● سیاست های بهبود گذران اوقات فراغت زنان پیگیری نمی شود

شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه مورخ ۲۰ اسفندماه سال ۸۱ به پیشنهاد شورای فرهنگی اجتماعی زنان سیاست های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران را با هدف هماهنگی میان تمام دستگاه ها به منظور استفاده از امكانات موجود و تبادل تجربیات و اطلاعات و منابع موجود در اوقات فراغت این گروه تصویب كرد. ارتقای مهارت وسطح آگاهی، خردمندی و توانمندی های فردی، خانوادگی و اجتماعی زنان، ایفای نقش اساسی آنان در عرصه های مختلف، جهت دهی به برنامه ها وفعالیت های مختلف در راستای تأمین سلامت بهداشت روانی، كاهش اضطراب و خستگی، كسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت هویت دینی و ملی زنان ازجمله اهداف این مصوبه است. قرار شد هیأت نظارت و بازرسی این شورا نظارت بر اجرای آن را برعهده بگیرد. این كه اهداف فوق تا چه حد محقق شده، یا در شرف اجرایی شدن است، سؤالی است كه دكتر «منیره نوبخت»، رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان درباره آن می گوید: «متأسفانه ما درباره این موضوع پیگیری های مطلوبی نداشته ایم و این مصاحبه برای من از این نظر قابل تأمل است، البته هیچ اشكالی ندارد كه هیأت نظارت بازرسی شورای عالی انقلاب فرهنگی را مخاطب قراردهیم و سؤال كنیم برای پیگیری این سیاست ها چه كرده اید؟!»

● توجه نكردن به نحوه گذران اوقات فراغت؛ نقصی جدی

او درباره نحوه گذران اوقات فراغت زنان جامعه می گوید: «بخشی از زنان جامعه ما شاغل هستند و بیشتر وقت خود را صرف فعالیت های اداری و شغلی با مسئولیت های سنگین می كنند و زمانی برای فراغت درنظر نمی گیرند. در كنار این گروه زنان خانه دار قرار می گیرند كه بیشتر وقت خود را به انجام كارهای روزمره و خانگی مشغول اند. بنابراین اغلب خانم های ایرانی به موضوع مهمی به عنوان اوقات فراغت و نحوه گذران آن توجه كافی ندارند كه این موضوع به نقصی جدی تبدیل شده است.»

نوبخت ادامه می دهد: «هرچند كشور ما از نظر امكانات و فضاهای فرهنگی، تفریحی و ورزشی در سطح پائینی قرار ندارد اما نبود مدیریت هماهنگ برای بهره گیری از تمام توان و امكانات موجود، این موضوع را به یك معضل تبدیل كرده است.»

● برای جلوگیری از وقت كشی، نهاد اوقات فراغت تشكیل دهید

بهروز مرادی جامعه شناس دراین باره می گوید: «گذران اوقات فراغت تابعی از مقوله ای به نام تلقی فرد در جامعه نسبت به صرف وقت است و به صورت كلان و فراجنسیتی و در فرایند جامعه پذیری افراد مطرح می شود كه افراد باید دراین فرایند نحوه تنظیم وقت یا سازمان دهی وقت را یاد بگیرند.»

وی موضوع سازمان دهی وقت را بسیار مهم می داند و معتقد است: «این مسأله می تواند تأثیرات كلان ، اساسی و بنیادی در سطح جامعه بگذارد و در صورت بی توجهی به آن با پدیده مذمومی به نام «وقت كشی » در فضای عمومی نظیر مترو، اتوبوس، صف طویل بانكها، نانوایی ها و تره بارها و در فضاهای خصوصی نظیر استفاده مدام از رسانه هایی مثل تلویزیون روبه رو می شویم.»

مرادی می گوید: « بیشتر وقت زنان در فضاهای عمومی صرف فكر كردن به مشكلات و مسائل روزمره و حتی غصه خوردن می شود كه این نوع تفكر نه تنها راهگشا نیست بلكه موجب ایجاد استرس، ناراحتی و افكار منفی می شود؛ از سویی دیگر رسانه ها هم در عرصه خصوصی با اشغال این فرصتها، زنان را به دریافت كنندگان غیرفعال تبدیل كرده اند.»

