ظـهـور بـلـوغ با دگرگونیهای فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی در بدن شروع می شود و وضع کاملا جدیدی در وجود دختران و پسران پدیدمی آورد.

غده های مترشحه داخلی و خارجی فعال می گردد صفات اولیه جنسی که مربوط به اندامهای جنسی می باشد, وظیفه تولید نسل را به عهده دارند.

تـغییرهای حاصله بر اثر فعال شدن غده هیپوفیزآدرنال (فوق کلیوی ) و گنادها (غدد جنسی ) به وجود می آید

ایـن دگـرگونیها سرآغاز زندگی بزرگسالی به شمار می رود که در نظر اول شاید چندان قابل تـوجه نباشد, اما اختلاف آشکار آن با دوره کودکی ازلحاظ وضع ظاهری و رفتار وحالتهای روانی , کاملا محسوس است .

حـالـت طـبـیعی رسیدن به بلوغ جنسی برای بیشتر پسران از پانزده سالگی و برای دختران از نه سالگی آغاز می گردد.

در طی ایـن مرحله در اکثر نوجوانان , طرح نسبتا ثابت چهره و اندامهای بدن , نمایان می گردد و پس از آن , تغییرهای جسمی تا پایان عمر به آرامی ادامه دارد.

بطور کلی در دوره نوجوانی آنچه که بیش از همه به چشم می خورد, بلند شدن قامت , ازدیاد وزن , رشـد سـریـع اسـتخوانها و ماهیچه ها می باشد وهمزمان با آن , اعضای داخلی بدن , رشدی مشابه دارند.

از ویـژگـیهای دیگر جسمی جوان در این دوره , روییدن مو درصورت و در بعضی از اعضای بدن است .

آهنگ صدا در پسران بم و دورگه می شود و برای اولین بار در خواب , محتلم می گردند

البته ممکن است بروز این خصوصیات در افراد بطور متفاوت و در زمانهای نسبتا مختلف صورت پذیرد.

● پدیده های روحی و روانی بلوغ

بلوغ در واقع , تغییر و تحول شدیدی است که سرتاسر وجود نوجوان را فرا می گیرد.

بـلـوغ , یک نوع تولد مجدد است , یعنی , بافرا رسیدن بلوغ , شخص دیگری با روحیه و اختصاصهای جسمی متفاوت از کودک , به وجودمی آید

در این مرحله نوجوان خواهشها و تمایلهای متفاوت و متضادی دارد.

با این که جوان می خواهد با دوستان خود باشد, علاقمند به تنهایی است .

در ایـن دوران , کـودک پـرجـنـب و جوش دیروز, به جوان حساس و تاثیر پذیر امروز مبدل شده و تغییرهای سریع جسمی , تاثیرهای فراوانی درحالات روحی او می گذارد.

با ظاهر شدن نیروی جنسی در جوان , احساس خاصی به جنس مخالف در او پدید می آید.

او دارای روحیه ای کنجکاو و در عین حال , دچار نوعی سردرگمی است , حساس و زود رنج بوده و در مـقـابـل رفـتـار دیـگران به سرعت واکنش نشان می دهد, گاهی به فکر فرو می رود و زمانی بـه سـخـنـان اطـرافـیان می اندیشد, ولی به شدت از همسالان خود, الگومی پذیرد و از رفتار آنان پیروی می کند.

از نظر رشد شخصیت , ثبات نسبی دوره قبل , دستخوش تحولی ناگهانی گردیده و رفتار خود را با انگیزه های درونی , تشخص طلبی و استقلال جویی , بروز می دهد.

سازگاری اجتماعی او دچار آشفتگی گردیده است .

نیروی متراکمی که در جوان , نهفته , می خواهد به صورتی , خود را آشکار کند.

بنابراین در رفتارش اظهار هویت , مالکیت , ابراز وجود, اظهار تعلق به گروه , نمایان است .

غالبا می خواهد در جمع , مطرح شود و نقش و مسوولیتی به عهده بگیرد

هـمـواره رفـتـار و شخصیت وی ناپایدار و در بعضی اوقات نسبت به دیگران بی اعتماد و در انجام کارها بی حوصله است .

بـا کـمبودهای خود به مقابله برمی خیزد, کم کم دوره وابستگی به سر آمده و می خواهد زندگی مستقل خود را پایه ریزی کند.

اطرافیان جوان باید موقعیت وی را خوب درک کنند و با محبت با اوبرخورد نمایند.

در ایـن بـاره پـیـامـبر اکرمر به والدین و مربیان چنین می فرمایند: به شما سفارش می کنم که با جوانان مهربان باشید, زیرا آنان (در این هنگام ) نازکدل هستند

● رشد ذهنی , عقلی جوان

در این دوره , جوان رشد ذهنی بیشتری پیدا می کند و از لحاظ ابزار ذهنی به حداکثر تحول عقلی خود می رسد.

او می تواند کاملا عملیات ذهنی را انجام دهد.

آنچه یک بزرگسال را از یک نوجوان , ممتاز می کند, مساله کم وبیش بودن تجربه است .

او به خوبی می تواند قضایای منطقی را دریابد و خوب و بد را از هم تمیز دهد, می تواند به سادگی در مـورد کـارهـایش استدلال کند, زیرا نوعی هماهنگی بین تواناییهای ذهنی و عملی او به وجود آمده است .

استعدادهایش از حالت عمومی ـبراساس رغبتها و ذوقهایش ـ جهت گیری خاص پیدا می کند وبه یکی از کارها و یا فعالیتهای فنی و هنری وب علاقه مندمی شود.

دارای قـدرت تـفـکـر گـردیده و می خواهد خود را از قید واقعیتهای محسوس و ملموس دوران کودکی رها سازد.

مـمـکـن است در بعضی از مسائل شک کند, ولی او می خواهد باورها و اعتقادهای خود را دوباره , بازسازی کند و آنها را از روی استدلال و دلیل قبول کند, بهمین جهت در مکتب اسلام , در دوران بلوغ و تکلیف از جوان خواسته شده است که عقاید والدین را به صورت تقلیدی نپذیرد, بلکه اصول اعتقادی را با استدلال منطقی یاد بگیرد تا در اعماق جانش نفوذکند و درحوادث و پیشامدها برای او شک و تردید حاصل نشود.

در ایـن مـرحـله از زندگی او باید بداند که زندگی فقط در خورد و خوراک , خلاصه نمی شود و دیگر نباید, همچون دوران کودکی به دنبال لذت جویی و لذت گرایی باشد.

هدفی عالی در زندگی انسان وجود دارد, که باید آن را تعقیب کند و در مسیر کمال حرکت نماید.

بـایـد چگونه زیستن را بیاموزد و با برگرفتن رهنمودهایی از زندگی انسانهای به کمال رسیده , چون پیامبر اکرمر و ائمه معصومین (ص ) خطوط زندگی نوین خود را ترسیم نماید.