رانندگی حق همه کسانی است که قوانین را رعایت می کنند و جاده و بزرگراه به شخص یا اشخاص معینی تعلق ندارد. همه می خواهند سالم به مقصد برسند و از سفر خود لذت ببرند. راندن در جاده ها متناسب با نوع وسیله نقلیه متفاوت است. سرعت و شتاب برخی خودروها نسبت به سایر وسایل نقلیه بالاتر بوده و به تبع آن میل رانندگان آنها به تندتر راندن نیز افزایش می یابد. برای جاده ها و بزرگراه ها هم حداقل و حداکثر سرعت در نظر گرفته شده است بنابراین با وجود چنین شرایطی سبقت امری اجتناب ناپذیر در رانندگی به حساب می آید.

در قوانین رانندگی همه خودروها باید در لاین خود حرکت کنند و بین خطوط برانند اما آنگاه که نیاز به سبقت باشد باید به نوع خطوط جاده یا بزرگراه و آزادراه ممتد یا بریده بریده بودن و موقعیت خودروهای مجاور در بزرگراه ها یا آزادراه ها و مقابل در جاده ها توجه کنند و با روشن کردن چراغ راهنما و رعایت احتیاط، اقدام نمایند.

اینک با سبقت و شرایط آن و همچنین بحث حرکت میان خطوط و رعایت حق تقدم و قوانین مربوط به آنها آشنا می شویم:

تغییر در خط حرکت

برای نظم بخشیدن به رفت و آمد خودروها و پیشگیری از برخورد و تصادف آنان با یکدیگر، بزرگراه ها، آزاد راهها و خیابانهای عریض را خط کشی کرده اند تا وسایل نقلیه از میان این خطوط عبور کنند و مزاحم رفت و آمد بقیه خودروها نشوند. با این حال برخی از رانندگان ترجیح می دهند از روی خطوط این معابر بگذرند و لحظه به لحظه نیز مسیر خود را عوض کنند! به این معنا که یک باره تصمیم بگیرند از سمت دیگری حرکت کنند و دوباره به جای اولشان بازگردند.

به رانندگان عزیز توصیه می شود هنگام رانندگی، مسیر حرکت خود را حفظ نمایند و با این کار هم خودشان سریع تر و به سلامت به مقصد رسیده و هم سایر رانندگان بدون دغدغه خاطر به مسیرشان ادامه دهند. بدون آنکه نیازی به انجام مانورهای خطرناک و دردسرآفرین باشد.

برابر ماده ۱۱۹ در راه هایی که خط کشی شده وسایل نقلیه باید در مسیر بین خطوط حرکت کنند و از آن خارج نشوند و در صورت نیاز به خروج و تغییر خط حرکت، احتیاط کامل را نموده و ابتداء با استفاده از چراغ راهنما و با دادن علامت (در روز یک تک بوق در شب تعویض نور بالاو پایین) رانندگان وسایل نقلیه دیگر را از قصد خود آگاه سازید و سپس با رعایت حق تقدم وسایل نقلیه ای که در خطوط کناری در حرکت هستند وارد خط های عبور دیگر شوند. در راه هایی که خط کشی ندارند هرگونه تغییر مسیر حرکت به چپ و راست ممنوع است مگر با رعایت احتیاط و دادن علامت و رعایت حق تقدم عبور وسایل نقلیه هم مسیر و مجاور. همچنین انحراف و تجاوز وسایل نقلیه به مسیر مقابل (مخالف) ممنوع است، مگر در مورد سبقت مجاز و با رعایت ضوابط سبقت.

سبقت و مراحل آن

سبقت عبارت است از تغییر خط برای عبور کردن از وسیله نقلیه ای که کندتر حرکت می کند. همواره در همه خیابان ها و جاده ها وسایلی هست که حتی از حدود سرعت تعیین شده، بنا به هر علتی، کندتر حرکت می کند مثل دوچرخه ها، موتورسیکلت ها و... و یا وسایلی که قصد گردش دارند سرعت خود را کندتر کرده اند. هرگز تا حصول اطمینان از بی خطر بودن سبقت، چه برای خود و چه برای دیگران، سبقت نگیرند. اگر از زنجیر چرخ در سطوح برفی استفاده می کنید، هرگز سبقت نگیرید و نهایتاً اگر برای سبقت اندکی شک دارید، هرگز سبقت نگیرید. برای این که شرایط سبقت را بدانیم باید با مراحل آن آشنا شویم.

مراحل لازم برای سبقت بی خطر عبارتند از:

۱) ابتدا به علائم افقی یا عمودی توجه نموده و در صورت مجاز بودن سبقت چراغ راهنمای سمت چپ را بزنید تا نشان دهید می خواهید سبقت بگیرید. سپس با دیدن روبرو و پشت سرتان از روان و امن بودن راه مطمئن شوید. ضمناً جهت آگاه نمودن راننده وسیله ای که از آن سبقت گرفته می شود، باید بر حسب موقعیت زمانی (روز یا شب) از بوق کوتاه یا تعویض نور بالاو پائین استفاده نمود.