● تلویزیون همیشه روشن، محور چیدمان منزل

این جامعه شناس توضیح می دهد: « رسانه ها بویژه تلویزیون با ایجاد رابطه یك سویه، قدرت انتخاب ، اظهار نظر و تفكر را از زنان گرفته اند تا حدی كه امروزه چیدمان مبلمان منازل هم به سمت تلویزیون همیشه روشن قرار می گیرد و این رسانه با زمینه های محدود انتخاب گری، بیشتر وقت فراغت آنها را از آن خود كرده است.

امانكته اساسی ایجاد نهادی به نام اوقات فراغت است تا از این طریق هنجارهای سالم در راستای بهینه سازی وقت نهادینه شود و البته مدیران و برنامه سازان رسانه باید با ساخت برنامه های آموزشی، تلقی زنان را از عنصری به نام وقت دگرگون كنند، چرا كه امروزه رسانه ها در جامعه پذیركردن افراد نقش اساسی ایفا می كنند و نباید به سرگرمی صرف تبدیل شوند.

مرادی شكل گیری نهاد اوقات فراغت را به عنوان یك نهاد ثانویه متناسب با تغییر و تحولات روز جامعه ضروری می داند و می گوید: « فرایند سریع شهرنشینی، رشد قابل توجه فشارهای اقتصادی و نبود رفاه اجتماعی در جوامع در حال توسعه موجب شكل نگرفتن نهادی به نام اوقات فراغت شده است.»

● افزایش علاقه مندی زنان به فعالیت های اجتماعی و فرهنگی

«فرحناز قندفروش» مشاور استاندار تهران در امور بانوان می گوید: «همزمان با روی كار آمدن دولت نهم، باتوجه به سفرهای استانی رئیس جمهور و بنابر مصلحت برنامه ریزان استان و مسئولان فرهنگی اغلب اماكن تفریحی برای راحتی زنان و دختران جوان جداسازی شد و احداث پارك های ویژه بانوان جزو اولویت های دولت قرار گرفت.»

وی معتقد است كه باید تمامی مراكز فرهنگی و اجتماعی كه در شرح وظایف مشتركند و توانایی های بالقوه دارند برای رسیدن به هدفی واحد تجمیع و تقسیم بندی شوند.وی تأكید می كند: «اگر ما بتوانیم در برنامه ریزی ها مدیریت زمان و فرهنگسازی را به عنوان یك اصل مورد توجه قرار دهیم و همپای سنت و مدرنیته نیازهای روز را با ابزارهای مناسب پاسخگو باشیم به نتیجه مطلوب و مطبوع دست پیدا خواهیم كرد.»

با این حال توجه به تفریح، ورزش و فعالیت های بدنی در بین زنان از كمترین میزان برخوردار است و هیچ گونه استمراری دراین میان دیده نمی شود، اهمیت فعالیت های ورزشی و تفریحی به ویژه در رشد ذهنی و شناختی زنان هم قابل توجه است و انسجام ذهنی و انگیزه آنها را برای یادگیری بالا می برد.

به رغم افزایش توجه نسبت به فعالیت های ورزشی و تفریحی در جامعه نسبت به چندسال گذشته نظرات مطرح از سوی برخی زنان، بیانگر آن است كه این فعالیت ها و برنامه ها هدفمند، مستمر و براساس نیازها و علایق آنها نیست و هراز چند گاهی كلاس های ایروبیك و بدنسازی مد می شود و بیشتر خانم ها سر از این كلاس ها در می آورند و یاچندی بعد كلاس های گلسازی و آشپزی و به همین ترتیب نیازها و علایق متناسب با شرایط جامعه تغییر پیدا می كند و از مسیر هدفمند و مستمر خودخارج می شود. اما نكته اساسی این است كه احداث مجموعه های چندمنظوره نمی تواند به تنهایی زمینه نگرش مطلوب مادام العمر به جایگاه فراغت را به وجود آورد و پیش از احداث پارك های ویژه بانوان، ورزشگاه های خاص زنان، اماكن تفریحی ویژه زنان و از این دست مباحث و مسائل، لازم است نگرش آنها را نسبت به جایگاه ارزنده اوقات فراغت در بهبود كیفی زندگی روزمره مثبت كنیم.

باید به گونه ای كار كنیم كه پرداختن و استفاده مطلوب و بهینه از این پدیده در تفكر هر زن ایرانی جزو لاینفك زندگی او قرار گیرد. محیط و جامعه به تنهایی نمی تواند فارغ از برنامه ها و فرهنگسازی و هماهنگی ارگان های ذیربط، نگرش زنان و دختران جوان را به این پدیده كه نقش قابل توجهی در بهبود شرایط اجتماعی و اخلاقی جامعه دارد، تغییر دهد.