تصور شما از یك فرد معلول چیست؟ شما هم مثل خیلی ها فكر می كنید همه افراد معلول روی ویلچر می نشینند یا فكر می كنید معلول كسی است كه قادر به انجام هیچ كدام از كارهای روزمره و عادی نیست. بهتر است به مناسبت روز جهانی معلول، ما هم اطلاعات و آگاهی مان را نسبت به معلول و معلولیت بیشتر كنیم و حداقل بخشی از وظیفه مان را نسبت به این افراد انجام دهیم.

طبق تعریف، معلول كسی است كه دچار یك نقص جسمی یا ذهنی است و این نقص در انجام فعالیت های عادی روزانه اش اخلال ایجاد كرده است. در كشور ما، علاوه بر افرادی كه در دوران دفاع مقدس دچار معلولیت شده اند و افرادی كه با نقص مادرزادی متولد می شوند، بسیاری از افراد در پی یك حادثه یا بیماری دچار معلولیت می شوند.

حوادث شغلی و تصادفات رانندگی

هر ساله تعداد زیادی از هم وطنان ما در اثر حوادث ناشی از كار و سوانح و تصادفات جاده ای دچار معلولیت می شوند. این افراد تا قبل از اینكه این اتفاق برایشان بیفتد، مانند سایر افراد در محیط های علمی و كاری یا سایر بخش های اجتماع حضور داشته اند و بعد از دچار شدن به این مشكل، علاوه بر از دست دادن بخشی از توانایی و سلامتشان كه حقیقتاً پذیرش آن برای هر فردی دشوار است به دلیل برخی كمبودها با مشكلاتی مانند بی كاری و نداشتن امكان استفاده از امكانات تفریحی و ورزشی و حتی نداشتن امكان حضور در اجتماع روبه رو می شوند. این مشكل ممكن است برای هركدام از ما هم اتفاق بیفتد. حمایت از معلولان و تلاش برای بهبود وضع زندگی و ارتقای سطح سلامت و رفاه آنها، و وظیفه ملی برای همه افرادی است كه از سلامت كامل برخوردار هستند.

بهترین و اصلی ترین راه حل برای كاهش و كنترل چنین معلولیت هایی پیشگیری است. بهبود وضعیت ایمنی جاده ای، كاهش و كنترل تصادفات رانندگی ، بهبود وضعیت ایمنی و بهداشتی در كارگاه ها و ایمن سازی شرایط شغلی اقداماتی است كه می تواند از بسیاری معلولیت ها پیشگیری كند.

آمار چه می گوید؟

رئیس سازمان بهزیستی كشور اعلام كرده است، سالانه ۲ هزار نفر در كشور بر اثر تصادفات رانندگی دچار ضایعه نخاعی می شوند. دكتر ابوالحسن فقیه با اعلام مطلب فوق، تعداد معلولان جامعه را ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر ذكر كرده و با اعلام اینكه تنها ۲۰ هزار نفر از این معلولان تحصیل كرده اند و قانون سه درصد مربوط به استخدام معلولان با تحصیلات دانشگاهی است، افزوده است: <به همین دلیل این قانون هم نتوانسته مشكل اشتغال معلولان را حل كند.>

مدیر كل دفتر آمار و محاسبات اقتصادی و سازمان تامین اجتماعی نیز اعلام كرده است: <طبق آمار به دست آمده ، در سه ماهه نخست سال جاری ۴۸۱۸ نفر از بیمه شدگان سازمان تامین اجتماعی دچار حادثه ناشی از كار شده اند.>

بخش هایی از قوانین كار و تامین اجتماعی هم به حقوق معلولان اختصاص یافته است. به عنوان مثال، ماده ۱۱۹ قانون كار به حمایت از اشتغال معلولان اشاره دارد. در شرایطی كه گاه اشتغال افراد عادی و دارای سلامت كامل با مشكل مواجه است، مشكلات معلولان به مراتب بیشتر خواهد بود و رفع این مشكل جز با تلاش همه افراد و سازمان ها ممكن نخواهد بود.

لزوم اشتغال معلولان

افراد معلول هم مانند سایر افراد از حق زندگی برخوردارند و همه باید تلاش كنند، امكان زندگی مستقل را برای آنها به وجود آورند. یكی از اصلی ترین راه های ایجاد استقلال در زندگی افراد معلول، فراهم كردن امكان اشتغال برای آنهاست. داشتن شغل، علاوه بر ایجاد استقلال مالی باعث می شود، فرد احساس كند در اجتماع حضور دارد و اعتماد به نفس و روحیه او بیشتر و بهتر شود. به همین منظور، در تمام دنیا گروه ها و سازمان ها و تشكل های مختلفی برای بهبود وضع زندگی معلولان و كاهش تبعیض های موجود این گروه از اجتماع تلاش می كنند.

در انگلیس، از سال ۲۰۰۵ برنامه ای برای حمایت از معلولان و بهبود وضع زندگی آنها آغاز شده است و كه قصد دارد تبعیض های موجود در جامعه علیه معلولان را تا سال ۲۰۲۵ برطرف كند. چهار موضوع اصلی كه زندگی مستقل، حمایت از خانواده هایی كه كودكان معلول دارند، كمك به نوجوانان معلول برای ورود به دنیای بزرگسالی و حمایت و تشویق معلولان به كار كردن و حفظ شغل قبلی شان است.

