کوه های به هم تنیده در پیچ جاده حکایت از استواری مردمانی دارد که گرمی وجودشان، سرمای اورامان را لذت بخش می کند.

منظره ای زیبا که تو را با خود به رنگین ترین لحظه ها می برد و تو باید خود را در آغوش جاده رها کنی. وقتی به انتهای جاده می رسی، خانه هایی آغاز می شوند که بامشان حیاط خانه ای دیگر است. اینجا «اورامان تخت» است روستایی با قدمت چند صدساله با فرهنگ و آدابی یادگار دوان زرتشت. سرزمین ایرانیان اصیل، مهمان نواز و مهربان.

مردمی که بکر می زیند و عشیره ای، کوچ هنوز به سبک طبیعت در میان این مردم معنای خود را حفظ کرده؛ از پای کوه به دامنه و ارتفاعات بلندتر و بعکس.

اورامان را «هزار ماسوله» نیز می نامند. این محل اصالت خود را حفظ کرده و در کنار طبیعت زیبای آن، مدنیت و شهرنشینی منطقه، زیبایی خاصی به هزار ماسوله داده است.

این مکان در دره شرقی، غربی با سراشیبی زیاد در شمال کوه های تخت در ۶۳ کیلومتری جنوب مریوان واقع است. خانه های این روستا به طور کلی از سنگ ساخته شده اند و دارای حالت راه پله مانندند. سقف خانه ها را با تیرک هایی چوبی می پوشانند. ارتفاعات این منطقه در بهار و تابستان بسیار زیباست و در زمستان بسیار سرد، روستای اورامان تخت یکی از جذاب ترین مناطق روستایی کردستان است که در کنار چشم اندازهای طبیعی آن، برای آیین مذهبی و قدیمی در پیر شهریار، مردم زیادی سالانه روانه آنجا می شوند. این منطقه با انبوه کوهستان ها و دشت های پهناور خود گیاهان و جانوران متنوعی را در برگرفته که چشم انداز جنگل های زاگرس، منطقه ای به یادماندنی برای طبیعت دوستان به وجود آورده است.

برخی از این چشم اندازها و جاذبه های گردشگری در اورامان شامل چشم انداز دربند دزلی و ارتفاعات و دامنه سرسبز آن، آبشار ملور مناطق پیرامون آن که دارای آبی زلال که حاصل ذوب برف های ارتفاعات بالا دست آن است، زینت بخش کوه های این منطقه، چشم انداز مزارع پلکانی و معماری سنگی و روستاهای پلکانی شکل است.

اورامان در زبان کردی «هورامان» نیز تلفظ می شود که ناحیه ای وسیع و کوهستانی است و تا جنوب استان کردستان را در برمی گیرد. در حقیقت روستای اورامان بخشی از ناحیه اورامان محسوب می شود.

زبان ساکنان این منطقه به هورامی مشهور است. لهجه هورامی یکی از لهجه های مشهور کردی است. از جاذبه های گردشگری هورامان آتشکده های قدیمی موجود در این منطقه است که نشان گر زرتشتی بودن ساکنان آن قبل از اسلام است. این روستا پوشیده از درخت گردو، انار، انجیر و توت است. اگر چه شرایط سخت در این منطقه پا برجاست، ولی ساکنانش هنوز آداب و منش خود را حفظ کرده اند.

بافت این روستا از لحاظ معماری به صورت پلکانی در شیب تند ساخته شده است و پشت بام منزل پایین به منزله حیاط خانه بالاست. دیوار خانه هایی که در این روستا ساخته شده اند، به صورت خشک چینی یعنی بدون استفاده از ملات و به طور هنرمندانه چیده شده اند. مهمترین مصالح مورد استفاده در بناهای این روستا، سنگ و چوب است.

