پوشش خبری و مدیریت افکار عمومی حادثه پلاسکو

این گزارش به بررسی وضعیت پوشش خبری و مدیریت افکار عمومی توسط رسانه ها در جریان حادثه فروپاشی ساختمان پلاسکو تهران در 30 دی 1395 می پردازد

این گزارش به بررسی وضعیت پوشش خبری و مدیریت افکار عمومی توسط رسانه ها در جریان حادثه فروپاشی ساختمان پلاسکو تهران در 30 دی 1395 می پردازد.هدف این گزارش ارائه تصویری دقیق و عینی از عملکرد رسانه های مختلف در این رویداد، عملکرد شخصیت ها و نهادها در حوزه اطلاع رسانی و مدیریت افکار عمومی و تحلیلSWOT (قوت ها، ضعف ها، تهدیدها و فرصت ها) است. در انتهای این گزارش، ضمن جمع بندی و نتیجه گیری موضوع، پیشنهادهایی برای مدیریت اطلاع رسانی بحران پلاسکو ارائه شده است:در ساعت 7 و 30 دقیقه صبح روز پنجشنبه 30 دی ماه 95 آتش سوزی در طبقات 8 و 9 ساختمان 15 طبقه پلاسکو در تقاطع خیابان جمهوری و فردوسی رخ داد که چندین ایستگاه آتش نشانی تهران برای خاموش کردن آتش به محل حادثه رفتند و طی سه ساعت اولیه موفق به خاموش کردن آتش شده و حتی خبر آن نیز مخابره شد اما به ناگاه آتش از بخش شرقی طبقات 11 و 12 شعله کشید و بعد از نیم ساعت با انفجار در برخی طبقات دیگر، به ناگاه ظرف 10 ثانیه کل ساختمان فرو ریخت. این ساختمان شامل حدود 600 واحد صنفی پوشاک بود. ساختمان پلاسکو در سال 1341 توسط القانیان ساخته شد که بعد از انقلاب این ساختمان مصادره شد و در اختیار بنیاد مستضعفان قرار گرفت و القانیان نیز اعدام شد.

عملکرد رسانه ها

1-رسانه های رسمی:رادیو و تلویزیون: شبکه خبر، در حال گزارش زنده آتش سوزی در ساختمان پلاسکو بود که در برابر دوربین پخش زنده، ساختمان فروریخت. از آن لحظه تا دو روز بعد(لحظه تنظیم این گزارش) شبکه خبر پخش زنده از این محل را ادامه داده است و از این جهت رکورد طولانی ترین پخش زنده تلویزیونی در ایران را به خود اختصاص داده است. هر چند در اغلب اوقات، تصویر زنده به صورت کادر کوچک نمایش داده می شود. سایر شبکه های رادیویی و تلویزیونی نیز پوشش خبری نسبتاً مناسبی از این رویداد مخابره کرده اند.

خبرگزاری ها: تمام خبرگزاری های رسمی کشور این رویداد را در صدر اخبار خود قرار دادند و در این میان علاوه بر انتشار لحظه به لحظه اخبار، اقدام به انتشار تحلیل ها، گفت و گو ها و تفسیرهای مختلف نیز کردند. عکاسان این خبرگزاری ها نیز روزهای پرکاری داشتند و قبل، هنگام و بعد ریزش ساختمان و عملیات امداد و آوار برداری، تصاویر خبری خارق العاده ای مخابره کردند.

مطبوعات: مطبوعات کشور در روزهای پنجشنبه و جمعه تعطیل هستند. روزنامه های روز پنجشنبه، شب قبل یعنی چهارشنبه شب بسته می شوند و عملاً در دو روز اول این حادثه، مطبوعات کشور از این رویداد عقب ماندند. هیچ روزنامه ای در ایران نسخه فوق العاده برای روزهای جمعه یا تعطیلات رسمی منتشر نمی کند و این به عنوان یک نقطه ضعف مطبوعات در ایران به شمار می رود هر چند نسخه های آنلاین مطبوعات و کانال های تلگرامی و سایر شبکه های اجتماعی برخی مطبوعات تا حدی وظیفه اطلاع رسانی به مخاطبان را در روزهای پنجشنبه و جمعه بر عهده گرفتند.

سایت های اینترنتی: سایت های اینترنتی و پایگاه های اطلاع رسانی و خبری و روز نت ها(سایت های تحلیلی خبری) در این رویداد بسیار فعالانه وارد شدند. هر چند در سال های اخیر، اغلب رسانه ها از جمله مطبوعات، خبرگزاری ها و پایگاه های خبری از طریق رسانه های اجتماعی با مخاطبان خود ارتباط برقرار می کنند.

2-رسانه های غیر رسمی: رسانه های غیر رسمی با توجه به فراگیری و توسعه گسترده ای که در سال های اخیر پیدا کرده اند بیشترین بار اطلاع رسانی لحظه ای از رویداد پلاسکو را بر دوش داشتند. هشتگ پلاسکو در اینستاگرام تا لحظه تنظیم این گزارش 47 هزار عکس دارد.

