▪ آقای دکتر! خودکشی یکی از مسایلی است که امروزه مورد توجه بسیاری از نهادهای اجتماعی است و برنامه های مختلفی درباره آن تدوین می شود. دلیل این موضوع چیست؟

ـ مسلم است وقتی جامعه ای برای رسیدن نیروی انسانی خود به عرصه اجتماعی، وقت، سرمایه و نیرو صرف می کند؛ باید هم نگران این مساله باشد تا آنها را از دست ندهد. وقتی کودکی به دنیا می آید، مقادیر زیادی از منابع صرف رشد، تربیت و آموزش او تا سن بلوغ می شود و تاسف بار خواهد بود که این سرمایه جبران ناپذیر به راحتی از دست برود.

▪ چرا جبران ناپذیر؟

ـ طبق آمار جهانی، در حال حاضر، هر سال حدود یک میلیون نفر قربانی خودکشی می شوند؛ یعنی یک میلیون نفر که قرار بوده ۷۰ تا ۸۰ سال زندگی مفید داشته باشند به دلایل مختلف این زمان را کوتاه می کنند. حالا اگر با یک حساب ساده تعداد سال های از دست رفته در یک خودکشی را در تعداد نفراتی که اقدام به این کار کرده اند ضرب کنیم، خواهیم دید که در هر سال، چند میلیون سال زندگی تلف می شود و این تازه بخشی از زیان هایی است که خودکشی به همراه دارد. غیر از آن باید به آثار سوء این عمل در اجتماع و بازماندگان و هزینه های روانی این عمل نیز اشاره کرد.

▪ آماری هم در مورد خودکشی وجود دارد؟

ـ دو نوع آمار در این مورد وجود دارد. یکی آمار اقدام به خودکشی است و دیگری آمار مربوط به خودکشی های منجر به مرگ که نشان می دهد تعداد اقدام به خودکشی در دنیا ۱۰ تا ۲۰ برابر خودکشی های منجر به مرگ است و این، هزینه های بسیاری را به بار می آورد. فرض کنید برای درمان و مداوای فردی که اقدام به خودسوزی کرده، چه هزینه هایی باید صرف شود اما متأسفانه با تمام اقدام های انجام شده، اغلب این افراد در صورت نجات از مرگ، به دلیل آسیب های فراوان، نخواهند توانست به جریان عادی زندگی بازگردند. تازه، این در حالی است که طبق آمارهای جهانی، ۷۵درصد موارد اقدام به خودکشی اصلا گزارش نمی شوند.

▪ و در مورد خودکشی های منجر به مرگ، چه؟

ـ پیش بینی ها نشان می دهد آمار قربانیان خودکشی در جهان تا سال ۲۰۵۰ میلادی به ۵/۱ میلیون نفر خواهد رسید و تاسف بارتر اینکه یک چهارم از این افراد در سنین پایین تر از ۲۵ سال خواهند بود.

▪ افراد معمولا در چه سنی اقدام به خودکشی می کنند؟

ـ اعداد و ارقام متفاوتی در این زمینه ارایه شده ولی در کتاب های مرجع معمولا این سن را بالای ۴۵ سال اعلام کرده اند. البته این سن در کشور ما پایین تر است. طبق آنچه مطالعه ها نشان داده اند، سن خودکشی در ایران پایین آمده و بین ۱۵ تا ۳۰ سالگی است که از آمار جهانی در این مورد بسیار پایین تر است.

▪ چرا؟!

ـ فرضیه های متعددی در این زمینه قابل طرح است. شاید یکی از دلایل پایین بودن سن خودکشی در کشور ما پایین بودن میانگین سنی کشور ما در مقایسه با کشورهای دیگر باشد ولی حقیقت این است که نمی توان با قطعیت در این مورد صحبت کرد. زیرا اعلام نظر دقیق در این مورد نیاز به یک بررسی همه جانبه روان شناختی، جامعه شناختی و... دارد؛ در حالی که بررسی های ما در این مورد بیشتر به بررسی های کلینیکی محدود می شود.

