، می خواست به قول خودش آنها را جراحی کند، اما این کار خیلی سخت است چون لیدر خودش عین چاقوی جراحی است؛ چاقویی که هم می توان با آن میوه پوست کند و هم آدم کشت!

در نهایت می توان گفت، هر چند لیدرها اهداف باشگاه را می خواهند تامین کنند، پیش از هر مسابقه از سوی باشگاه فراخوانده می شوند تا به طور هماهنگ بین هواداران در استادیوم ها پخش شوند و برای تشویق تیم عمل کنند، اما در بطن قضیه اگر به مساله ای ناخوشایند با آنچه می خواهند برخورد کنند، ترجیح می دهند منافع کسی را که به آنها نزدیک تر است، تامین کنند که در این میان از احساسات هواداران هنگام دریافت گل یا حتی گلزنی تیم محبوبشان با سر دادن شعارهای دلخواه خودشان سوءاستفاده می کنند و تماشاگر هم که از هیچ چیز خبر ندارد با آنها همراه می شود.

در حال حاضر طبق یک آمار غیررسمی باشگاه پرسپولیس۱۰۰ لیدر در تهران و ۲۰ لیدر در شهرستان ها دارد که البته ۵۵ لیدر اصلی و بقیه زیرمجموعه هستند و باشگاه استقلال هم ۹۵ لیدر در تهران و شهرستان ها دارد که ۴۰ نفر به صورت جدی تری این کار را انجام می دهند، اما در اصل هر باشگاه ۱۰ لیدر اصلی دارد که از سوی باشگاه موظف می شوند در هر مسابقه جو سکوها را کنترل کنند و شعارهای هماهنگ شده را سر دهند.

یک عضو سابق هیات مدیره باشگاه پرسپولیس درباره فعالیت لیدرها به «جام جم» می گوید: در اروپا اصلا این طوری نیست که لیدر وظیفه طراحی شعار را داشته باشد یا اصلا حرفی روی سکوها رد و بدل شود. نهایت اعتراض تماشاگران خارجی سوت زدن است که مدیر یا مربی یا بازیکن معنی آن را می داند. آنجا دیگر هر دقیقه شعار «حیا کن و رها کن» سر نمی دهند.

مدیران باشگاه ها در چند سال اخیر نقش مهمی در بالا بردن سطح توقعات لیدرها دارند که در میان آنها، مدیرانی که حاضرند برای لیدرها بیشتر هزینه کنند حامی بیشتری هم پیدا می کنند

وقتی هم می خواهند تشویق کنند اسم فرد را صدا می زنند. در فوتبال ما هم بوقچی های قدیم فقط تشویق می کردند. خیلی دنبال تخریب چهره ها نبودند؛ چون نفوذ زیادی در باشگاه ها نداشتند و ارتباطاتشان محدود بود؛ اما در چند سال اخیر مدیران، مربیان و حتی بازیکنان زیادی به لیدرها بها دادند، پول مستقیم و غیرمستقیم به آنها رساندند، البته در میان آنها هستند افرادی که سالم کار می کنند، ولی تعدادشان زیاد نیست. شما تحقیق کنید و ببینید امروزه لیدرها با چه وسیله ای سر تمرین یا به استادیوم ها می آیند. بوقچی ها با زحمت می توانستند با تاکسی و اتوبوس خودشان را برسانند، اما لیدرها اغلب برای خودشان برو و بیایی دارند.

تنها مرجعی که باشگاه ها می توانند برای جلوگیری از فعالیت نادرست لیدر به آن مراجعه کنند حراست سازمان تربیت بدنی است، وقتی باشگاه در تحقیق خود به این نتیجه برسد که لیدر برخلاف میل باشگاه عمل می کند و قصد به اصطلاح خرابکاری دارد، با نامه ای به حراست سازمان خواستار ابطال کارت لیدری شخص می شود و آن فرد اجازه حضور در استادیوم ها را پیدا نمی کند. اما لیدرها هم نزدیکانی در حرفه خود دارند که جلوگیری از ورود آنها به ورزشگاه معمولا مشکلی را در جریان منفی جاری شده روی سکوها حل نمی کند.