رسانه های اجتماعی(تلگرام، اینستاگرام، توئیتر): تقریباً تمام کانال های تلگرامی حتی کانال های تخصصی و عمومی اقدام به انتشار اخبار و گزارش های تصویر ی و تحلیلی پلاسکو کردند. کانال های سیاسی و منتقد، طوفانی از اطلاعات و اخبار به راه انداختند. برخی از کانال های خبری در هر ساعت 15 خبر منتشر کرده اند. یعنی به طور متوسط در دو روز، 700 خبر و مطلب. اگر هر کاربر به طور متوسط در 10 کانال عضو باشد این تعداد برای دو روز، 7 هزار مطلب را شامل می شود. در شبکه توئیتر، موضوع پلاسکو در روز اول ترند اول جهانی بود یعنی خبر اولی بود که در میان کاربران توئیتر به آن پرداخته شده بود.

در حادثه پلاسکو، تلاش برای کسب پسندها و دنبال کنندگان بیشتر در رسانه های اجتماعی (عمدتاً در ایران: اینستاگرام، تلگرام و توئیتر) موجب شد تا افراد زیادی برای گرفتن عکس و فیلم به محل حادثه مراجعه کنند و ازدحام جمعیت باعث اخلال در کمک رسانی شد. البته عوامل دیگری نیز در ازدحام افراد دخیل بوده است. از جمله کسبه و خانواده های آنها و بستگان آتش نشانان، برخی از افراد سودجو که در چنین مواقعی به دنبال سوء استفاده از موقعیت و رفتارهای بزه کارانه هستند. صدا و سیما و رسانه های رسمی در این جریان بشدت به رسانه های اجتماعی و شهروندان خبرنگار انتقاد کردند که با تجمع خود باعث کندی عملیات امداد رسانی شده اند. هر چند در این واقعه بخصوص، حتی بعد از رسیدن عوامل امدادی نیز کاری از دست کسی بر نمی آمد و اتفاقات بعدی نشان داد که کندی عملیات امداد رسانی و آوار برداری به عواملی غیر از تجمع مردم مرتبط است.

3-رسانه های خارجی(تلویزیون های خارجی، خبرگزاری های بین المللی): اغلب رسانه های بزرگ بین المللی، خبر ریزش ساختمان پلاسکو را پوشش دادند. در بیشتر اخبار منتشر شده از رسانه های انگلیسی زبان، از ریزش ساختمان پلاسکو به عنوان حادثه ای یاد شد که ایران را شوک زده کرده است.

4-شایعات: در جریان این رویداد، شایعات عجیب و غریبی در فضای مجازی منتشر شد که برخی از آنها انتشار گسترده ای هم یافت و برخی از آنها تکذیب شد و برخی دیگر بازتاب گسترده ای پیدا نکرد.این جدول تحلیل حادثه پلاسکو را نشان می دهد. تحلیلی که عمدتاً بر نشان دادن و آنالیز قوت ها، ضعف ها، فرصت ها و تهدیدهای ناشی از حادثه پلاسکو برای سیستم اطلاع رسانی است.

قوت ها /ضعف ها

1-اطلاع رسانی زنده شبکه خبر از لحظه فروپاشی پلاسکو

2-ارتباط موثر سخنگوی آتش نشانی با رسانه ها

3-اطلاع رسانی رسانه های اجتماعی از وقایع در روز اول

4-مستند سازی رویدادها توسط منابع خبری مختلف

1-نبود ستاد خبری بحران برای مدیریت افکار عمومی

2- به دست گرفتن ابتکار عمل توسط شهرداری تهران به جای دولت و وزارت کشور

3-مشخص نبودن نقش کمیته های پدافند غیر عامل

4-وجود سردرگمی در میان مردم

5-ناتوانی در اعلام آمار قربانیان حادثه

6- وجود تناقض میان سخنان و آمارهای مقامات مختلف

7-ضعف رسانه ملی در اطلاع رسانی میدانی و گسترده برای اقناع افکار عمومی

فرصت ها / تهدیدها

1-بازگرداندن اعتماد عمومی به رسانه ملی

2-نشان دادن آسیب ها و ضعف های موجود شهرداری و مدیریت شهری تهران.

3- تقویت نقش رسانه های اجتماعی در اطلاع رسانی

4-ایجاد فرصت برای همدلی دولت با مردم

1-بی اعتمادی به رسانه ملی و تلاش برای اخذ اخبار از منابع غیر رسمی

2- مزاحمت برخی از افراد و اقشار مردم برای گروه های امداد و نجات و ناتوانی از مدیریت میدان در روز اول

3-وجود زمینه های پذیرش شایعات و القائات مخالفان نظام

4- تبدیل شدن یک حادثه به جولانگاه رقابت های سیاسی و حزبی

دکتر حمید ضیایی پرور

کارشناس ارتباطات