ازدواج که مهم ترین تصمیم در زندگی افراد است، گاهی از سوی دیگران گرفته می شود و در برخی جوامع، والدین یا قیم افراد یا کسانی که شغلشان پیدا کردن افراد مناسب برای جوانان است، این انتخاب مهم را انجام می دهند.

ازدواج اجباری به ازدواجی گفته می شود که یکی یا دو نفر در آن میل باطنی و قلبی برای تعهد به این ازدواج ندارند. البته ازدواج اجباری با ازدواج از پیش تعیین شده متفاوت است.

ازدواج اجباری در خانواده های سطح بالای اروپا در سده ۱۹۰۰ رایج بود و هنوز هم در بخش هایی از جنوب آسیا خاورمیانه و آفریقا مرسوم است. در حال حاضر هم در غرب اروپا و شمال آمریکا بیشتر در میان مهاجران دیده می شود.

در بیشتر موارد نیز زنان وادار به ازدواج اجباری می شوند.

خانواده هایی که بیشتر دچار غرور و تعصب هستند، تن به این کار می دهند.

در پاکستان، افغانستان، ترکیه و ... این نوع ازدواج ها هنوز مرسوم است.

در پاکستان گاهی مقابل تعیین همسر احساس وظیفه می شود که برای نوزادی که هنوز متولد نشده نیز همسر آینده به طور اجباری تعیین می شود.

برای مثال مادری به خواهرش قول می دهد که اگر فرزندش دختر شد، او را به عقد پسر خواهرش درآورد.

آمار نشان می دهد در ۳ ماه نخست سال ۲۰۰۸ بیش از ۱۳۰۰ مورد ازدواج اجباری در میان اقوام پاکستانی، هندی و بنگلادشی که به انگلستان مهاجرت کرده اند، ثبت شده و این رقم نسبت به سال ۲۰۰۷ در حدود ۷۹ درصد افزایش نشان می دهد که جای تامل دارد.

در بسیاری از موارد سوءاستفاده های جسمی جنسی و روحی نیز در این گونه ازدواج ها دخیل است. ترس از بدهی های مالی و فشارهای خانوادگی، بسیاری از زنان را وادار به ازدواج های اجباری می کند.

در ترکیه و آفریقای جنوبی دختران نوجوان تحت فشارهای قومی و قبیله ای و رسوم قدیمی وادار به ازدواج با افرادی که دیگران برایشان در نظر گرفته اند می شوند.

این موضوع به قدری اهمیت دارد که در دهه ۱۹۸۰ در فرانسه گروهی از زنان انجمنی علیه سوءاستفاده از زنان و وادار کردن آنها به ازدواج تشکیل دادند.

در فرانسه ازدواج اجباری به قدری تابو و زشت تلقی می شود که افرادی که می خواهند چنین کاری انجام دهند، سعی می کنند در خفا و به شیوه ای کاملا محرمانه اقدام کنند. آمار نشان می دهد که در دهه ۱۹۹۰ در میان خانواده های ترک ۴۳ درصد از دختران وادار به ازدواج شده اند و در میان دختران جنوب آفریقا نیز ۳۶ درصد آنها وادار به این کار شده اند.

نکته قابل توجه این است که ازدواج اجباری به منزله کابوسی برای دختران جوان در این گونه جوامع است و قربانیان، تجربیات تلخی دارند.

این ناراحتی به حدی است که بسیاری اجباری بودن ازدواج و انگیزه آن را در سال های بعدی از دیگران مخفی می کنند و می کوشند درباره فشارها و درد ناشی از این تجربه صحبت نکنند.

برخی از این دختران در خانواده هایی بزرگ شده اند که تحت فشار روحی و مالی زیادی بوده اند و با این کار یا می خواسته اند از محیط خانه فرار کنند و یا این که با خارج کردن خود از خانواده موجب استحکام بیشتر آن شوند و از بار مالی و اقتصادی خانواده بکاهند. این گونه افراد در بسیاری از موارد نخواهند توانست مادر خوبی برای فرزندانشان باشند و درخصوص همسرشان نیز ترس یا نگرانی از وخیم شدن اوضاع، آنها را وادار به سازش می کند. در برخی کشورهای اروپایی غیبت ناگهانی و دائمی دانش آموزان از مدرسه به این معناست که وادار به ازدواج شده اند. فقط در کشور انگلستان سالانه بیش از ۳۰۰ مورد ازدواج اجباری ثبت می شود که بیشترین تعداد آن نیز در شهر لوتون است.

با توجه به این که در کشور انگلستان تعداد ازدواج های اجباری زیاد است، سال ۲۰۰۷ قانونی در این کشور تصویب شد که به موجب آن، قربانیان ازدواج اجباری می توانند به منظور حمایت قانون از آنها به دادگاه مراجعه کنند.

اما این که چرا برخی والدین، فرزندان خود را وادار به ازدواج ناخواسته می کنند این است که آنها تصور می کنند با این کار وفاداری شان به سنت ها را نشان می دهند. به همین دلیل گاهی اوقات در سنین بسیار کم، رضایت و موافقت فرزندانشان را بابت ازدواج در آینده از آنها می گیرند.

برخی انگیزه های والدین نیز در این ارتباط عبارتند از:

کنترل رفتارهای غیرقابل انتظار فرزندان از قبیل رفتارهای جنسی

کاهش فشارهای روحی و قبیله ای

تلاش برای تقویت ارتباطات خانوادگی و فامیلی

اطمینان خاطر از این که اموال و املاک در خانواده می ماند و به دست غریبه ها نمی افتد

حمایت از عقاید و خرافات قدیمی

جلوگیری از ازدواج هایی که نامناسب به نظر می رسند

شرافت خانوادگی

تعهدات طولانی مدت خانوادگی

از نظر سازمان ملل ازدواج اجباری نوعی سوءاستفاده از حقوق بشر محسوب می شود، زیرا این کار آزادی های فردی افراد را نقض می کند.