عباس اسماعیل بیگی که در زمان ریاست محمد دادکان در فدراسیون فوتبال مسوولیت ساماندهی لیدرهای تیم ملی را به عهده داشت و دست کم در ۲۵ سفر تیم ملی همراه این تیم بود، یکی از لیدرهای اصلی پرسپولیس است. او درباره این حرفه می گوید: در ایران هیچ متولی مشخصی برای لیدرها نیست و سرمایه گذاری برای هواداران نمی شود.

هرکس که در تمرین ها داد و فریاد کند و کار عجیب برای تشویق تیم انجام دهد، لیدر شناخته می شود. این تقصیر کسانی نیست که عاشق فوتبال هستند. مقصر باشگاه هایی هستند که برنامه مشخصی برای هدایت و شناخت لیدرها ندارند.

وی ادامه می دهد: لیدر می تواند هم کار مثبت انجام دهد، هم منفی. طراحی شعارهای استادیوم ها به هر حال با لیدرهاست. گاهی تشویق است و گاهی پیش می آید که تحریم تشویق بازیکنان باشد. گذشته با حالا خیلی فرق کرده، چون امروزه باشگاه ها برای لیدرها کارآفرینی می کنند.

عباس اسماعیل بیگی به همراه افشار لفظی ۲ لیدری بودند که برای اولین بار ترانسفر هم شدند. برای اولین بار در دنیا یک باشگاه عربی سال گذشته برای تشویق تیمش از چند لیدر خارجی و ۲ لیدر ایرانی برای گردهم آوردن تماشاگران اماراتی دعوت کرد تا در فینال جام حذفی که بین الاهلی و الوصل برگزار شد، حضور داشته باشند.

حسین عسگری از بوقچی های قدیم پرسپولیس است که با وجود تشویق پرسپولیس و حضور در جمع کانون هواداران و لیدرها هنوز دوست دارد حال و هوای گذشته بر تیم حاکم باشد. او بارها به دوستانش گفته است محمد بوقی خدابیامرز داشت می رفت مکه، به من گفت من مردم بوق مال تو، پرسپولیس را تنها نگذار. همین هم شد. ما با عشق بوق می زدیم، سرما و گرما را حس نمی کردیم. چشمداشتی هم نداشتیم؛ اما حالا لیدرهای جدید مجانی قدم برنمی دارند. البته بازیکن و مربی هم به سراغ لیدرها می روند و آنها را بدعادت کردند.

بحث لیدرها این چند وقت اخیر میان خیلی ها مساله ساز بوده، بین عباس انصاری فرد و هدایتی، مصطفوی و هدایتی، واعظ و قلعه نویی، قلعه نویی و مرفاوی و حتی برخی تیم های شهرستانی. اما مصطفوی پس از جدایی از پرسپولیس در جایی گفته بود احساس من این نیست که چنین افرادی از طرف هدایتی بودند؛ اما وقتی بعد از رفتن از پرسپولیس، تعدادی از لیدرها پیش من آمدند و گفتند ما شعار دادیم تا جو به ضررتان باشد و زودتر بروید، فهمیدم که چیزی هست. دودستگی میان لیدرها وجود داشته، آنها خواستند حلالشان کنم؛ اما من هر چقدر فکر می کنم نمی توانم آنها را ببخشم. از این مسائل با وجود پیگیری و نظارت باشگاه ها در گذشته رخ داده و پایانی هم بر آن نیست.

یک بازیکن از پیشکسوتان فوتبال در واکنش به اعتراض یک مدیر نسبت به شعار هواداران که می پنداشت از سوی فردی از بیرون مجموعه هدایت می شود، حرف جالبی زد. او که می گفت موهایش را در همین فوتبال سپید کرده، عقیده داشت اگر مدیر، مدیریت بلد باشد، مربی کارش را خوب انجام دهد و حرفش را در میدان بزند و بازیکن جوری کار کند که هیچ مربی جرات بیرون گذاشتنش را نداشته باشد، دیگر چه نیازی به خرج کردن است، می گفت نه فقط خرج کردن پول که خرج کردن آبرو و اعتباری که اگر همین لیدر فردا زیر قولش بزند و پرده از حقایق بردارد، دیگر چیزی برای مدیر و مربی و بازیکن مطرح و محبوب امروز نمی ماند و چه راست می گفت او.