۲) هنگام سبقت به دوچرخه ها و سایر وسایل نقلیه کوچکی که در جلوی وسیله ای که قصد سبقت از آن را دارید و ممکن است از دید شما پنهان باشند، توجه کنید همچنین ممکن است هنگام سبقت وسایل نقلیه جلویی شما، قصد گردش، به چپ داشته باشند و یا اینکه عابران پیاده قصد ورود به عرض خیابان را داشته باشند.

۳) بعد از زدن چراغ راهنمای سمت چپ، تغییر خط یا لاین دهید و بر سرعت خود بیفزائید و هنگامی که فاصله طولی مناسب را با وسیله نقلیه حفظ کردید (رویت چراغ های بزرگ وسیله نقلیه در آئینه وسط خودرو) با زدن چراغ راهنمای سمت راست نشان دهید تصمیم دارید به خط یا لاین قبلی برگردید. در این هنگام حتماً مطمئن شوید راننده مذکور از تصمیم شما مطلع شده است و هرگز به طور ناگهانی در جلوی آن قرار نگیرید.

۴) اگر وسیله نقلیه ای که در حال سبقت از آن هستید، به طور ناگهانی سرعت خود را زیاد کرد با او مسابقه نگذارید باید سرعت خود را کم کنید و به جای قبلی خود برگردید. هنگامی که وسیله ای در حال سبقت از خودروی شما است، هرگز سعی بر اضافه کردن سرعت خود نکنید.

۵) هرگز در گذرگاه عابر پیاده سبقت نگیرید. اگر می خواهید از وسیله ای که پارک شده است سبقت بگیرید، مراقب سرنشینانی که ممکن است ناگهان در ماشین را باز کنند و یا عابران پیاده ای که از جلوی ماشین بیرون بیایند، باشید.

در بسیاری از جاده ها که سرعت تعیین شده زیاد است و در هر جهت ۲ یا ۳ خط حرکتی و بیشتر وجود دارد، خط چپ، خط مخصوص سبقت است. بنابراین، اگر قصد سبقت ندارید و در این لاین حرکت می کنید، در اولین فرصت ضمن رعایت شرایط قانونی، به لاین سمت راست تغییر مسیر دهید.

رعایت حق تقدم

ایرانیان از دیرباز به اخلاق حسنه، ادب، احترام وگذشت در هنگام عبور یا ورود نسبت به دیگران، مشهورند. اما همین فرهنگ، در ترافیک، اغلب حالت غیراخلاقی به خود می گیرد بطوری که عدم رعایت حق تقدم عبور دیگران؛ نمونه بارز این مسئله است. باید یاد گرفت که رعایت حق تقدم نیز مانند فرهنگ تعارف در ورود و خروج، نه تنها از خودگذشتگی نیست بلکه رعایت حقوق شهروندی است وتوجه به رعایت چنین امری، مسلما تا حد زیادی از مشکلات شبکه حمل و نقل خواهد کاست.

برابر آمار و ارقام موجود، بیشترین علت تصادفات درون شهری، عدم رعایت حق تقدم عبور می باشد، این موضوع، بدان معنی است که اغلب رانندگان به مقررات این قسمت از آیین نامه راهنمایی و رانندگی، آشنا نبوده و یا اینکه به آن توجهی ندارند.

ماده ۱۳۷ آیین نامه راهنمایی و رانندگی، نحوه حق تقدم عبور وسایل نقلیه در تقاطع و میدانهایی که فاقد هرگونه علامت و چراغ راهنما هستند را به ترتیب ذیل تعیین نموده است:

۱) در تقاطع های هم عرض، اگر دو وسیله نقلیه ای که روبه روی هم در حرکتند، بخواهند با هم داخل خیابان مجاور واحدی شوند؛ حق تقدم عبور با وسیله ای است که سمت راست گردش می کند.

۲) هرگاه دو یا چند وسیله نقلیه از دو یا چند راه مختلف، به مدخل تقاطع هم عرض یا میدانی برسند، حق تقدم با وسیله ای است که در طرف راست وسیله دیگر قراردارد.

۳) همچنین در برخورد راه فرعی با راه اصلی، حق تقدم با وسیله ای است که از راه اصلی عبور می کند.

۴) وسیله ای که در حرکت است، نسبت به سایر وسایل نقلیه متوقفی که در حال حرکت کردن به جلو و عقب یا دور زدن هستند، حق تقدم دارد.

۵) در گذرگاه عابر پیاده، حق تقدم عبور با عابران پیاده است.

بدین ترتیب ضرورت رعایت حق تقدم عبور، بدین معنی است که رانندگان ضمن هدایت وسیله نقلیه خود و یا هنگام شروع به حرکت، بایستی طوری حرکت نمایند که موجب تغییر ناگهانی جهت یا سرعت سایر وسایل نقلیه نشوند.