جلفا در ناحیه شمالی کشور واقع است. این شهرستان در گذشته جولاه (بافنده) نامیده می شد و از مراکز مهم پرورش کرم ابریشم و بافت پارچه های حریر به شمار می آمد.

واژه جلفا ارمنی است و این منطقه از دوران اشکانیان ارمنی نشین بوده است و بعدها به دستور شاه عباس صفوی حدود ۲۰۰۰ خانوار ارامنه جلفای ارس به جلفای اصفهان کوچ داده شدند تا در امر صدور ابریشم از راه خلیج فارس فعالیت کنند.با توجه به باقیمانده قلعه گاوور در منطقه، پیشینه جلفا به دوران اوراتویی می رسد و همچنین برابر برخی روایت ها، آریائی ها از این نقطه وارد ایران شده اند.

ناصرالدین شاه قاجار در سفر مشهور خود به اروپا از این دروازه عبور کرده است.

● منطقه آزاد ارس

منطقه آزاد ارس در شمال شرق تبریز، در نقطه صفر مرزی ایران و در جلفا واقع است.

وسعت این منطقه چنانچه اخیراً اعلام شده، با تصویب هیأت دولت به بیش از ۵۰ هزار هکتار افزایش یافته است.

منطقه جلفا از آب و هوای نیمه خشک و نیمه سرد ناحیه شمال غرب ایران برخوردار است. ساحل رود ارس پوشش گیاهی نسبتاً متنوعی دارد که شامل نیزار، بوته زار و در برخی مناطق پوشش درختچه های گز است.

● جاذبه های گردشگری

امامزاده شعیب(ع) در فاصله ۷۰ کیلومتری شرق جلفا در روستای دوزال و در کنار روستای کردشت بر فراز یک تپه قرار گرفته است.

با توجه به شیوه معماری و کتیبه های نیمه ویران بنا می توان آن را به اواخر قرن هشتم یعنی دوران ایلخانی نسبت داد.

● امامزاده سیدمحمد(ع)

امامزاده سیدمحمد(ع) از نوادگان امام موسی بن جعفر (ع) است و مدفن ایشان در روستای نوجه میر قرار دارد.

این روستا در ۶۷ کیلومتری شرق جلفا در نزدیکی نوردوز (مرز ایران و ارمنستان) واقع است.

بنای امامزاده اخیراً بازسازی شده است و زائرسراهایی برای اسکان زائران در آن ساخته اند.

● نمازخانه چوپان

این کلیسا در ۶ کیلومتری غرب جلفا بین کوه های رسوبی سرخ رنگ قرار دارد وتاریخ ساخت آن به سال ۱۵۱۸ میلادی برمی گردد. این بنای تاریخی را کلیسای چوپان نیز می نامند.

● کلیسای ننه مریم

این کلیسا در ۲۰ کیلومتری غرب جلفا در سال ۱۵۱۸ میلادی زمانی که ارامنه در این منطقه (دره شام) سکونت داشتند، ساخته شده است.

● کلیسای سنت استپانوس

در ۱۷ کیلومتری غرب جلفا در محلی به نام قئزل وانک (صومعه سرخ) کلیسایی به نام سنت استپانوس نخستین شهید راه مسیحیت بنا شده است.

قدمت این کلیسا به هزاره اول میلادی برمی گردد.

سبک معماری این کلیسا آمیزه ای از شیوه معماری اوراتویی، اشکانی، یونانی و رومی است که بعد از به وجود آمدن بناهای شگرف سنت اچمیازدین، طاطائوس، آختامار و سنت استپانوس به معماری ارمنی شهرت یافت.

● مجموعه کردشت

روستای کردشت در ۷۰ کیلومتری شرق جلفا در کنار رودخانه ارس ومرز ایران و ارمنستان واقع است.

قدمت مجموعه کردشت به دوران قاجار و جنگ های ۳۰ ساله ایران و روس می رسد. البته قدیمی ترین اثر، مسجد قریب است که متعلق به دوران زندیه است.

مجموعه کردشت: شامل هشت بنای تاریخی به شرح زیر است:

حمام بزرگ، عمارت، حمام کوچک، ساخلو (پادگان نظامی)، مسجد قریب، دیوانخانه، یخچال و قلعه کردشت است.

● پل های خداآفرین

این دو پل که در ۱۳۰ کیلومتری شرق جلفا کنار منطقه خداآفرین قرار دارد، از قدیمی ترین پل های ایران بر روی رود ارس است.

پل بزرگ، یادگار نخستین سال های حضور اسلام در ایران است و قدمت پل کوچک به ۵۰۰ سال می رسد.