▪ در مورد علت شناسی این عمل، چه می گویید؟

ـ خودکشی و اقدام به آن یک موضوع چندجانبه است و نمی توان به آن به صورت یک معلول تک عاملی نگاه کرد. عواملی مانند عوامل زیستی، اجتماعی، فرهنگی، روانی، اقتصادی، بیماری های روانی، اعتیاد و الکسیم می توانند در این قضیه دخیل باشند اما آنچه می توان در این مورد به آن اشاره کرد، این است که خودکشی در جوامعی که در آن همبستگی مردم بیشتر است، کمتر اتفاق می افتد. آمار نشان می دهد که اقدام به خودکشی بیشتر در جوامعی دیده می شود که از هم پاشیدگی اجتماعی و خانوادگی در آن وجود دارد. برخلاف تصور بیشتر مردم، افرادی که اقدام به خودکشی می کنند، همه قصد مردن ندارند. عده ای از این افراد اصلا قصد مردن ندارند. انگیزه هایی مثل جلب توجه، انتقام جویی، قدرت نمایی یا خودنمایی در آنها موجب این عمل می شود. این افراد می خواهند بگویند: «من هستم» ولی راه را بد انتخاب کرده اند. عده ای دیگر از این افراد هم هستند که بین ماندن و مردن دودل اند و خود را به دست تقدیر و قضا می سپارند.

▪ و معمولا از چه ابزاری برای خودکشی استفاده می کنند؟

ـ این موضوع هم بستگی به اجتماع و فرهنگ جامعه دارد. جنسیت نیز عامل دیگری است که در شیوه خودکشی تاثیر دارد. آمارها نشان می دهد که از بین راه های مختلف برای این کار، مسمومیت با قرص بیشتر از بقیه روش ها متداول است. اما غیر از آن، دار زدن در مردان و خودسوزی در زنان نیز آمار قابل توجهی از موارد اقدام به خودکشی را به خود اختصاص می دهند.

▪ می توان از خودکشی جلوگیری کرد؟

ـ بله؛ مساله ای که باید مورد توجه قرار گیرد، نوع نگاه به خودکشی است. این عمل معمولا یک عمل لحظه ای و آنی نیست که بلافاصله به وجود آمده باشد. پس زمینه های فردی، خانوادگی و اجتماعی فراوانی در مورد آن وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد ولی متاسفانه عده ای گمان می کنند اگر فردی که با خوردن قرص اقدام به خودکشی کرده را پیش از مرگ به بیمارستان برسانند و معده او را شست وشو دهند مشکل حل می شود. همیشه برای این کار باید به عوامل محافظت کننده دقت داشت.

▪ کدام عوامل؟

ـ ما همیشه ۳ عامل را در این زمینه به عنوان عوامل محافظت کننده می شناسیم. اولین عامل در محافظت فرد از خودکشی، ایمان است. ایمان از قوی ترین موانع بر سر راه فرد برای خودکشی است و آمار نشان می دهد افرادی که با مسایل اعتقادی و همراه با آن زندگی می کنند، چون خود را به نیرویی بزرگ تر می سپارند، کمتر اقدام به خودکشی می کنند. دومین عامل محافظت کننده، وجود فرزند کوچک است که فرد را از اقدام به این کار باز می دارد. عامل محافظت کننده سوم نیز حمایت های مختلف خانوادگی و اجتماعی است که از آن با نام دلبستگی اجتماعی یاد می شود. فرد در این فضای حمایتی کمتر به سوی خودکشی و اقدام های شبیه به آن سوق داده می شود و در نهایت اینکه، جدا از این مسایل، باید از سوی مسوولان مراکزی با هدف پیشگیری از اعتیاد راه اندازی شود. اقدام به خودکشی یک اقدام غلط فردی نیست و آثار آن اجتماع را تحت تاثیر قرار می دهد. باید نگاه درست و پیشگیرانه و جامعی در این مورد داشته باشیم تا آمار تقریبی ۶ خودکشی در هر ۱۰۰ هزار ایرانی کاهش پیدا کند.