معضل اعتیاد و مصرف مواد مخدر از جمله آسیب های اجتماعی است که در غفلت برخی مسئولان، فضای دانشگاه ها را به شدت تهدید می کند. بر اساس اسناد به دست آمده سابقه آشنایی بشر با مواد مخدر به هفت هزار سال پیش می رسد. لوح هایی که از یونان و مصر باستان به دست آمده است، حکایت از آن دارد که پزشکان قدیم از بوته خشخاش و شاه دانه به عنوان گیاهی دارویی استفاده می کردند. با بررسی آثار مکتوب و لوحه های گلی که از سومریان به جای مانده چنین برداشت شده که سومریان اولین کسانی بودند که تریاک را کشف کردند و در کنار خواص دارویی آن به تدریج به عنوان مخدر از آن بهره بردند و نام <گیاه شادی بخش> بر آن نهادند.

علاوه بر سومریان، یونانی ها هم از تریاک استفاده کردند و به آن "اپیوم" نام نهادند و پزشکان بزرگی نظیر سقراط از تریاک برای بیماری های مختلف استفاده می کردند. ابوریحان بیرونی اولین دانشمند اسلامی بود که به خاصیت اعتیادآور تریاک اشاره کرد. در ایران به گواه تاریخ، عوامل انگلستان بودند که در عصر صفویه شیوه کشت خشخاش و استفاده از تریاک را رواج دادند. مصرف مواد افیونی در دوره صفویه به قدری معمول بود که در قهوه خانه ها به صورت رسمی برای تفنن استعمال می شد. در این دوره بنابر نوشته سیاحان و جهانگردان، شاه طهماسب و شاه عباس صفوی با درک مضرات این مواد، دستوراتی را برای منع مصرف آن صادر کردند ولی موفق نشدند کار خاصی انجام دهند.

در دوره قاجار هم با دسیسه های انگلیسی ها، بسیاری از مزارع کشت گندم و سایر محصولات زراعی به کشت خشخاش تخصیص یافت و خرید و فروش مواد در ایران رواج یافت و درآمد هنگفتی از این تجارت کثیف عاید انگلیسی ها، شاهان و درباریان شد. تا قرن هجدهم و نوزدهم، کشت خشخاش و تولید تریاک برای مصرف داخلی بود ولی از نیمه دوم قرن نوزدهم ، کشت تریاک به عنوان محصولی سودده و صادراتی مورد توجه قرار گرفت و ایران از آن به بعد به عنوان یکی از اعضای بسیار فعال تجارت جهانی تریاک تبدیل شد. در سال ۱۹۲۰ میلادی، اولین قانون رسمی ممنوعیت مصرف تریاک به نام قانون "تحدید تریاک" به تصویب رسید و مصرف شیره ممنوع شد.

در سال ۱۳۰۱ شمسی هم قانون منع واردات مواد مخدر تصویب شد. با این اقدام و اقدامات بعدی، قاچاق هروئین و مرفین به داخل ایران به صورت تجارت پرسود درآمد به گونه ای که طی ۶ سال و بین سال های ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۴ میزان تریاک و هروئین مکشوفه تقریبا سه برابر شد. بعد از انقلاب، رهبر کبیر انقلاب اسلامی با درک خطر در کمین نشسته با توطئه خواندن فروش و مصرف مواد مخدر، جلوگیری از آن را بر همه واجب دانستند. شورای انقلاب هم در سال ۱۳۵۹ با تصویب تشدید مجازات مرتکبین به جرائم مواد مخدر و اقدامات در <مالن> که تا آن زمان قوی ترین قانون در نوع خود بود، فصلی نو در مبارزه با این معضل گشودند.

هروئین، مخرب ترین ماده مخدر در جهان است و بزرگترین مرکز تولید آن، منطقه جنوب غرب آسیا به ویژه افغانستان است. در سه دهه اخیر بزرگترین کانون کشت خشخاش و تولید مرفین در منطقه ای موسوم به <هلال طلایی> افغانستان و پاکستان است، البته پاکستان با کمک های سازمان ملل تقریبا کشت آن را به صفر رسانده است. قبل از انقلاب، ایران هم در این هلال قرار داشت اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی و ممنوع شدن کشت و تولید مواد مخدر در ایران نیز متوقف شد. مواد مخدر به دو دسته عمده تقسیم می شود:

۱) مواد مخدر طبیعی یا سنتی که شامل هروئین، ماری جوانا، کوکائین مرفین، خشخاش، تریاک و حشیش می شود. مرکز اصلی تولید این مواد، کشور افغانستان است.

۲) مواد مخدر صنعتی یا مصنوعی که این مواد مخدر از طریق آزمایشگاهی به دست می آیند مانند متادون، مت آمفتامین . پیامدهای عمده سیاسی مواد مخدر، کاهش وجهه سیاسی نظام ها، بهره برداری گروهک های ضد اسلامی، رودررویی مردم با دولت ها در مناطق آلوده به قاچاق، نفوذ باندهای مافیا در حوزه های تصمیم گیری سیاسی اجرایی، افزایش هزینه های سیاسی کشور در کنترل مناطق آلوده به قاچاق است. همچنین از جمله پیامدهای اقتصادی مواد مخدر می توان به کاهش درآمد دولت ها، افزایش رکود اقتصادی از طریق ایجاد اختلال در بخش تولید، افزایش بیکاری، ایجاد شغل های کاذب و غیرشرافتمندانه، خروج ارز از کشور و ایجاد هزینه برای برگرداندن آلوده شدگان به آغوش جامعه اشاره کرد.

اما پیامدهای فرهنگی که مصرف و اشاعه مواد مخدر می تواند برای کشورهای اسلامی داشته باشد، عبارتند از: به وجود آمدن اجتماعات بی هویت و یا با هویت منفی مانند گروه های منحرف و شیطان پرست، افزایش بیکاری و گسترش مشاغل کاذب، ایجاد فرهنگ قانون گریزی در بین مردم، افت تحصیلی در بین دانش آموزان و دانشجویان و ... در مورد آمار معتادان نوجوان و جوان در کشور آمار دقیقی در دست نیست اما به گفته مسئولا ن و بر اساس بررسی های به عمل آمده ۲۰ درصد معتادان، مصرف مواد را از دوران نوجوانی و جوانی شروع می کنند.

بر اساس اعلام جانشین دبیرکل ستاد مبارزه بامواد مخدر، تعداد زیادی دانش آموز معتاد در سیستم آموزش و پرورش در کشور داریم که با هماهنگی های به عمل آمده بین آموزش و پرورش و ستاد مبارزه با مواد مخدر مقرر شده است برای کاهش این آمار و کنترل آن، اقداماتی از قبیل تهیه و توزیع جزوات مخصوص در مدارس از مقطع دوم دبستان تا پیش دانشگاهی در دستور کار قرارگیرد.