در یکی از روزهای دی ماه، بهشتی کوچک در گوشه ای از این شهر پرهیاهو یک بار دیگر پذیرای ما شد. بهشت کوچکی که نمونه های آن در گوشه و کنار شهر ما کم نیست. کافی است اراده کنید و همتی و بعد یک روز، نه، ساعتی از این همه روزهای تکراری را کمی از روزمرگی ها و از چرخه بی سرانجام تلاش برای معاش و معاش برای تلاش فاصله بگیرید. با نام حق حرکت کنید و برای انجام یک امر الهی قدم بردارید. آخر اینجا را خانه خدا هم نامیده اند. فراموش نکنید برای ورود به این خانه باید پاک باشید از همه منیت ها و آلودگی ها. بخوانید این جملات را که یکی از متولیان این خانه کوچک الهی که نمی خواهد نامش مطرح شود می گوید: «اینجا محلی است که باید صالحین بیایند. بهشتی که ناصالح نباید در آن قدم بگذارد. همه از تولیت گرفته تا آشپز و مربی باید صالح باشند و تنها خدا را در نظر داشته باشند.»

همه بهشت های کوچکی که در گوشه و کنار شهر پراکنده اند و ما هر روز بی تفاوت از کنار آنها می گذریم از خانه های کودکان بی سرپرست گرفته تا مراکز نگهداری از کودکان ناتوان ذهنی و جسمی، از شیرخوارگاه گرفته تا مراکز خیریه حمایت از بیماران خاص و حتی صندوق های قرض الحسنه کوچک خانوادگی که گاه گره های بزرگی از کار اعضای یک خانواده و یک خویشاوند باز می کنند همه میزانند و ترازویی برای سنجش ادعای ما که شیعه علی(ع) هستیم. آخر علی(ع) مظهر محبت و عاطفه بود. او رنج می کشید و کار می کرد و سرانجام مزد کار خود را صرف بیچارگان و درماندگان می نمود. علی(ع) برای نیازمندان و ستم دیدگان پناهگاه بزرگی بود، پدر یتیمان و فریادرس بیوه زنان و دستگیر درماندگان و یاور ضعیفان. علی(ع) هر کجا یتیمی می دید مانند پدری مهربان دست نوازش به سر او می کشید و برایش خوراک و پوشاک می فرستاد.

«این ترازویی است که این وسط قرار گرفته است و اسمش حق است. کلیه اعمال و رفتار و کردار ما توسط این ترازو سنجش می شود و اگر خارج از حق رفتار کنیم در جهان دیگر گرفتاری داریم. ما مسلمانیم. گفته اند قیامتی وجود دارد، اما قیامت همین جاست.» اینها را همان متولی می گوید که خود را خادم کودکان بی سرپرست می داند و تمام امکانات خود را در اختیار آنان قرار داده است. ادامه سخنان او در اشاره به مدرسه همجوار خانه نوباوگان کمی مرا می ترساند: «مدرسه مال ماست، آن را با ارزان ترین قیمت خریداری کردند، ولی حتی یک نفر از بچه های ما را راه نمی دهند. بعد می خواهند خودشان کارشان درست شود... امکان ندارد. مگر این که به عدل خدا معتقد نباشیم. آنچه من برای بچه خودم می خواهم باید برای بچه یتیم هم بخواهم، در غیر این صورت او حاضر و ناظر است بر اعمال ما در همه وقت و همه جا.»

● آشنایان ناآشنا

اگرچه می گویند دست از جان شستن آسان تر است تا دل از مال کندن، اما بعضی ها خیلی راحت این معادله را بر هم زده اند؛ کسانی که بخشی از مال حلالی را که گاه به زحمت به دست آورده اند و گاهی خود نیازمندتر به آنند، در راه کمک به همنوع ایثار می کنند. مسوولان خانه نوباوگان شادروان محمد مظفری از پیرزن ۸۵ ساله ای می گویند که هر ماه از شهرستان ۵۰۰۰۰ ریال به حساب کودکان واریز می کند و از کارگر شوفاژکاری که با وجود نیاز مالی شدید هرماه بخشی از وقت خود را به انجام کارهای تاسیساتی مرکز اختصاص می دهد. از جوانی که بدون هیچ چشمداشتی راه اندازی سایت رایانه ای برای استفاده کودکان این خانه را به عهده گرفته است. بگذارید از خانواده ایرانی مقیم آمریکا هم بگویم که هزینه تهیه چند دستگاه رایانه و تامین مخارج یکی از کودکان را به عهده گرفته و متعهد شده است بعد از ۱۸ سالگی نیز وسایل و امکان ادامه تحصیل او را در خارج از کشور فراهم نماید و از تمام خانواده هایی که ماهانه مبلغی را به حساب شخصی کودکان مرکز، که تنها خودشان و آن هم پس از رسیدن به سن قانونی اجازه برداشت دارند، واریز می کنند تا پشتوانه ای برای آینده آنان باشد و هم از آنانی که مسوولیت پشتیبانی از کودکان را پس از رسیدن به ۱۸ سالگی، که ناگزیر باید مرکز را ترک کنند، به عهده گرفته اند و می گیرند. متولیان خانه نوباوگان همچنین از آشنای ناآشنایی می گویند که خود آنان کد ۱۹ را برای او انتخاب کرده اند. بد نیست شما هم داستان او را بخوانید: «مدتی پیش آقایی زنگ زدند و فکسی فرستادند که نشان می داد مبلغ گزافی به حساب مرکز واریز شده است. هر چه از ایشان خواستیم خودشان را معرفی کنند و نام و نشانی از خود بدهند، گفتند یک ناشناس بنده خدا.»

