ساختار شبکه های ارتباطی شهری به سه نوع تقسیم می شود:

الف) نوع شعاعی: در این نوع، تمرکز در نقطه مرکزی قرار دارد و تمام خیابان ها به این مرکز ختم می شود و باعث می شود که خیابان ها به صورت شعاع هایی در حول آن نقطه مرکزی افزایش یابند.

ب) نوع قطاعی: ساختار خیابان ها با در نظر گرفتن مساحتی از همه جهات بدون هیچ گونه محدودیتی قابلیت توسعه دارد. اغلب به منظور کوتاه کردن مسیر شکل توسعه دیاگونالی یا به صورت مورب است. برای مسافت های طولانی امکانات زیادی در رابطه با نحوه کاربری آن وجود دارد.

ج) نوع دایره ای: ساختار متمرکز شده روی دایره، فقط در زمان ارتباط به صورت شعاعی یا جهت کوتاه کردن مسیر قطاعی عمل می کند.

همان طور که گفته شد ارتباط بین مرکز ها و نقاط اصلی یک مجموعه (شهر) توسط خیابان ها صورت می گیرد که به طور کلی به دو نوع تبدیل می شوند:

الف) ارتباط از طریق خیابان های کمربندی: نکات مثبت:

جهت ارتباط دادن به یک محیط مسکونی بزرگ قابل استفاده است.

جهت بازیابی، بسیار خوب است و راه های ورودی و خروجی با مسدود بودن یک بلوک توسط اتوبوس نیز قابل استفاده است.

نکات منفی:

قطع کردن راه های پیاده و ماشین رو

بار زیاد روی قسمتی از ترافیک خارجی

ناامنی در ترافیک به علت سرعت زیاد.

ب) ارتباط توسط خیابان های مستقیم: نکات مثبت:

جدا شدن دقیق راه های پیاده و اتومبیل رو و ترافیک خارجی از محیط دور نگه داشته می شود.

در زمانی که طراحی قسمتی از فضا مورد نظر باشد، امکان کنترل و کاهش سرعت به منظور افزایش ضریب ایمنی وجود دارد.

نکات منفی:

میزان ارتباطات محدود است (حداکثر طول خیابان های مستقیم ۳۰۰متر است) به سختی جهت یابی می شود.

راه های ورودی و خروجی در زمانی که قسمتی از بلوک ها مسدود می شوند، مشکل می شود و استفاده از خط اتوبوس ممکن نیست.

برش خیابان ها:

راه ها بر حسب ترافیکی به شش دسته تقسیم می شوند که عبارتند از:

راه های مستقل پیاده رو و عبور دوچرخه: در طراحی این راه ها باید به موارد مختلفی توجه کرد که در زیر به تعدادی از آنها اشاره شده است: باید حداکثر فاصله راه پیاده بین پارکینگ و در ورودی منزل صدمتر باشد.

باید حداکثر فاصله بین راه خروجی و ورودی منزل برای آمبولانس و تانکر نفت و غیره ۵ میلی متر باشد

طراحی راه ها برای فضاهای مسکونی تاثیر بسیاری روی افراد محیط مسکونی مورد نظر دارد.

راه های ماشین رو در فضای مسکونی: خیابان ها و راه های ماشین رو در محیط مسکونی، معمولا از سنگ فرش های مناسب، قطعات بتنی یا موزایک، مخلوطی از آسفالت یا آجر یا قطعات بتنی و سنگ های طبیعی ساخته می شود.

این نوع راه ها خود به سه نوع تبدیل می شوند:

راه های ماشین رو در محیط مسکونی تک واحدی

راه های ماشین رو در محیط منازل زنجیره ای

راه های ماشین رو در محیط مسکونی در طبقات

راه های اتومبیل رو در محیط مسکونی دارای این خاصیت است که به علت اندازه های کوچک تر و تاسیسات ارتباطی محدودتر، مخارج را کاهش می دهد و خواسته های مردم ساکن محیط را نیز برآورده می کند. به پیاده ها و کودکان توجه خاصی مبذول می شود و تمامی افراد به راحتی می توانند به مقاصد و منازل خود دسترسی داشته باشند. خیابان های پخش کننده: این خیابان ها، راه حلی برای مقابله با رفت و آمد ها با سرعت بسیار بالا و بروز ناامنی در ترافیک ارایه می دهند. وجود انحنا در طراحی این خیابان ها و عقب نشینی و تعیین محل توقف اتومبیل ها موجب می شود که اتومبیل ها سرعت زیادی نداشته باشند. بنابراین ایمنی بیشتری در ترافیک و فضای بیشتری برای افراد پیاده به وجود آمده است. خیابان های پخش کننده اگرچه از نظر طراحی، عرض پروفیل مساوی دارند اما از نظر رفت و آمد یا قوس ها و جزییات تفاوت زیادی ندارند، زیرا در درجه اول به رفت و آمد روان توجه شده است. توسعه ترافیک در درجه اول، می تواند نه تنها برای اتومبیل ها در خیابان های منتهی به محیط های مسکونی، بلکه برای افراد پیاده نیز اشکالات زیادی را به وجود آورد که در زیر به چند نمونه آن اشاره شده است:

۱) درصد بالای خطر تصادف برای پیاده ها و کودکان به دلیل سرعت زیاد اتومبیل ها

۲) اشغال فضای زیاد خیابان ها و پارکینگ ها

۳) با آنکه در طول روز ترافیک تراکم کمتری دارد، استفاده از فضای خیابان برای بازی یا توقف به علت ناامنی امکان پذیر نیست

۴) تکنیک های ترافیک و طراحی و نحوه کاربری و همچنین فضای مسکونی محدود شده است.

۵) نسبت غلط به معنای واقعی عملکرد ترافیک و فضایی که به آن تعلق دارد، از یک طرف و خواست های مختلف فضاهای مسکونی و دیگر فضاها از طرف دیگر، خطر های رفت و آمد و غیراقتصادی بودن طراحی خیابان ها را موجب می شود که برای این نواحی باید طراحی دیگری را نیز در نظر گرفت.

حسین میرزایی