پل ضیاءالملک در شش کیلومتری غرب جلفا و در کنار پاسگاه مرزی عباسی واقع است.

این پل پیش از میلاد و در زمان اوراتوها بنا شده و بعدها توسط ضیاءالملک نخجوانی مورد مرمت قرار گرفته است.

ارتفاع پل در طول سالیان به خاطر قشون کشی های مختلف تخریب و دوباره به دلیل نیاز حاکمان وقت بازسازی شد.

ارتفاع برج های پل ۲۰ متر و عمق آنها ۱۰ متر بوده و قطر آن به ۵/۶ متر می رسد.

● حمام جلفا

حمامی زیبا در جنوب شرق شهر جلفا وجود دارد که از نظر ویژگی های فیزیکی شبیه به حمام کردشت است. این حمام از یادگارهای معماری دوران قاجاریه به شمار می آید.

● کاروانسرای خواجه نظر

این کاروانسرا در پنج کیلومتری غرب جلفا در کنار پاسگاه مرزی عباسی قرار گرفته است. این کاروانسرا یکی از ۹۹۹ بنایی است که شاه عباس صفوی برای آسایش و امنیت کاروان ها و مردم ساخته است.

معماری این بنا به سبک صفوی و دارای حیاط مرکزی و سه ایوان در سه طرف است. بنا در سه ضلع حیاط چرخیده و مصالح آن سنگ تراش است و پوشش های گنبدی شکل با طاق جناغی دارد.

● روستای اشتبین

اشتبین یکی از قدیمی ترین و زیباترین روستاهای حاشیه رودخانه ارس است که درفاصله ۹۰کیلومتری شرق جلفا قرار دارد.

خانه های مزین به کتیبه ها و گنبدهای مرمرین دوره صفویه این روستا را در زمره آثار ملی قرار داده است.

همچنین قبر شاعر و عارف مـشـهـور ابـوالـقـاسم نباتی (۱۱۹۱ ـ ۱۲۶۲ هـ . ق) در نزدیکی این روستا بر بالای تپه ای مشرف به روستا قرار دارد.

طبیعت جذاب این روستا با جنگلی از میوه های متنوع، نام دهکده سلامت را برای آن به ارمغان آورده است. وجود درختان توت باعث رونق پرورش کرم ابریشم در این منطقه شده است.

● آبشار آسیاب

آبشار آسیاب در ۳۰ کیلومتری شرق جلفا در دل حیات وحش کیامکی قرار دارد. بقایای یک آسیاب آبی متعلق به دوران قاجاریه در آن واقع است.آبشار آسیاب ارتفاعی بیش از ۳۰ متر دارد و غار آهکی زیبایی با طاقدیس ها و ناودیس های شگفت انگیز در آن شکل گرفته و براثر ممارست بر دل سنگ ایجاد شده است.

● رود ارس

رودخانه زیبا و تاریخی ارس که در زبان محلی آراز نامیده می شود از کوه های مین گول (هزار برکه) ترکیه در جنوب شهر ارضروم سرچشمه می گیرد.

طبیعت سرسبز، جزیزه ها، پرندگان و کوه های زیبا و سر به فلک کشیده اطراف رود ارس جاذبه ای دل انگیز برای گردشگران ایجاد کرده است.

این رودخانه در نوار مرزی شمال غرب کشور جریان دارد.

● سد ارس

بر روی رود ارس سه سد بزرگ به نام های ارس، خداآفرین و میل مغان ساخته شده که بزرگترین آنها سد ارس است. دریاچه پشت سد و امکانات ماهیگیری و قایقرانی، ارس را به تفرجگاه منحصر به فردی برای دوستداران طبیعت تبدیل کرده است.

● کوه کیامکی

کوه کیامکی در ۱۰ کیلومتری جنوب جلفا به ارتفاع ۳۳۴۷ متر واقع است. این کوه یک آتشفشان خاموش است که اکنون پناهگاه حیوانات وحشی بسیاری از جمله یوزپلنگ، گوزن و بز وحشی است.

کوه کیامکی و رشته کوه های اطراف در تمامی طول سال میزبان کوهنوردان و علاقه مندان طبیعت است.

● حیات وحش

پناهگاه های حیات وحش کیامکی و منطقه حفاظت شده ارسباران زیستگاه گونه های جانوری همچون آهو، مارال، قوچ و میش ارمنی و بز، پلنگ، خرس قهوه ای و گونه های پرندگان مثل سیاه خروس، کبک و عقاب طلائی، اردک، حواصیل، اگرت و بوتیمار، قرقاول طرلان و بالابان است. افرا و نسترن، بید، زرشک، گردو و گیاهان مرتعی و دارویی نیز پوشش گیاهی این منطقه را شامل می شود.