روز جهانی معلول

دوازدهم آذر، سوم دسامبر ۲۰۰۶ روز جهانی معلولین بود. این روز هر سال برگزار می شود تا بهانه ای باشد برای شناخت معلولیت و بهبود وضعیت سلامت و رفاه معلولان در سراسر جهان است. سازمان بهداشت جهانی امسال این روز را با شعار <معلولین، دسترسی و ارتباطات> برگزار كرده است. افراد معلول به اندازه افراد دیگر از تكنولوژی های ارتباطی و اطلاعاتی لذت نمی برند و معمولاً اطلاعات به شكلی ارائه می شود كه امكان دسترسی و استفاده از سوی افراد معلول وجود ندارد . متاسفانه این مشكل در اینترنت و دنیای مجازی هم وجود دارد.

دسترسی الكترونیكی چیست؟

دسترسی به دنیای الكترونیك (E Accessibility) همان راحتی و سهولت استفاده از تكنولوژی های اطلاعات و ارتباطات مانند اینترنت است. صفحات الكترونیكی باید طوری طراحی و ارائه شوند كه افراد معلول هم بتوانند به راحتی به آنها دسترسی پیدا كرد و از اطلاعات آنها استفاده كنند. به عنوان مثال برای افرادی كه مشكل نابینایی دارند، از نرم افزارهایی كه متن را با صدای بلند می خوانند و برای افراد كم بینا از صفحاتی با قابلیت تغییر اندازه حروف و تنظیم كنتراست رنگ های متن و زمینه باید استفاده شود. برای افراد كم شنوا یا ناشنوا، قسمت های شنیداری باید با نوشته همراه باشد.

در این صورت، افراد معلول یا كم توان هم می توانند از اطلاعات كه حق طبیعی آنهاست، استفاده كنند. امسال هم با تلاش و همكاری افراد، گروه ها و سازمان های مختلف در دفتر مركزی سازمان بهداشت جهانی در ژنو سمیناری با هدف افزایش آگاهی از حقوق معلولان برگزار شده است كه با توجه به شعار <معلول، دسترسی و ارتباطات> این سمینار دسترسی به اطلاعات و ارتباطات را به عنوان یكی از حقوق اصلی این افراد مورد توجه قرار داده و قوانین و استانداردهایی در سطح جهانی ارائه كرده است.

در این سمینار سعی شده است موانع موجود در دسترسی به اطلاعات و ارتباطات از جمله اینترنت برای افراد معلول به حداقل رسیده یا حذف شود. استفاده از تكنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطی مانند اینترنت به سرعت به یك نیاز اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی در زندگی افراد تبدیل می شود و افراد معلول نیز نباید از این امكان دور بمانند.

دو كلمه با كارفرمایان

تصور نكنید افرادی كه به ظاهر معلولیت ندارند، معلول نیسنتد. برخی انواع معلولیت در ظاهر مشخص نیست و این موضوع نباید باعث از بین رفتن حقوق فرد معلول شود. تصور نكنید كه همه افراد معلول از ویلچر استفاده می كنند ، همه نابینایان عینك سیاه و عصای سفید دارند و همه افراد ناشنوا از زبان اشاره استفاده می كنند. تصور نكنید، افرادی با معلولیت ذهنی و قدرت یادگیری پایین نمی توانند متقاضی استخدام باشند و باید در مشاغل ساده و كم اهمیت كار كنند. تصور نكنید افراد معلول به دلیل اینكه تجربه كاری كمتری نسبت به سایر افراد دارند، نباید در اولویت شغلی قرار گیرند.

برنامه ای برای شناسایی افراد معلول در نظر بگیرید. تمام كاركنان را در برنامه های آموزشی شركت دهید و برای افراد معلول، برنامه های بازتوانی و آموزشی ویژه در نظر بگیرید.

كارفرمایان دقت كنند

كارفرمایان اغلب ترجیح می دهند افراد سالم را استخدام كنند و به محض اینكه متوجه می شوند فردی دچار معلولیت است، تصور می كنند آن فرد قادر به انجام كار نیست. اما باید توجه كرد معلولیت یك تعریف كلی و عام دارد و با توجه به نوع و درجه معلولیت و نوع شغل و وظایف كاری است كه توانایی های واقعی افراد در انجام كار مشخص می شود. تجربه نشان داده است بسیاری از افراد معلول وظایف و مسوِولیت های كار را با انگیزه و دقت بیشتری انجام می دهند.

بر اساس نتایج یك تحقیق در انگلیس ۶/۸ میلیون نفر(حدود ۵۰ درصد) از افراد در سنین كار دچار معلولیت هستند و متاسفانه هنوز تعداد زیادی از این افراد كه توانایی یا علاقه به انجام كار دارند، موفق به داشتن شغل نشده اند. طبق نتایج این تحقیق معلولان شاغل، حداقل ۱۰ درصد كمتر از سایر افراد حقوق دریافت می كنند كه این موضوع به علت استفاده از آنها در مشاغل ساده تر و با حقوق كمتر اتفاق می افتد.

‌ فرزانه فولادبند