اینجا همه چیز رنگ خداست. هیچ کس کار نمی کند تا در جایی مطرح شود و اسم و رسمی پیدا کند. اینجا در ازای کار به کسی پست و مقام نمی دهند. فقط اگر خالص باشی جواز کار پیدا خواهی کرداینجا همه چیز رنگ خداست. هیچ کس کار نمی کند تا در جایی مطرح شود و اسم و رسمی پیدا کند. اینجا در ازای کار به کسی پست و مقام نمی دهند. فقط اگر خالص باشی جواز کار پیدا خواهی کرد. این توضیحات را هم از زبان همان متولی بخوانید: «هر کس اینجا خلافی کند، دستش قطع می شود. نه این که ما دستی را بزنیم، بلکه دستش از خوان نعمت خداوندگار قطع می شود.»

شاید واقعا همان طور که می گویند برای بعضی ها جان دادن آسان تر از مال دادن باشد، اما در مقابل، عده ای هم به هیچ وجه حاضر نیستند لذت گشاده دستی در راه خدمت به دیگران را با هیچ لذت دیگری عوض کنند. آنان اصلا مالی را که در این راه داده اند از دست رفته نمی دانند. یکی از خیرینی که سال هاست در زمینه تهیه امکانات ورزشی برای کودکان بی سرپرست فعالیت دارد و او هم نمی خواهد نامی از او برده شود از جمله همین افراد است. او که در خاطرات خود به قهرمانی اشاره می کند که از همین خانه های کودکان بی سرپرست موفق به دریافت مدال های جهانی در وزنه برداری شد، معتقد است بخشش از مال وظیفه ای است که هر کس به شکرانه نعمتی که خداوند در اختیار او قرار داده است باید در حد وسع و توان خود انجام دهد. اگرچه این کار اثرات مستقیم و بسیار مهمی نیز در زندگی خود فرد دارد و به واسطه کار خیری که انجام شده گره های مهمی از زندگی انسان باز می شود. او به این مطلب نیز اشاره دارد که هر کس این مسیر را یک بار امتحان کند دیگر نمی تواند از این کار دست بردارد.

● دری به سوی بهشت

بخشش از مال با انگیزه های مختلفی انجام می شود. گروهی این کار را وظیفه انسانی می دانند و گروه دیگر با انگیزه های مذهبی از مال و امکانات خود انفاق می کنند. گرچه به اعتقاد یکی از خیرین نمی توان بین این دو تفکیکی قائل شد، و اصول هیچ مذهبی خارج از اصول انسانی نیست، مگر این که انحرافاتی پیش آید، در غیر این صورت مذهب و انسانیت اگر درست تعریف شده باشند هر دو یکی است.

عده ای نیز کمک به همنوع را وسیله ای به درگاه الهی برای رفع نیازها و برطرف کردن مشکلات خود می دانند. نذر می کنند و حاجت می گیرند، و بعد مالی را می بخشند، گره از کار کسی می گشایند، از یتیمی دست گیری می کنند و بعد همه چیز به فراموشی سپرده می شود. نامه صادقانه و بی پیرایه ای که یکی از کودکان بی سرپرست برای ما نوشته نمونه ای است که روحیه لطیف و حساس آنان را در مقابل کمک های خیرین نمایان می سازد. راستی چه احساسی به شما دست خواهد داد اگر بدانید محبتی که به شما می شود نه خالصانه، بلکه برای رسیدن به نتیجه ای خاص است؟ بد نیست شما هم این نامه را بخوانید:

«به نام خدا؛ ما از خیرین انتظار داریم وقتی ما را به جایی می برند فقط برای حاجات خودشان نباشد، بلکه اگر حاجاتشان قبول شد نیز باز هم به ما سر بزنند. ای خیرین محترم ما بچه ها دعا می کنیم که حاجات شما هر چه زودتر برآورده شود و باز هم به ما سر بزنید.

ای خیرینی که بعد از این که حاجت تان برآورده شد باز هم به ما سر می زنید، ما بچه ها می فهمیم که شما فقط برای برآورده شدن آرزوی خودتان نیامده اید اینجا، بلکه ما را نیز دوست دارید. ما هم از این موضوع خوشحال می شویم.»

انگیزه کار خیر هر چه باشد، آنچه اخلاق و انسانیت و دین و مذهب به آن حکم می کنند این است که بخشش باید بدون منت و بدون چشمداشت انجام شود. در دستگیری از نیازمندان حفظ آبرو و جلوگیری از تخریب شخصیت آنان از مواردی است که باید بسیار مورد توجه قرار گیرد. این مورد بویژه در مورد کودکان یتیم، که این همه در کتاب و آیین به آنها سفارش شده است، اهمیتی دوچندان دارد، چرا که هر گونه سهل انگاری در این زمینه می تواند شخصیت بسیار انعطاف پذیر و در حال شکل گیری آنان را با مشکلات و آسیب هایی جبران ناپذیر تحت تاثیر قرار دهد.