از آنجا که روستای اورامان تخت در زمان های قدیم مرکز فرمانروایی سلاطین محلی بوده است، این روستا را تخت یعنی پایتخت و مرکز سلطنت نامیده اند. مردم این روستا به زبان کردی اورامی سخن می گویند. اورامان تخت از دیرباز جلوه گاه هنر و تمدن غنی و اصیل کردی بوده است. در این میان موسیقی جایگاهی ویژه و قابل تامل دارد. «سیاه چمانه چید» و «کنالپل» از مهمترین ترانه ها و نواهای این روستا هستند. پوشاک مردم روستای اورامان تخت مانند دیگر روستاییان کردستان، لباس های محلی کردی با طرح ها و رنگ های زیبا و شاد است. لباس مردان کرد اورامانی از چوخه، پانتول ملکی شال، دستار، فرنجی مکه بال تشکیل شده و گاهی نیز جافی، کلینجه، شال کلکه، دستارو پیراهن بلند هم می پوشند.

قلقلان، بیلان، گرزه (گرزبازی) و همک و ممک از متداول ترین بازی های مردم روستای اورامان تخت است.

یکی از چشم انداز های فرهنگی هورامان، جشن پیرشالیار است، گروهی آن را از شخصیت های قبل از اسلام می دانند گروهی آن را بعد از اسلام دانسته و سکونتش را در روستا حدود ۹۰۰ سال قبل می دانند، درباره وی حکایتی وجود دارد که می گوید: در زمان های بسیار درو در بخارا پادشاهی زندگی می کرد که دختری داشت به نام «بهارنار خاتون» این دختر کر و لال بود و تمام حکما نتوانسته بودند بیماری او را علاج کنند. از سوی دیگر در منطقه اورامانات کردستان مردی به نام پیر شالیار زندگی می کرد که صاحب کرامات و معجزات بود و شهرتش عالمگیر شده بود. چون خیر معجزات پیر شالیار به بخارا می رسد، شاه دخترش را همراه با برادرش به نام شالیار سیار و عده ای دیگر به منطقه اورامان کردستان می فرستند. آنها وقتی به نزدیکی روستایی که پیر در آن زندگی می کند می رسند، دختر پادشاه احساس می کند که گوشش شنوایی خود را به دست آورده و صداها را می شنود.

از آنجا که پادشاه اعلام کرده بود که هر کس بیماری دخترش را علاج کند می تواند او را به همسری برگزیند، پیر شالیار قبولی می کند و چون از مال دنیا چیزی نداشت، اهالی با کمک هم برای او جشن عروسی برگزار می کنند و هر کدام از طوایف، بخشی از هزینه ها و کارهای این مراسم را به عهده می گیرند.

پیر شالیار قبل از مرگش وصیت می کند تا آخر دنیا مراسم سالگرد عروسی اش را همه ساله برگزار کنند.

مراسم باستانی پیر شالیار در ۲ زمان متفاوت در سال ۱۵ اردیبهشت و ۱۰بهمن ماه (همزمان با جشن سده زرتشتی ها) برگزار می شود، مراسم بهاره را کوهساری می گویند که همزمان با طراوت و سرسبزی اورامان کردستان است و در آن به اجرای دف نوازی و ایراد سخنرانی درباره شخصیت پیر شالیار و توزیع نان محلی (کلیره) می پردازند.

مراسم زمستان هر ساله در ۱۰ بهمن ماه به مدت ۲ هفته برگزار می شود. اهالی منطقه به این مراسم، عروسی پیر شالیار می گویند. برگزاری این مراسم به عهده متولی آن است که در هر خانواده به صورت موروثی انجام می شود. به هر تقدیر هیچ یک از جاذبه های بهشت کوچک را نمی توان آن گونه که حقیقت آن است، به وصف آورد.

اورامان جاذبه های بسیاری دارد که در قالب دو صد دفتر نگنجد، تنها دیدن از آن می تواند ما را از یک بهشت کوچک زمینی بهره مند کند.